24.Тұтқырлықты анықтау әдістері. Сынықтынтүрі бойыншатұтқырлықты бағалау.

Тұтқырлық – пластикалық деформация арқылы материалдың ішкі күштегі механикалық энергиясын тұтынуы болып табылады. Сынық түрі бойынша тұтқырлықты бағалау Шыдамдылыққа сынақ (ГОСТ 2860) – беріктіктің шаршау сипаттамасын береді. Тозу - жүктеудің белгілі өзгерткіш қайталану кезіндегі материалдың бұзылуы, яғни шамасы аққыштық шегінен аспайды.

Тозуға процессі 3 сатыдан құралады, сынықтағы осы сатыларға сәйкес аймақтар

1.Ең жүктелген кесіңңің болінде сынықтың пайда болуы.

2.Сынықтың бірте – бірте таралуы ,

3.Соңғы бұзылуы

25.Технологиялық және пайдалану қасиеттері.

Технологиялық қасиеттер – материалдың салқындай және ыстықтай өңдеуге түсу қабілетін сипаттайды.

1 Құйылымдық қасиеттер – бұл берілген материалдаң одан сапалы құйма алуға болатын қабілеттілігін сипаттайды. Сұйықтай аққыштық – бұл балқыған металдың құю формыларын толтыра алу қабілетін сипаттайды

Отырымдылық ( сызықтық және көлемдік) – металдың салқындау және қату кезіндегі өзінің сызықтық және көлемдік өлшемдерін өзгерту қабілетін сипаттайды. Модель жасау кезінде сызықтық отырымдылықтың алдын алу үшін стандартты емес метрлер қолданылады. Ликвация – материалдың көлемі бойынша химиялық құрамының біртекті еместігі.

2.Материалды қысыммен өңдеуге қабілеттілігі – бұл материалдардың сыртқы жиктеу кезінде сынбай өзінің формасы мен өлшемдерін өзгерте алу қасиеті. Ол максималды түрде өндірістік жағдайларға ортада өтетін технологиялық сынамалар қорытындысы бойынша бақыланады.Беттік материалды июге, қалпына келтіруге сынайды. Сым материалдарды июге, бұрауға, ал трубаларды үлестіруге және июге сынайды. Сынаудан кейін материалда ақаулардың болмауы, материалдың жарамдылық критериі болып табылады.

3.Пісірімділік – бұл материалдың талапқа сай сападағы бөлінбейтін қосылыс түзу қасиеті.Ол пісірілген тігіс сапасы бойынша бағаланады.

4.Кесу арқылы өңдеуге қабілеттілік – материалдың әртүрлі кескіш құралдармен кесу арқылы көндігу қабілетін мінездейді. Ол кескіш құралдың беріктігімен және беткі қабаттың сапасы бойынша бағаланады.

Эксплуатациялық қасиеттер – материалдың нағыз өндірістік жағдайда жұмыс істей алу қабілетін сипаттайды.

1.Тозуға төзімділік – бұл, материалдың ішкі үйкеліс әсерінен беттік бұзылуға қарсы тұру қабілеті.

2.Коррияға төзімділік – материалдың қышқылдық және сілтілік орталардың зиянды әсеріне қарсы тұру қабілеті.

3.Қызуға төзімділік – бұл, материалдың жоғары температура кезінде тотықсыздануға қарсы тұруы.

4.Қызуға беріктік – бұл, материалдың жоғары температура жағдайында өзінің қасиеттерін сақтап қалу қабілеті.

5.Салқынға төзімділік – бұл, материалдың төмен температура жағдайында өзінің пластикалық қасиетін сақтайтын қасиеті.

6. Антифракциялық – материалдың басқа материалға жүмысты айнала алу қабілеті. Бұл қасиеттер бұйымның жұмыс жағдайына байланысты арнайы сынақтар жүргізу арқылы анықталады. Белгілі бір конструкция жасау үшін материал таңдаған кезде оның техникалық, технологиялық және эксплуатациялық қасиеттерін есепке алу керек.