53.Макроэкономика түсінігі. Ұлттық экономика және оның негізгі мақсаттары бойынша даму бағыттарын болжаңыз

Макроэк/ка эк/ны бір үлкен бүтін құбылыс ретінде қарастыратын ғылым. Макроэк/ка теориясының негізі ретінде микроэк/ка теориясы пайдаланады. Микроталдауда тұтынушылардың табысы тек берілген өлшем ретінде қарастырылады да, негізгі назар үй шаруашылықтарының шығындары әртүрлі тауарлар мен қызметтер арасында бөлінуіне аударылады. Ал макроталдауда, керісінше, басты назар жиынтық табыс, жиынтық шығын, қолда бар табыс, тұтыну ж/е т.с.с. ірі, бөлшектелмеген көрсеткіштерге аударылады. Пайыздың нарықтық мөлшерлемесі, инфляция, жұмыссыздық сияқты макроэк/қ факторлар үй шаруаш/ры мен фирмалардың қор жинау, инвестиция, тұтыну шығындары секілді қабылдайтын шешімдеріне әсерін тигізеді де, ал олар өз кезегінде жиынтық сұраныстың көлемі мен құрылымын анықтайды. Микро ж/е макроэк/қ үрдістер өзара тығыз байл/ты. Макроэк/қ талдауды 3 кезеңге бөледі: І кезеңде фирмалар мен үй шар/ң шешім қабылдауын зерттеушілер теория деңгейінде қарастырады. Содан соң микроэк/қ құралдарды пайдаланып, фирмаларды әртүрлі эк/қ жағдайларға байл/ты қарастырады. ІІ кезеңде фирмалар мен үй шар/ң жиынтық шешімдерін қарастыра отырып, жалпы эк/қ беталыстар талдауға түседі. Бұл кезеңде агрегатталған, іріленген шамалар қолданылады. М, бір ғана фирманың өнімі емес, ЖҰӨ; жеке банктің пайыз мөлшерлемесі емес, нарықтық пайыз мөлшерлемесі.ІІІ кезеңде макроэк/қ ақпаратты талдау ж/е жинау арқылы теорияның нақты мағынасы қарастырылады. Макроэк/ка – макроэк/қ теория мен агрегатталған ақпараттардың ортасындағы байл/ты нысандық тәсілмен зерттеуді қарастыратын ерекше ғылым.Макроэк/қ талдау ж/е саясат тығыз байланысты. Өйткені үкіметтің қолында экзогенді айнымалылар (алғашқы, «сырттан» ендірілетін ақпараттар) бірқатары бар. Егер макроэк/ка жеке оқиғалардың экзогенді оқиғалармен н/се саяси шешімдермен байланыстарын қарастырса, онда ол позитивті эк/қ талдау болады. Позитивті талдауда эк/қ саясаттағы, эк/қ шарттардағы өзгерістерді өндіріс, сауда-саттық, баға сияқты факторлардың өзгеруімен түсіндіруге тырысады. Осы позитивті эк/ка арқылы экономист «егер ... болса, онда ... болады» деген секілді тұжырымдар жасайды. Содан кейін бұл тұжырымдар фактілермен ж/е сандармен салыстырылу арқылы расталуы н/се жоққа шығарылуы мүмкін. Позитивті талдау нақты фактілермен, сандармен, тәуелділіктермен жұмыс жасайды ж/е қорытындының жақсы-жамандығына баға бермейді. Талдаудан шыққан балама қорытындылардың қайсысы салыстырмалы түрде бағалырақ екенін білу үшін нормативті эк/қ талдауды пайдаланады. Нормативті тұжырымдар тек кеңес береді. Бұл тұжырымдар көбінесе мынадай түрде болады: «мынадай шараларды жүзеге асырған дұрыс», «осындай саясатты жүргізу оңды болады». Жалпы нормативті талдауды нақты эк/қ шарттардың, эк/қ саясаттың жақсы не жаман екендігі туралы қорытынды шығаратын эк/қ талдау деп айтсақ та болады.Ұлттық экономика - қоғамдық қызметтің барлық салалары бойынша бір елдердің екіншісінен артықшылықта болуына мүмкіндік беретін факторлардың жиынтығы; мемлекеттің сыртқы күйзелістерге бой бермей, тұрақты қалыпта қалу қабілеттілігі. Экономикалық жаһанданудың басталуымен бәсекелік қатынастар шын мәнінде ғаламдық сипат алды. 20 жылдан астам уақыт Бүкіләлемдік экономикалық форум қамқорлығымен бәсекеге қабілеттілік мәселелері бойынша ғылыми зерттеу жобасы жұмыс істейді. Осы жобаның шеңбе-рінде ұлттық бәсекеге қабілеттілік ретінде "жалпы халықтың жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнімнің өсу қарқынымен есептелетін шынайы жан