11. Спорттық оқиғалы туризмді суреттеп беріңіз.

. Халықаралық спорттық сайыстар (Олимпиада ойындары, әлем және құрлық чемпионаттары, универсиадалар) миллиондаған адамдарды қызықтырады. Шет елге шығып, өз елінің командасын қолдау үшін немесе спорттық мерекеге қатысуды көздеген туристтерді, тіпті заманауи байланыс жүйелері, теледидар , интернет – туристер ағымын азайта алмайды. Спорттық сайыстарды тамашалау, бұл ежелгі саяхаттардың бірі деп айтуға болады.

Қазіргі таңдағы спорттық оқиғалық туризмде спортшылар мен олардың қамқоршылары туристік ағымның аз ғана бөлігін құрайды, басым бөлігін әрине оларды қолдайтын жанкүйерлер тобы. Мәселен, Еуроп футбол чемпионаттарында бірнеше он мыңдаған жанкүйерлер өзге елден келген қатысады. Спорттық шараларға қатысу әдетте қысқа уақытқа созылады және бір туристке шаққанда анағұрлым қаожылай шығын кетпейді. Алайда туристер санының көп болуымен мемлекетке едәуір туристік табыс түсіреді.

Барлық туристік шаралардың ішінде туристік ағым және одан түсетін пайданың көбі жағынан қыстық, әсіресе жаздық Олимпиада ойындары. Ежелгі Грекияда Олимпиада ойындары б.з.д. 766 ж.ж. өткізілген сол кездің өзінде әлемнің түкпірінен көрермендерді тарта білді.

Қазір Олимпиадалық ойындар жанкүйерлерге 1000-2000 доллар тұрады. Олимпиада ойындарын өткізу орындары көбінесе әлемдік тартымды туристік орталықтар болады: Париж (1900, 1924), Рим (1960), Лондон (1908, 1948, 2012), Афины (1896, 2004), Инсбрук (Австрия, 1964, 1976), Саппоро (1972), Нагано (1998). Олимпиада ойындары сол орталықтың туристік құндылығын арттырады. Мәселен Оңтүстік Кореяда өткізілген Олимпиада ойындары, біріншіден, олимпиадаға дайындық кезінде туризмнің мықты материалдық-техникалық базасын құруға, екіншіден, Сеулді туристік центр ретінде демонстрациялауға мүмкіндік берді. Бұл ақыр соңында кіру туризмнің жылдам дамуына әкеп соқтырды.

Туристердің назарын тағы да қызықтыратын шараларға: жыл сайын 1839 жылдан бастап Лондонда, Темза өзенінде өтетін Корольдік регата (небәрі бес күннің ішінде 1,2 млн доллар жұмсалады), Женева көліндегі (Швейцария) яхтамен жарыс, Үлкен шлем турнирлері (заманауи теннистегі престижді сайыстар Австралия, Франция, Англия, АҚШ), ФИФА футболдан әлем чемпионаты, Формула-1 (автоспорт әлеміндегі ең танымал сайыс), велоспорт сайыстары (Тур де Франс, Испания Вуэльтасы, Джиро ди Италия).

қаласында өткізу жөнінде шешім қабылдады.

Олимпиада нышандары

Олимпиада қозғалысы көптеген нышандарды қолданады, негізінде олардың барлығы барон Пьер

де Кубертеннің мұраттары мен ойларынан жаратылған. Осы нышандардың ішіндгіе ең танымалы, 1920 жылдан бастап әр бір ойында көтерілетін бес сақина суреттелген олимпиада туы шығар. Олимпиада туы, ақ түсті матаның үстінде, бес түрлі-түсті сақина суреттелген ақ түсті мата болып табылады. Әр бір сақина, бес түрлі құрлықты білдіреді: Еуропаны, Азияны, Африканы, Америка мен Океанияны. Барлық сақиналар бір-бірімен байланысқан және Олимпиада ойындары рухының жан-жақтылығын білдіреді.

Бес сақина үшін таңдалған түстер (солдан оңға қарай): көк, сары, қара, жасыл және қызыл. Осы ту таңдалған кезде ақ фонмен қатар, бұл түстер әр бір елдің туында бар еді, сондықтан да бұл сақиналар тек қана құрлықтарды емес, әлемдегі барлық елдерді білдіреді.

