10. Еңбектің ауырлығы және қызулығы.

Еңбектің ауырлығы – организімнің қозғалу, жүрекке қан тамырларына, тыныс алу және т.б. жүиелерге еңбек жасау процессі кезіндегі түсетін ауырлықтың күштің сипаттамасын айтамыз.

Еңбектің қызулығы дегеніміз еңбек процессі кезіндегі орталық нерв жүиесіне түсетін ауыртпалықпен күшпенен сипатталынатын көрсеткішті айтамыз. Жұмыс жасау үшін жұмылдырылған бұлшық еттерге байланысты табиғый (нагрузканы) жүктемені үш түрге бөлеміз: жалпы – егер дененің барлық еттері қосылса, регионалды – аяқпен қолдың бұлшық еттері жұмыс жасағанда, локалды – қолдың, саусақтың, алақанның көк еттері жұмыс жасау кезі.

Табйғый жұмыс екіге бөлінеді динамикалық және статикалық болып.

Динамикалық жұмыс – жүктің төмен, жоғары горизонталды орын ауыстыру прцессі адамның тікелей әсерімен. Табйғый көзқарас түсінік бойынша істелген жұмыстың саны жүктің массасының көбейтіндісі кеңістіктегі вертикалды горизанталды ара қашықтықтағы орын ауыстыруна байланысты болады. Төмендегі кейптемемен сипатталынады:

P ∙ l P ∙ H₁

А=( P∙H+-------+--------)∙K,

9 2

A – Жұмыстың саны, кг/м;

Р – Орын ауыстырған жүктің массасы кг;

H – жүкті көтерудің биіктігі, м;

l – жүктің горизонталды орын ауыстыру қашықтығы, м;

H₁ – жүкті түсірудің қашықтығы, м;

K – коэффициент,тең 6.

Сонымен қатар организм үшін жұмыстың қандай уақыт ішінде орындалатындығы шартты жағдай болғанда “Жұмыстың қуаты” – “Мощность труда” түсінік туындайды.

“Жұмыстың қуаты” – дегеніміз берілген уақыт аралығындағы орындалған жұмыс саны.

A

N =-----------,

t ∙ K₁

N – Жұмыстың қуаты, Вт/с;

A – Жұмыстың саны, кг/м;

t – Жұмысқа кеткен уақыт;

K – килограммометрді ватқа ауыстыратын коэффицент тең болады 10;

Статикалық жұмыс – кеңістікте адамның қолының аяғының бұлшық еттерінің күшінсіз заттың кеңістікте орын ауыстыру процесінсіз болатын жұмыс. Бұл жұмыстан жүйке тозып қажиды адам динамикалық жұмысқа қарағанда.

Статикалық жұмыс кезінде оттегін сіңіру

11. Қажығандық (утомление), оның формалары және онымен күресу жолдары.

Еңбекпен шұғылданғанда организімнің жұмысының төмендеуі байқалады мұндай жағдайды шаршау немесе қажу деп айтамыз.

Қажу (шаршау) ауыр еңбек процессінде жұмыстың өнімділігінің сапасы мен санының төмендеп құлдырау процессін айтамыз.

Өте терең қажу – тұрақты терең жұмыстың өнімділігінің сапасы мен санының төмендеп құлдырау процессін айтамыз.

Жалпы жұмыс кезінде жұмысты орындаудың заңды өзгерістері болады оны жұмыстағы орындау фазалығы деп атайды. Жұмыстың басында 30 минут аралығында жұмыс істеу қабілеті біртіндеп жоғарлайды ол фаза түскі тамаққа дейін жоғарлайды. Екінші – сменаның аяғында қажығандық байқалып жүмыс өнімділігі төмендейді.

Жұмыс сменасындағы жұмыс істеу периоды

Қажығандықты диагностикалау үшін кеибір биохимиялық көрсеткіштерді тексереміз мысалы: дәреттегі катехоламиндер, кетостероидтар, креатин, қандағы қанттың деңгейі.

12. Еңбек режимі және тынығу.

Организімнің жұмыс істеу қабілеті орталық нерв жүйесіне байланысты. Орталық нерв жүиесінің жұмыс жасау қабілеті әлеуметтік ортадағы жағдай тікелей әсерін тудырады. Қажуды болдырмауда оның алдын алуда маңызды рол жұмыс уақытын қысқарту атқарады. Қыиын жүмыс прцестерін механзациялау. Жұстың сапасын көтеруде жаттығулармен тренировкалар үлкен ролді атқарады.

Жоғарғы жұмыс істеу қабілетін қамтамасыздандыратын фактор еңбек режимі және тынығу болып табылады. Еңбек режимі дегеніміз белгілі жұмыс периодымен демалыстың ара қатнасы. Жұмыс процесіне түскі үзілістен басқа физиологиялық негізделген үзілстердің болуы. Бес күндік жұмыс уақыты. Мүмкіндігіне қарай екі рет демалу(отпуск).