14 Жер кадастры барлық табиғи ресурстардың кадастрлық жұмыстарының негізі екеніні дәлелдеп түсіндірме береіңіз

Жер кадастры — мемлекет аумағындағы жер ресурстарының табиғи және шаруашылық жағдайы мен оларды бағалау туралы мәліметтер жүйесі. Жер телімдерінің орналасқан жері, нысаны, пайдаланылуы, ауданы мен шекарасы, сапалық сипаттамасы, жер пайдалану есебі мен жер телімдерін бағалау Жер кадастрының мәліметтері жүйесіне кіреді. Мемлекеттік Жер кадастрының деректері жерді пайдалану мен қорғауды жоспарлаған, жерге орналастырған, шаруашылық қызметін бағалаған, жерді пайдалану мен қорғауға байланысты басқа да шараларды жүзеге асырған кезде сүйенетін негіз болып табылады. Ол деректер жер үшін төлем мөлшерін анықтау кезінде, құқықтық және басқа кадастрды жүргізген кезде пайдаланылуы мүмкін. Жер кадастрын жүргізу мемлекеттік тапсырыспен бюджет есебінен жүзеге асырылады. Жер кадастрының мәліметтеріне әркімнің қолы жете алады, ол мүдделі тұлғаларға ақылы түрде беріледі. Мемлекеттік органдарға Жер кадастры мәліметтерін беру тегін жүзеге асырылады. Мемлекеттік Жер кадастрын жүргізу тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді. Жалпы елдің жер ресурстары әлеуетін тиімді пайдалану мен қорғаудың негізгі стратегиялық бағыттарын белгілеу бүгінгі күннің ең өзекті мәселесі болып отыр.

Жер кадастры Қазақстан Республикасы жерiнiң табиғи және шаруашылық жағдайы, жер учаскелерiнiң орналасқан жерi, нысаналы пайдаланылуы, мөлшерi мен шекарасы, олардың сапалық сипаттамасы туралы, жер пайдаланудың есепке алынуы мен жер учаскелерiнiң кадастрлық құны туралы мәлiметтердiң, өзге де қажеттi мәлiметтердiң жүйесi болып табылады. Мемлекеттiк жер кадастрына жер учаскелерiне құқықты субъектiлер туралы ақпарат та енгiзiледi. Жер кадастрының құрамдас бөлiгi суармалы жер учаскелерiнiң мелиорациялық жай-күйi, олардың табиғи және ирригациялық-шаруашылық жағдайлары бойынша сапалық сипаттамаларын бағалау туралы, оларды пайдаланудың есебi туралы мәлiметтер жүйесiн құрайтын суармалы жердiң мелиорациялық кадастры болып табылады. Қазақстан Республикасында жер кадастрын жүргiзудi ұйымдастыруды жер ресурстарын басқару жөнiндегi орталық уәкiлеттi орган мен оның аумақтық органдары жүзеге асырады.

Облысымызда да жер қорын тиімді пайдалана отырып, топырақтың құнарлығын сақтау, жер ресурстарын қорғау, нарықтық экономика жағдайында қоршаған ортаны басқа да шаралармен бірге қорғау, жер ресурстарын экономикалық, техникалық ұйымдастыру-шаруашылық және құқықтық шаралармен біріктіре отырып аумақтық бағдарлама жасақтау қажеттігі көтеріліп отыр.

Жерді тиімді пайдалануға қатысты жүргізілетін іс-қимылдарды мақсатына қарай үш бөлікке бө­луге болады. Олардың алғашқысы жерді тиімді пайдалануға байла­ныс­ты заңнамаларды жетілдіру. Қолданыстағы Жер кодексіне сәйкес (92-бап), екі жыл пайда­лан­баған жер учаскелері, жерді бақылау инспекциялары тарапы­нан жазбаша ескерту берілген соң, жер учаскесі тағы да бір жыл пайдаланылмаған жағдайда, сот тәртібінде жер учаскесі оның иесінен мәжбүрлеп алынады. Ал ауылшаруашылық жерлері оларды пайдалануда жер құнарлылығының едәуір төмендеуіне соғатын болса (93-бап), жер инспекциясының, талап арыз беруден үш ай бұрын, заң бұзылуын жою туралы жазбаша ескертуден кейін ғана және осы мер­зімде жер иесі заңдардың бұ­зы­луын жоймаған жағдайда сот тәр­тібімен жер учаскесі мәжбүрлеп алынуы мүмкін.

