41. Акрил- және метакрил қышқылдары полимерлерінің шикізаттарын алу жолдарын ұсыныңыз.
Акриламид түссіз кристаллды ұнтақ, иіссіз, суда, төмен спирттерде және ацетонда жақсы ериді. Өнеркәсіпте күкірт қышқылының моногидраты қатысында акрилонитрил гидролизімен алынады:
Полиакриламид (ПАА) әдетте тотығу – тотықсыздану иницирлеуші жүйелері қатысында 50°С-қа дейінгі температураларда радикалды полимиризациямен алады. Полимеризацияны сулы ерітінділерде жүргізеді. ПАА –ны алу үшін акриламидтің гетерогенді полимерленуі қолданылуы мүмкін.
ПАА-ақ суда ерігіш ұнтақ – қағаздың беріктігі үшін қолданылады. Акриламидтың сополимерлері мен акрил қышқылдары құрылымтүзуші ретінде қолданады.
Метакрил қышқылы СН2=С(СН3)СООН — өткір иісті сұйықтық.
Өндірісте метакрил қышқылын төмендегідей алады:
1)ацетонциангндриннан
2) ацетон мен хлороформом конденсациясының өнімінен
Метакрил қышқылының эфирлерін өндірісте ацетонциангидриннан 1 немесе 2 сатыда алады:
Полиметилакрил қышқылын массада органикалық ерітінділерде, көбінесе сулы ерітінділерде радикалды полимерлеу арқылы алады.
Полиметакрил қышқылының тұздарын эмульгаторлар ретінде қолданады. Метакрил қышқылының сополимерлерін бутадиенмен, винилацетатом, сонымен қоса үштік сополимерлері стиролмен және метилакрилатпен клей ретінде қолданады. Метакрил қышқылы сомономер ретінде каучук , органикалық шыны, ионалмастырушы шайыр алуда қолданады.
42. Акрил- және метакрил қышқылдарының эфирлерін полимерлеу әдістерін ұсыныңыз және салыстырыңыз.
1.Акрил қышқылыСН2=СН—СООН — түссіз, өткір иісті, кайнау температурасы 141 °С, балқу температурасы 13,5 0С, тығыздығы 1051 кг/м3.
Өнеркәсіпте акрил қышқылын бірнеше әдіспен алады:
Этиленциангидринға өткір бу әсерімен күкірт қышқылының сулы ерітіндісі қатысында
2) Ацетиленнен (Реппе синтезі)
3) пропиленді ауалы оттекпен буфазалы тотықтыру
Акрил қышқылы радикалды механизм бойынша перикистер мен азо-қосылыстар қатысында жеңіл полимерленеді. Процесті сумен сұйылтылған ерітінділерде жүргізеді.
Акрил қышқылының полимерлері мен сополимерлерін флокулянт ретінде, қағаздардың арнайы сорттары үшін қолданады. Девинилбензолмен байланыскан сополимерлер ионалмастырушы шайыр ретінде қолданады. Полиакрил қышқылының тұздарын эмульгатор мен қоюландырғыш ретінде қолданады.
Акрил қышқылының нитрилі немесе акрилонитрил CH2=CHCN— түссіз сұйықтық, кайнау температурасы 77,3 0С, балқу температурасы 83-тен 84°С -ге дейін. Барлық қатынастарды көптеген полярлы және полярлы емес ерітеіштермен араласа береді.
Өнеркәсіпте акрилонитрилды бірнеше әдіспен алады:
Ацетиленді цианидті сутекпен тікелей әрекетестіру арқылы:
2) Этилен және цианидті сутек тотықтарынан этиленциангидрин арқылы:
3) пропилен тотығу – оммонолизі арқылы:
2. Метакрил қышқылы СН2==С(СН3)СООН — өткір иісті сұйықтық, қайнау температурасы 160,5°С, балқу температурасы 16 0С, тығыздығы 1015кг/м3.
Өндірісте метакрил қышқылын төмендегідей алады:
1)ацетонциангндриннан
2) ацетон мен хлороформом конденсациясының өнімінен
Метакрилді қышқылының эфирлерін өндірісте ацетонциангидриннан 1 немесе 2 сатыда алады:
Полиметилакрил қышқылын массада органикалық ерітінділерде, көбінесе сулы ерітінділерде радикалды полимерлеу арқылы алады.
Полиметакрил қышқылының тұздарын эмульгаторлар ретінде қолданады.