Ең көп Олимпиада ойындарын өткізген ел - АҚШ — 8 рет (4 рет — жазғы және 4 рет — қысқы). Франция 5 рет (2/3), Ұлыбритания 3 рет (3/0), Германия 3 рет (2/1), Жапония, Италия, Канада 3 рет (1/2). Австралия жазғы ойындарын бір рет өткізген, ал Австрия, Швейцария және Норвегия қысқы ойындарын. Швеция, Бельгия, Нидерланд, Финляндия, КСРО, Мексика, Оңтүстік Корея, Испания және Қытай бір рет жазғы ойындарын өткізген. Югославия (Босния және Герцеговина) бір рет қысқы ойындарын қабылдаған. Барлығы 21 ел. Жазғы ойындары 18 елде, ал қысқы 11 елде өткізілген.

Қалалар арасында Олимпиада ойындарын ең көп қабылдаған қала - Лондон — 3 рет. Лос Анжелесте, Парижде, Афинада екі реттен жазғы ойындары өткізілген, Санкт-Морицте, Инсбрукте, Лейк-Плэсидте — қысқы. Олимпиада ойындарын өткізген 41 қала (жазғы 22, қысқы 19).

Футболдан әлем чемпионаты (немесе Футболдан Әлем Кубогы, ФИФА әлем чемпионаты деп те атайды), ресми атауы ФИФА Әлем Кубогы (ағылш. FIFA World Cup) - футболдан халықаралық жарысы. Әлем Чемпионаты ФИФАның ұйымдастыруымен өткізіледі, және оған ФИФАға мүше барлық ерлер құрама командалары қатыса алады.

Финалдық турнирлер 4 жылда 1 рет болады. Бірақ іріктеу турнирлерін қосқан 3 жылға дейін созылады. 2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңіне барлығы 204 құрама қатысты. 4 жыл сайын өтетеін әлем чемпионатының финалдық турниріне барлығы 32 (31 құрама іріктеу кезеңінен жолдама алады, 1 құрама чемпиоантты өткізуші ел бірден жолдама алады; 2006 жылғы әлем чемпионатына дейін чемпион атанған команда келесі чемпионатқа бірден жолдама алатын еді, 2006 жылдан бастап чемпионда іріктеу кезеңіне қатысады) құрама қатысады. Әлем чемпионатын өткізуші ел алдын ала белгіленіп қояды.

Әлем чемпионатының финалдық турнирлері 1930 (1942 мен 1946 жылдары екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан өткізілген жоқ) жылдан бері өткізіліп келеді. Жәнеде барлық спорт әлемінің көптеген жанкүйерлері асыға күтеді. Кейде ең көп жанкүйерлер жинайтын спорттық турнир - Олимпиада ойындарында көп жанкүйер жиналады.

Соңғы әлем чемпионаты 2010 жылы маусымның 11-нен шілденің 11-не дейін Оңтүстік Африка Республикасында өткізілді.

12. Каранавал оқиғалы туризмнің объектісі ретінде суреттеп беріңіз. Карнавал түсінігін сараптауға келетін болсақ біз оның тарихының аяғына дейін анықталмағанын және сөздің этимологиясы анық емес екенін ескергеніміз жөн. Көптеген зерттеушілер ежелгі пракарнавал маусым ауысымы кезінде болып, аграрлық мейрам болғанын айтады. Көптеген нұсқалардың бірі бойынша, «карнавал» сөзі латын сөзінен шыққан, carrus navalis – Еуропада қола дәуірінде мейрам күндері пұтқа табынушыларды таситын салт-дәстүрлік кеме-арбы болып табылады. Басқа нұсқа бойынша, «карнавал» сөзі латынның екі түбірінен carno(ет) және vale(қош бол) тұрады. Бұл мейрам ежелден-ақ құмар аптаға 40 күн қалғанда атап өтіліп, Ұлы ораза алдындағы ерекше межесі болды.

