4. Көпкаскадты күшейткіш

Күшейткіштер активті және пассивті элементтерден тұрады: автивтік элементтерге электродтардың кірісіндегі басқарылатын сигналдардың әсерімен шығыс электродтарының арасындағы электрөткізгіштікті өзгерту қасиеті бар транзисторлар, электрондық шамалар және басқа да сызықты емес элементтер жатады.Көп жағайларды бір элемент жеткіліксіз, сондықтан күшейткіште сатылы схемамен қосылған бірнеше активтік элементтерді қолданады:бірінші элементпен күшейтілген тербеліс екіншінің кірісіне келіп түседі,сонан соң 3-шіге т.с.с. Күшейтудің бөлігінің бір сатылы күшейтілуін каскад деп атайды.Түрлері бірдей күшейткіштік каскадтары тізбектей тізбектей қосып көп каскадты күшейткіштер алуға болады.Ең қарапайымы байланысы сыйымдылықты екі каскадты күшейткіштер.сурет.Онда сигнал алдыңғы каскадтың коллекторынан бөлгіш конденсатор арқылы келесі каскадтың базасына беріледі, соның арқасында жекелеген күшейткіштік каскадтардан тыныштық режімнің тәуелсіздігі орын алады.С_п1 және С_п2 сыйымдылықтары зиянды кіріс сыйымдылықтары болып табылады.Бөлгіш тізбектің параметрлерінен тәуелді, бұл күшейткіштердің жолақты өткізу шегінде, кернеудің күшейту коэффициенттерінің салыстырмалы тұрақтылығында, кең жиіліктер диапазонында күшейтуге мүмкіншіліктер бар.

5.Кеңжолақты және импульстік күшейткіштер, өтпелі және импульстік сипаттамалары. Импульстік сигналдардың күшейткіштері әр түрлі шамадағы және периодтық емес сигналдарды күшейтуге арналған.Импульстік күшейткіштерге:байланыс жүйелерінің импульстік күшейткіштері,теледидар бейнелеу сигналдарының,радиолокациялық құрылғылардың,реттеу және басқару жүйелерінің күшейткіштері жатады. Күшейткiштi толығымен сипаттау үшiн оның тек жоғарғы және төменгi жиiлiктерiмен шектелмей, сонымен қатар уақыт бойынша сигналдың өзгеруiн қарастыруымыз керек. Мұндайда радиоэлектронды тiзбек өтпелi h1(t) функциямен сипатталады.Бұл функция тiзбек кірісіне бiрлiк секiрме кернеу берiлгенде, шығысындағы сигнал түрін (отклик цепи) сипаттайды..Бiрлiк функция мына түр де жазылады: . Радиоэлектроникада өтпелi сипаттамамен қатар импульстiк сипаттамалар қарастырылады. Тiзбектiң бiрлiк -функция импульсіне болатын жауабы импульстiк сипаттама h(t) деп аталады. Импульстік сипаттаманың математикалық анықтамасы: . Импульстік сипаттама периодты емес сигнал әсер ететін тізбек реакциясын, импульстік функция d(t) немесе бірлік функция 1(t), қарапайым әсерімен тізбек реакциясын анықтайды. Нәтижесінде сызықтық тізбек реакциясы элементар әсерлердің тізбек реакциясының суммасы. Өтпелі және импульстік сипаттамалар арасында мынадай байланыс бар:

6. Резонанстық күшейткіш — селективтік тізбектен тұратын күшейткіш. Радиоқабылдағыштарда жоғары және аралық жиілік сигналдарын күшейту үшін қолданылады. Жоғары жиілікті күшейткіш ретінде жұмысшы диапазонды бабына келтірілсе, аралық жиілікті күшейткіш ретінде бекітілген (фиксированный) жиіліктегі тербелісті күшейтеді.

7-9. Тұрақты ток күшейткіші. Интегралды орындалған күшейткіштерді каскадтар арасындағы тікелей байланысқа қолданады. Мұндай күшейткіштер баяу өзгеретін сигналдарды және тұрақты токтың сигналдарын да күшейте алады, сондықтан оларды тұрақы токтың күшейткіші деп атайды.Қазіргі таңда тұрақты токтың күшейткіштері өте кең спектрдегі жиілікті сигналдарды күшейте алатын, кең жолақты күшейткіштер разрядына жатады. Тікелей байланыстағы күшейткіштердегі күшейту коэффициентінің жиіліктен тәуелділігінің графигі берілген (15,9 – сурет) Графиктен көрініп тұрғандай f_в жоғары өткізу жиілігінің жолағының шекарасындағы жиілік жүктеме емн транзистордың зиянды сыйымдылықтарын шунттаудың әсерінен күшейту коэффициентінің есе кішірейген мәнінен анықталады. Қоректендіру кернеуінің, температураның және басқа да факторлардың тұрақты болмауының салдарынан тыныштық режімнің шығыс кернеуінің өзгерісі, тікелей байланыстағы күшейткіштердің басты кемшілігіне жатады. Мұндай кұшейткіштерде нөлдік дейфті азайтудың тиімді тәсілі дифференциалдық күшейткіштер каскадтарын пайдалану болып саналады.Дифференциалдық күшейткіштер каскадты 15.10 сурет.,екі шығысы бар, тек екі кіріс сигналдарының айырымын күшейтетін эмиттерлі біріккен екі транзисторлық симметриялық схема болып табылады.Симметриялық шығу кезінде схема шығыс сигналының нөлдік дрейфін белгілі дәрежеде азайтуға мүмкіндік береді.Дифференциалдық күшейткіштер өлшеу схемаларында сол сияқты операциялық күшейткіштерде негізгі узбе ретінде қолданылады. . Қуат күшейткіштер. Қуат күшейткіштері сигналды күшейтудің соңғы каскады болып табылады. Оның шығысына үлкен қуаттың қабылдағышы қосылады.Қуат күшейткіштері екі класқа –А жіне В деп бөлінеді.15.14.а – суретінде А класына жататын қуат күшейткіші келтірілген. Үлкен қуатты алу үшін тұрақты ток бойынша күшейткіштің коллектор тізбегінің кедергісін барынша азайту керек және оған трансформаторлар арқылы жүктеме кедергісі R_ж болатын қабылдағыш қосу керек.Әуелі транзистордың коллекторлық сипаттамалрындағы 15.14ә-сурет., А нүктесімен сипатталатын, күшейткіштің тыныштық режімін қарастырамыз.Тыныштық редімінде коллектор тізбегінің кедергісі трансформатордың бірінші орамының активтік кедергісіне тең болады,сондықтан R_k 0 тең деп есептелінеді. Демек,жүктемелік сипаттама іс жүзінде ордината өсіне параллель болады.Қуат күшейткішіне ісер ететін көз, мысалы синусоидалық сигнал болса, онда база және коллектор токтарының айнымалы құраушылары да синусоидалық болады.