86. Бағалы қағаздар нарығындағы Қазақстанның зейнетақы қорының инвестициялық қызметі: мәселелері және даму болашағы

Зейнетақы Қоры- зейнетақы төлеуге арналған мақсатты қор. Зейнетақы қаражаты салымшылардың міндетті және ерікті зейнетақы жарналары, жұмыс берушінің , жеке еңбек қызметімен айналысушы азаматтардың міндетті сақтандыру жарналары есебінен құралады. Зейнетақы жүйесі кез келген елдің басты әрі өзекті әлеуметтік экономикалық мәселесі болып табылады. Жинақтаушы зейнетақы жүйесіне өтудің басты ерекшелігі – инвестициялық қызметтің орын алуы. Зейнетақы қорының іс әрекетін инвестициялық үрдіс ретінде екі кезеңді бөліп көрсетуге болады: БІРІНШІ кезеңге мерзімдік жарналар есебінен қор құрылады және құралдардың жиналуы жылдам жүреді. ЕКІНШІ кезеңге (инвестициядан қайтым)- құралдарды зейнетақы төлеу үшін шығындайды. Жинақтаушы зейнетақы жүйесінде ЖЗҚ-лардың табыс көзі капитал нарығындағы инвестициялау болғандықтан, инвестициялық саясатты оңтайлы, әрі нәтижелә қалыптастыру ЖЗҚ-ның басым бағыты болу қажет.

Зейнетақы нарығы субъектілеріне шектеулер қою көптеген көрсеткіштер мен заңнама арқылы реттеледі. Институционалды инвесторлар өздерінің жеке мүдделеріне байланысты инвестициялық портфелді таңдайды. Бұндай мүдделерге салықтық дәреже, өтімділік талартары, ивестициялық портфель табыстылығының ағымы, жиынтығы ЖЗҚ-ға нақты бір инвестициялық саясатты жасауды мәжбүрлейді. Жинақтаушы Зейнетақы Жүйесініндегі негізгі мәселелерінің бірі- зейнетақы жарналардың қорлануы мен инвестициялық табысты алуы есебінен түрақты болашақты қамтамассыз ету. Бұл көрсеткіш зейнеткерлермен қатар, ЖЗҚ өздері үшін де маңызды, себебі олардың табысы инвестициялық портфельдің табысымен байланысты.

Қазақстанның зейнетақы қорының инвестициялық қызметінің даму болашағы Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің жетістікті дамуының маңызды шарттарының бірі болып еңбекке жарамдылардың қамтылуының және тұрғындардың ресми табыстарының көбеюі табылады. Бүл үшін жұмыс берушілер мен зейнетақы жарналарының толық және уақытылы аударылуына бақылауды күшейту қажет. Ұсынылған шаралар ЖЗҚ-ларының дамуының барлық мәселелерін шеше алмағанымен, Қазақстанның жинақтаушы зейнетақы жүйесінің дамуына өз септігін тигізеді. 2015 жылдан бастап портфельдің үшінші түрі- агрессивті портфельді енгізу жоспарланып отыр, ал салымшыларға инвестийиялық портфельді өздігімен тандау құқығы беріледі, аталған портфельдерде жас бойынша шектеулер бар.

Жинақтаушы зейнетақы қорының тәуекелдерді басқару жөніндегі бөлімшесі зейнетақы активтеріне ықпал етуды бағалау методикасының, қаржылық активтердің сыртқы және ішкі нарығының теріс динамикасы жағдайындағы кірістілігімен өтімділігімен пайдаланады. Зейнетақы активтерін басқару бойынша компаниялардың қызметінің объективті және нақты тиімділік көрсеткіштері болып басқарылатын зейнетақы активтерінің табыстылығы, ЖЗҚ инвестициялық портфелінің әртараптандыру деңгейі табылады.

87. Бағалы қағаздар нарығындағы жеке инвестициялау: дамытудың қазіргі жағдайы және болашағы

Халықаралық практикаға сүйенсек, халық өз қаражатын бағалы қағаздарға белсенді түрде инвестицияламаған жағдайда бағалы қағаздар нарығы дамымайды. Сол үшін мемлекеттік аппарат өкілдерінің жеке инвесторлар тобын, оның «экономикалық» менталитеті мен көзқарасын құруын қамтамасыз ету қажет. Мұнымен қоса, мемлекеттік органдар мен ұйымдар қызметкерлерінің қаражатты қаржы құралдарына инвестициялауға қатысты білімі мен жұмыс тәжірибесінің болуы маңызды.

Нидерланды, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Еуропа Одағы мен ЭЫДҰ сияқты елдерде мүдделер қақтығысын болдыртпау шарттарын сақтаған жағдайда мемлекеттік қызметкерлерге қор нарығының құралдарын инвестициялауға рұқсат беріледі. Активтердің барлығы қажетті түрде декларацияланып, мүдделердің әлеуеттік қақатығысы болмаған кезде бұл БҰҰ Бас Ассамблеясының қарарына кері әсер етпейді.

Жалпы, инвестициялау үшін адамның үлкен қаражаты болуы тиіс, ал инвестиция деген қиын да шиеленіскен процесс деген қате ой бар халық арасында. Сондықтан олардың көпшілігі бағалы қағаздарды алуға қорқады. Шын мәнінде бағалы қағаздарға инвестициялау деген ұзақ уақыт бойы немесе дивидент арқылы пайда түсіру мақсатында қаражатты белгілі бір қаржы құралдарының түріне инвестициялау дегенді білдіреді. Бұл орайда тұрақты әрі орташа жалақысы бар адамдар қатарына жататын мемлекеттік қызметкерлер де өз қаражаттарын бағалы қағаздарға сала алады.