Қазіргі карнавалдардың басты ерекшелігі еделгі римдіктердің сабантойлары болып табылады. Егістік пен құнарлық Сатурн құдайына арналған күндері римдіктер жалпыға бірдей теңдік пен өркендеудің алтын ғасырын жандандыратын мейрамды атап өтетін. Мейрам уақытындағы құл мен мырзаның айырмашылығы – құлдар ерікті, азат адамдармен бір үстел үстінде тамақтанып, мейрамды тойласа, ал мырзалар оларға қызмет көрсетті. Мереке күндері жалған патша сайланып, сабантой соңында ол өз-өзіне қол жұмсап немесе пышақ, от және ілгек көмегімен өлуге тиіс еді.

Христиандық сабантойдың келеуімен көптеген пұтқа табынушылық рәсімдердің өткізілуіне тыйым салынатын, бірақ мейрамның басты идеясы – барлық қатысушыларды теңестіру – Венеция отаны болып табылатын еуропа карнавалдарында пайда болды. Көптеген католиктік мемлекеттерде карнавал Ұлы Ораза алдында болатын, бұл туралы «Брокгауз және Ефрон Сөздігінде» карнавал сөзіне берілген анықтама арқылы білуге болады: «Карнавал – католиктік елдерде Шоқыну мерекесінен(6 қаңтар) бастап Ұлы оразаның алғашқы сәрсенбісіне дейінгі уақыт аралығы,бірақ әдетте карнавал деп роман елдерінде ұлттық шерулер, маскарадтар мен басқа ойын-сауықтармен атап өтілетін Таза сәрсенбі алдындағы 7-10 күнді ғана атайды». Көптеген сөздіктер мен энциклопедияларда карнавал іс жүзінде ашық аспан астында, би, театрлық ойындар, маскарад және шерулермен атап өтілетін ұлттық мейрам ретінде қарастырылады.(«Үлкен энциклопедия сөздігі»[3], «Шетелдік сөздер сөздігі»[26], Ожегов түсіндірме сөздігі[22] және т.б.

«Карнавал» және «маскарад» жиі синонимдес сөздер ретінде қолданылады. «Маскарад» сөзі итальян «mascherata» - бал, маска киген адамдар жиыны мағынасын білдерітен сөзден шыққан. Карнавал анықтамасына қарағанда маскарад оның бөліге болып табылады, карнавал түсінігі маскарад сөзіне қарағанда кең мағынада қолданылады. Сондықтан, карнавалды мына негізгі элементтерден: би, театрлық ойындар, маскарад, шерулер және т.б. тұратын ұлттық мейрам ретінде қарастыруға болады.

Карнавал әлеуметтік коммуникативтік құрал ретінде. Әлеуметтік жағдайына қарамастан әбрбір деңгей өкілдерінің коммуникациялық мүмкіндігі. Әлеуметтік жағдайы ең жоғары адам үшін карнавал уақытша және қауіпсіз оырн ауыстыру және өз жағдайындағы жетіспейтін қарым-қатынас бөлігін алу мүмкіндігі болып табылады.

Карнавал катарсис(тазару) ретінде. Мысалы, агрессия жою факторы ретіндегі боқ-ауыз сөздер немесе тазару ықпалы бар күлкі.

Карнавал жеке адам үшін маңызды болуымен қатар, жеке бір аймақ немесе ел ішіндегі мәдениет туризмінің дамуына зор септігін тигізеді. Карнавал сол елдегі мәдениет туризмінің имиджін қалыптастырудың эффективті құралы болып табылады. Мысал ретінде автор Е.Ключников фестивальдер мен карнавалдардың ел туризміне әсері туралы мақаласын келтіруге болады. Мақалада провинциалдық Зальцбург қаласына фестиваль дамыған инфрақұрылымды атақты мәдениет орталығы статусын иеленуге мүмкіндік берді. Бұған Моцарттың осы қалада тууына байланысты режиссер Макс Рейнхард пен композитор Рихард Штраус 1920 жылы негізін қалаған музыкалы-театрлық фестиваль әсер етті. Фестиваль арқасында Зальцбург қаласы Еропаның ең атақты туристік орталықтары болып табылады.

