8)Тіршілік ортасы,түрлері және фотопериодизм.

Тіршілік ортасы организмнің өсіп өніп, көбеюіне,ұрпақтарын жалғастыруға қолайлы табиғи,тарихи қалыптасқан орта.кез келген тіршілік иесі үнемі өзгеріп отыратын күрделі әлемде,сол өзгерістерге бейімделіп,өмір сүруін сол өзгерістерге қарай реттеп отырады.жер шарында негізгі төрт түрлі тіршілік орталары бар,олар:тіршілік алғаш пайда болған су ортасы;кейінне тірі организмдер игерген құрылық әуе және топырақ орталары;сонымен қатар басқа симбионттар мен паразиттер үшін организмдердің өздері де тіршілік ортасы болып саналады.Тірі организмдер үшін әсіресе көруге болатын жарықтың маңызы зор.Жарықтың әсерінен хлорофиллдердің түзілуі және биосферадағы аса маңызды процес фотосинтез жүреді.Күн энергиясының Жер бетіне түсуі жылдық маусымға және тәулік ұзақтығына байланысты.Организмдердің жарықтың тәуліктік ырғағына реакциясы,яғни,тәуліктің жарық және қараңғы мезгіліне ара қатынасы фотопериодизм (грекше photos жарық,peridos шеңберлі,айналым) деп аталады.Өсімдіктерге жарықтың белсенділігі мен сапасымен қатар,жарықтың ұзақтығы да әсер етеді.Өсімдіктер белсенділігінің тәуліктік және маусымдық режимі осыған байланысты.олардың тіршілік процестерінің маусымдық ырғағы күзде тәуліктің жарық бөлігінің қысқаруымен,көктемде ұзаруымен анықталады.Осыған байланысты организмдерде күннің ұзақтығын сезінетін механизмде қалыптасқан.Фотопериодизм жануарларда да байқалады:жұп құру,түлеу,қысқы ұйқыға кету,миграция,күн ұзақтығына байланысты.

9)Организмдердің жарыққа байланысты экологиялық топтары.

Жер бетінде жарық режимі әртүрлі.кей жерлерге күн сәулесі көп түсетін болса,ал басқа бір жерлерде жарық мүлдем аз түседі.Сондықтан өсімдіктерде табиғи сұрыпталу процесі кезінде жарықтың әртүрлі жағдайларында өсуге бейімделушіліктері пайда болды.Жарыққа байланысты өсімдіктерді үш экологиялық топқа бөледі:гелиофиттер жарық сүйгіш өсімдіктер, сциофиттер көлеңке сүйгіш өсімдіктер және факультативті гелиофиттер көлеңкеге төзімді өсімдіктер. Гелиофиттер немесе жарық сүйгіш өсімдіктер күн сәулесі жақсы түсетін ашық кеңістікте өсетін өсімдіктер.мысалы үшін оларға көптеген шабындық,дала,шөл және шөлейт өсімдіктері,орманның биік ағаштары жатады.Әдетте олардың жапырақтары қалыңдау,мезофилл және эпидермис клеткалары майда болып келеді.Бұған құрғақ аймақтарда (шөл,дала,саванна) өсетін астық тұқымдастары,амаранттар,алабұта тұқымдасына жататын және т.б. өсімдіктер жатады. Сциофиттер немесе көлеңке сүйгіш өсімдіктер жарық аз түсетін жерде өсетін өсімдіктер.Бұларға фитоценоздың төменгі ярусында өсетін саумалдық,құсықшөп,жасыл мүктер,плаундар жатады. Факультативті гелиофиттер немесе көлеікеге төзімді өсімдіктер жарықтың көп мөлшерінде де және аз мөлшерінде де өсе беретін өсімдіктердің үлкен тобы.Оларға жөке,мойыл,бүлдірген және шалғындықта,орман алағқайларында өсетін көптеген өсімдіктер жатады.Жарық сүйгіш және көлеңке сүйгіш өсімдіктердің ерекшеліктерін салыстыра отырып олардың анатомиялық,морфологиялық және физиологиялық айырмашылықтары әртүрлі екенін көруге болады.Жануарлар үшін күннің жарығы жасыл өсімдіктердегідей аса қажетті емес.Алайда жануарлар өмірінде жарықтың маңызы орасан зор.Осыған байланысты жануарларды фотофиллдер(жарық сүйгіш) және фотофобтар(көлеңке сүйгіш) деп ажыратады.Жарық жануарлар үшін кеңістікте бағдар алу,көру үшін қажет.жарық арқылы жануарлар сыртқы әлем туралы ақпараттар алып отырады.