8. Ежелгі Үндістанның мемлекетік құрылысы. Орталық жəне жергілікті басқару. Сот жүйесі.

Үндістанның мемлекеттік құрылысы монархияға жатады. Бірақ бұл монархияның да өзіне тән ерекшеліктері бар.

Раджа (патша) мемлекет басшысы деп саналд. Атадан балаға берілетін мұрагерлік құқық қатаң сақталды.Патша өзінің билігі тұсында ұлдарының бірін мұрагер есебінде тағайындады.

Маурий дәуірі кезінде «чакркварти» концепциясы құрылды. Ол жалпыға бірдей билік есебінде қарастырылды. Маури патшасы мемлекеттік аппараттың басында тұрды ж/е заң билігі соның қолында болды. Эдиктер патша бұйрығымен тағайындалды.Патша басқа лауазымдағы шенеуніктерді өзі тағайындады ж/е жоғарғы сотпен әкімшілік жүйенің басшысы болды.Сонымен қатар ол жоғары қолбасшы болдды.Патшаға қарсы бағытталған күрестердің көптігіне байланысты оны қорғауда әскерге көп көңіл бөлді.Раджа әдетте сенімді көмекшілерін өзі тағайындады.Алайда олардың артынын да қатаң бақылау жүргізіп отырды.Бақылыу жұмыстарына көп көңіл бөлінді ж/е бақылыуда тек лауазымды шенеуніктер ғана емес, қала ж/е ауыл халықтары да болды.Сонымен қатар мемлекет әмірінде лауазымды қызмет атқарғандарға абыздар жатты.Олар өздерін брахманның ұрпағымыз деп санады.Сарай кеңесшілерінің жиналысы паришад бұрынғы кезде де қалыптасқан.Бірақ Маурьев кезенінде аса маңызды мемлекеттік істермен айналасу үшін жиналды.Олар сонымен қатар патшаның бұйрықтары арқылы мемлекетті басқару жұмыстарымен айналысты.Паришадтан басқа да бірнеше сенімді тұлғалардан тұратын құпия кеңестер де болды.Аса шұғыл істерде екі кеңес мүшелері де бірге бас қосып жиналды.

Патша кшатри кастасынан ғана шығып отырған.Түсінік бойынша кшатрий құдайдың тұқымы,Құдай оны осы жердің адамдарының бәрін сақтап қалу үшін шығарған. Патша от,жел,күн ж/е ай,әділеттік соттың бастығы,ол ең жоғары адам.Бірақ Ману заңдары бойынша патшаның құқықтары шектеулі,ол бір жағынан брахмандардың берген ақылдарын тыңдауы керек,екінші жағынын ол кейбір талаптарға сәйкес болуға тиісті.Ману заңдары бойынша патша сұлу,кемшілігі жоқ,брахмандардың жеке меншігін сыйлайтын ж/е олардың ақылдарын алатын адам.Жоғарғы қызметкерлерді патша рулық ақсүйектерден тағайындайтын.Үндістанның шексіз деспотиясы ежелгі каста жүйесімен мықты байланысты болды.Патша 7-8 министрді тағайындайтын,олар патшаның малайлары б.с.Патшаға ақыл,кеңес беретін жоғары қызметкерлер жеке тұратын.Патша кеңесі матрипаришад д.а.

Сот. Үндістанның соты патша ж/е қоғамдағы соттар олып екіге бөлінді.Қауымның соттары каста бойынша құрылған.Олар қауымның арасындағы істердің көпшілігін өздері қарайтын. Он ауылға бір сот жұмыс істеді.Ол үш адамнан тұратын.Қалалардың бәрі қылмыскерлерге қарсы күресті күшейтті.Жоғарғы сотты патшаның өзі басқарды.Ол брахмандармен ж/е әжірибелі ақылшыларымен бріктіріп « сабха» деген сот алқасын құрды.Патшаның жыл сайын кешірім жарилауға құқығы болған.Сотта іс жүргізуде куәгерлік жасау мен көрсетулерге келетін болсақ ,іс алқалық түрде шешіліп,ақиқатқа жету жолында куәгерге ж/е түрлі сынақтарға жүгінді.Бұл сынықтар «ордалия» д.а.Егер кінәлаушы «от ұстамаса» «суғу батпаса сыналмаса»ант беру жеткіліксіз саналған.Кімді жанып жатқан от өртемесе,кімді су жоғары көтеріп әкетпесе ж/е кімге тез арада бақытсыздық келмесе,ол антта адал болып есептеледі.