Қазіргі заманғы мәдениет менеджерлері проектті жүзеге асыруды бірінші орынға қойып, ал мәдениет туризмінің дамуын ұзақ мерзімдегі перспективалар қатарына қояды. Сондықтан, карнавал туризм объектісі теніде ерекше имидж акциясы бола алады. Бұл акция жергілікті аймақта туризм дамуына ықпа етеді, ол өз кезегінде аймақтың барлық инфрақұралымына әсер етеді.

Карнавал функциялары мен міндеттері:

Біріншіден, карнавал адам қарым-қатынас жасау қажеттілігін қанағаттандыратын, әлеуметтік, саясат мәселелерін шешуге бағытталған қоғамдық орта ретінде бола алады.

Екіншіден, карнавал өткізелетін аймақтаға имидж, брендтің қалыптасуына әсер етеді және сол аймақтағы туризм дамуына ықпал жасайды.

Үшіншіден, карнавал туризмі туристік нарықтағы табысты, пайдалы бағыт болып табылады, бұл бағыт туристік фирма тәжірибесінде перпективті бола алады.

Эстетиканың жоғарылығы, ал көп жағдайларда карнавалдардың экзотикалығы көптеген туристерді қызықтырады. Олардың көбісі жүйелі түрде, нақты бір уақытта өткізіліп тұрады, яғни осы уақытта көптеген туристік сапарлардың саны артады. Мысал ретінде атақты Бразилиядағы карнавалдарды және Италиядағы маскарадтарды келтіруге болады.

Әлемдегі ең атақты фестивальдік шара – Бразильдік карнавал.

Бұл ұлттық мереке ерекше рух пен уникалды елдің өмір стилін бейнелейді.

Бразилияның халқы тұрғылықты үнді халқының, африкан халқының тұқымдарынан және Азия, Еуропа елдерінің қоныс аударушыларың араласуынан қалыптасты. Әр түрлі мәдениеттер мен діндердің қосылуы жаңа дәстүрлердің пайда болуына негіз болды. Бразильдік карнавал – бүкіл халықтық мереке, ол өзінің масштабы, белсенділігі, қоғамдық өмірдегі маңыздылығы және оны ұйымдастыруға кеткен шығыны бойынша аналогы жоқ. Бразильдік карнавалдың пайда болуы 1641 жылға тиесілі, ол кезде Рио-де-Жанейро қаласының губернаторы Португалия королінің таққа отыруына байланысты толық бір аптаны мереке деп жариялады.

Қазіргі кезде карнавал ақпан айында өткізіледі, ресми түрде 4 күн, ал шындығында – бір апта немесе одан да көп. Барлық қалалардың көшелері мен алаңдары шерулермен, жаркыраган, фантастикалық костюмдардағы билеп журген және көңіл көтеруші адамдармен, олардың ұлтына, жасына, жынысына, әлеуметтік орнына қарамастан барлық жер толы. Карнавалдық шеруге қатысу ол – сол елдің әрбір адамына үлкен мәртебе. Бұл мерекеге ерекше шармды көптеген самба мектептері береді, себебі олардың дене қималдырының ырғақты топтық биі. Олар өздерінің қалаларында карнавал орталығы болады, ал байқаудың жеңімпаздары өздерінің қаласын немесе ауданын Рио-де-Жанейродағы басты мерекеде таныстыруға қол жеткізеді. Бұл жердегі карнавалдық шеру тоқтаусыз 3 күн қатарынан өткізіледі, содан соң қазылар алқасы жеңімпаз самба мектебін жариялайды. Ол мектеп бір жыл бойы елдің символы болады.

Рио-де-Жанейродағы басты карнавал шеруі арнайы самбадромда өткізіледі.

Самбадром – тік, екі жағынан қазылар мен көрермендерге арналған үлкен сыйымды трибуналары бар бір шақырымдық көше. Басты карнавалдық шеруге 1,5 млн қатысушылар мен көрермендер жиналады. Карнавал кезінде Рио-де-Жанейроға келу қиын және қымбат.

Орындарды брондау бір жыл бұрын басталады және бағасы өте жоғары. Осыдан барып жергілікті қазынаның табысы осы карнавалдан, ал 1995 ж. 100 млн долларды құрады.