15.Мемлекеттік табиғи кадастрлар түрлеріне сипаттама беріп ,олардың ерекшеліктерін көрсетіп , тұжырымдама жасаңыз.

Табиғи ресурстардың Мемлекеттік кадастры ҚР табиғи ресурстарының ахуалы туралы мәліметтерді кеңістікті-үйлестіруді көрсетеді және өңдейді, сақтайды, жүйелеу, жинақтаудың автоматтандырылған жүйесін береді, бұл мәліметтердің сараптамалары Республикамыздың аймағындағы табиғи ресурстарды сақтауға және қайта қалпына келтіруге, қорғаумен байланысты, ғылыми және өндірістік, басқарушылық міндеттерді шешу кезінде тиімді қолдану үшін қажет. Бұл жүйе “Сандық геоақпараттық жүйелер негізінде Қазақстан Республикасы табиғи объектілерінің бірыңғай мемлекеттік кадастрлар жүйесін құру туралы” Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 25 қыркүйектегі қаулысына сәйкес құрылған.

Табиғи ресурстар Мемлекеттік кадастрлерінің негізгі міндеттері мен мақсаттары:

- табиғи ресурстардың ахуалы туралы шынайы және дер кезіндегі ақпараты туралы мемлекеттік басқару органдарына, ғылыми орта өкілдеріне, мемлекеттік емес және қоғамдық ұйымдарына, заңды және жеке тұлғаларына ақпараттық қолдау көрсету;

- Қазақстан Республикасы табиғи ресурстарының есебі, қазіргі заман бағдарламалы-техникалық құралдарды қолдану негізінде ақпаратты өңдеу және сақтау, жинақтау мүмкіндіктерінің стандартизациясы;

- шолыма-сараптамалық сипаттағы құжаттардың және мемлекеттік статистикалық есептердің автоматты түрде құрылуы, ақпараттық ресурстарға жедел рұқсатты қамтамасыз етеді.

ТРМК Кадастрлар қызметі:

- ақпараттарды жинау, жүйелеу, өңдеу

- ақпаратты сақтау және жинақтаудың координациясы

- қазіргі заман талабының компьютерлі технологияларын қолдану

-цифрлы картография

- стандарттарға негізделі

- біртұтас ақпараттық кеңістік

-ақпараттық ресурстарды басқару

- табиғатты қолдану мәселелерін шешу

Кадастрлер құрылымы

Табиғат кадастрлерінің ақпараттық жүйесі енгізеді:

- орман қоры, жануарлар және өсімдік дүниесін, ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың, балық ресурстары обьектілерінің мәліметтер базасы

- картографиялық мәліметтер (1:1 000 000 масштапты ҚР топографиялық картасының векторлы қабатын(30 планшет), 1:200 000 (565 планшет), тақырыптық кадастрлы қабаттар, әртүрлі суреттегі карталар (объектілердің үлкен масштапты карталары,объектілердің кестесі).

Кадастрлы орман, жануарлар және өсімдік дүниесін, ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың, балық кадастры обьектілерінің картасымен жұмыс істеуге, кадастрлы обьектілерді теңдестіруге, атрибутты ақпараттан басқа сыртқы дерекқордан мәліметтерді алуға, үлкен көлемді обектілердің карталарына өтіп жұмыс жасауға мүмкіндік береді. Дерекқордың мәліметтері тәжірибедегі бірқатар мәселелерді шешуге мүмкіндік береді:

табиғи ресурстарды рыноктың жағдайына сәйкестендіре бағалау; экологиялық қауіпті жағдайдың алдын алу үшін аймақтың табиғи жүйесіне түсетін нақты жүгін бағалау. аймақтың табиғи ресурстарын алу үшін лимиттерді құру; аймақтың экологиялық ахуалын есепке ала отырып шаруашылық обьектілерді орнату; ерекше қорғалатын табиғи аймақтарға табиғатты қорғау бақылауын жүзеге асыру; республика, облыстың т.б экологиялық балансын сақтай отырып өндірістік инфрақұрылымының және ауылшаруашылықты дамыту үшін аймақтың қорын анықтау.