табысының өсу қарқынын тұрақты жоғары деңгейде ұстап отыру қабілеттілігі" түсініледі. Осы индекстер жиынтығы қарастырылып отырған елдердің бәсекеге қабілеттілігі деңгейін анықтап, сәйкесінше, олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру бағдарламалары жасалып, қабылданады. Экономиканың дағдарысқа дейінгі ахуалын көрсететін рейтингтің қоры-тындысы бойынша Қазақстанды макроэкономикалық жағдайы тұрақты, адами әлеуеті біршама жоғары және осы деңгейде дамыған тұтынушы-лық нарығы бар, алайда инфрақұрылымдық-мекемелік және иннова-циялық-технологиялық даму жағынан орташа, сондай-ақ бизнесі бәсеке-ге қабілеттілігі жеткіліксіз ел ретінде сипаттауға болады. Қазақстанның бәсекеге қабілеттілі арттыру үшін ең бастысы отандық және шетелдік нарықта қазақстандық өнім өндірушілерд позициясын күшейту пробле-масын шешу қажет. Осы мәселені шешуде мемлекеттік қолдаумен қоса отандық кәсіпорын басқарудың тиімділігін арттырудың маңызы зор. Бүгінгі күні басқа елдермен салыстырғанда Қазақстанның бәсекелестік жағынан артықшылықтары жоқ емес. Осы артықшыл экономикалық жағынан тартымды әрі ішкі тұтыну үшін арзан энергия мен басқа да пай-далы кен қазбалары запасы жатады. Сонымен бірге еліміздің экология-лық және геоэкономикалық, оның ішінде аумақтың транзиттік әлеуеті де бар. Экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін еліміздің ішкі және сыртқы жағдайларын реттеу ең өзекті мәселе, яғни осы мәселелер-ді шешпейінше бәсекеге қабілетті болу екіталай. Үкімет экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін инновациялық дамуға ден қоймақ. Индустрия және жаңа технологиялар вице-министрі Нұрмұхамбет Әбді-бековтің айтуынша, бағдарлама екі кезеңмен жүзеге асырылады. Алғаш-қы кезеңде технологиялық дамуды басқару жүйесі құрылады, норматив-тік-құқықтық базасы жетілдіріледі, инновациялық қолдау бағдарламала-рының жаңа түрлері әзірленеді, сондай-ақ оның үдерістерін сараптама-лық қолдау жүйесі іске қосылатын болады. Ал екінші кезең жаңа бағдар-ламаларды жүйелі қолдану және бірінші кезеңде әзірленген инновация-лық дамуды қолдау тетіктерімен сипатталады. Ал экономиканың бәсеке-ге қабілеттілігін арттыруды қамтамасыз ететін ұлттық инновациялық жүйені қалыптастыру - бағдарламаның негізі мақсаты болып табылады. Ағымдағы жылдың бірінші жартысында еліміздің индустрияландыру картасы бойынша 72 жобаны сәтті іске қосқан Үкімет, екінші жартыжыл-дықта тағы 80 өндіріс орнын пайдалануға беруді жоспалап отыр. Сондай-ақ сол күні «Қазақстан» концерт залында «Алтын сапа» аталымы бойын-ша «Қазақстанның үздік тауары» Президенттің арнайы сыйлығын және әлеуметтік жауапкершілік бойынша «Парыз» сыйлығын тағайындау шаралары өтеді», - деді. Жақында Алматыда өткен кәсіп­керлер конгре-сінде Индустрия және жаңа технологиялар ми­нистр­лігі «Индустриялық саясат туралы» заңның жобасын та­ныстырды. Заң жобасының мақ­саты – эконо­мика­ның басым­дық берілетін секторлары­ның дамуын ынталан-дыру негізінде ұлттық экономиканың бәсекеге қабі­леттілігін арт­тыру. Ол ел Үкіметі әзірлеп, жүзеге асы­рып отырған индустрияландыру бағдарла-ма­ларын ретке келтіреді. Қазірдің өзінде біздің кәсіпкерлерге жаңа мүмкі-ндіктердің пайда болуын дұрыс бағалау, жаңа рыноктарға шығу жөніндегі тиімді стратегияларды әзірлеумен байыпты айналысу, бәсекелестік артық-шылықтарды өсіре түсу маңызды. Экономикасы әлсіз елдің бәсекеге қабілеттілігінің деңгейі жоғары болмайды. Ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттігін арттыру жолдарын жүзеге асыру әрбір азаматтың, өндіріс сферасының, кәсіпкерліктің жүктеуінде болып табылады.