21) Оңтүстік аймақтардағы суармалы егістіктерге пайдаланатын топырақтардың ерекшеліктерін түсіндіріп, оларды бағалау жұмыстарына мысал келтіріңіз

Оңтүстік Қазақстан облысында жазықтар мен ойпатты жерлер, құмды өлкелер, биіктігі әртүрлі таулар кездеседі. Бұл аймақтағы жер бедерінің әртүрлілігі тек климатына әсер етіп қоймай топырағының қалыптасуына да септігін тигізеді. Осыған орай Оңтүстіктегі топырақтардан жазық аймақтың жазық аймақ топырақтары және таулы аймақтың топырақтары деп жіктей аламыз. Оңтүстік Қазақстан облысының территориясы шөл зонасының оңтүстігінде жатыр. Бұл зонада Оңтүстік Қазақстан облысымен бірге Батыс Қазақстан облысының біраз жері, Атырау, Маңғыстау, Қызылорда облыстары түгелімен Ақтөбе, Қостанай, Ақмола, Қарағанды, Шығыс Қазақстан облыстарының біраз жерлері, Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарының басым көпшілік жерлері орналасқан.  Суармалы жерлердің өнімділігін түбегейлі көтеру үшін  республикамыздың оңтүстік облыстарындағы ауыл шаруашылығының негізгі құралы ретінде қабылданатын аталған жерлерді тиімді пайдалануымыз қажет. Бұл мәселені шешу мақсатында суармалы егіншіліктің өнімін арттырудың  ұтымды жолдарының бірі аралық дақылдарды себу болып есептелінеді. Мұндай егістіктер бір танаптан алынатын жемшөп және астық өндірісін айтарлықтай нығайтуға мүмкіндік береді, өйткені олар ауыспалы егістегі негізгі дақылдар жиналған соң өсіріледі. Қазіргі жағдайда бұл өте маңызды шараға айналып отыр, себебі суармалы жерлердің көпшілік бөлігі өзін-өзі ақтай алмай, нәтижесінде тәлімі жерлердің қатарына еніп, тіпті соңында егіс айналымынан еріксіз шығып қалуда. Осындай келеңсіз құбылысқа шамалы жері және ескі техника-құрал жабдықтармен құрылған мыңдаған шаруа қожалықтарының да үлесі жоқ емес. Аралық егістіктердің өз құрамындағы дәнді-бұршақтыларды ғана емес, сонымен бірге  бір жылдық  екпе дақылдарды пайдалана отырып, жемшөп қорын еселей нығайтумен қатар, суармалы егіншіліктегі жасыл тыңайтқыш ретінде атқаратын маңызы өте зор. Аралық дақылдар бағытында пайдалынылатын бұршақты және дәнді-бұршақтылар тамырларында пайда болатын түйін бактериялардың арқасында атмосфералық азотты топырақта жинақтап, оны табиғи жолмен байыта алатын жағымды қасиеттері бар. Мұндай қасиеттер, әлем деңгейіндегі экономикалық дағдарысқа қарай өз кезегінде бағасы қымбат химиялық құралдарды шектеп пайдалануға үлкен жағдай жасайды.

Топырақ құнарлылығын түзудегі негізгі рөльді органикалық заттар атқаратындығы белгілі, ал ол бір жылдық және көп жылдық дақылдардың топырақта жиналатын аңыздық және тамыр қалдықтарымен анықталады. Сол себепті, топыраққа енетін қалдықтарды реттеу мақсатында биомасса жинау ерекшеліктеріне сәйкес өсірілетін дақылдарды таңдай білуіміз керек. Бұл тұрғыда бұршақты және дәнді-бұршақты дақылдар, әсіресе жоңышқа ерекше орын алады. Көп жылдық тұрақты тәжірибелердің деректері бойынша, үш жылдық жоңышқа топырақтың 0-30 см қабатында құрамында 280 килограмға дейін азоты, 75 кг фосфоры және 80 кг калий бар 17 т/га тамыр қалдықтарын түзген. Осындай аяда егілген дақылдардың өнімі кейінгі 2-3 жылдың ішінде де төмендемейді.