42.Құқық туралы билль – ақш Конституциясына енгізілген алғашқы 10 түзету.

1789 ж. Штаттардың заң шығармашылық жиналысында Конституция мазмұнына 10 өзгерту енгізу туралы ұсыныс енгізілді.1791 жылы бұл ұсыныс “Құқық туралы билль” атауымен бекітіліп конституцияға қосылды. Бұл түзетулердің негізінде адамдардың құқықтары мен бостандықтарына шек келтіретін заңдарды қабылдамау идеясы жатыр еді.Бұл түзетулерде мынадай мәселелер қарастырылған болатын : қару ұстауға және иеленуге құқық берілді;бейбіт кезде иесінің рұқсатынсыз жеке меншік үйдің маңында әскер қарауылы тұруға болмайды;заңда көрсетілген негіздер бойынша тиесілі органның ,лауазымды тұлғаның рұқсатынсыз адамды ұстауға,тінтуге, затты алуға болмайды; алқалық соттың шешімінсіз әскери қылмыстан басқа жағдайда ешкім қылмыстық жауаптылыққа тартылмайды; ешкім бір жасаған қылмысы үшін екінші рет жаупқа тартылмайды; ешкім де өзіне қарсы куәгер бола алмайды; сот ісі тергелмейінше ешкім де жеке меншігінен, бостандығынан өмірінен айырылмайды.

Бірінші он түзету.

1. Конгресс белгілі бір дінді орнатуға немесе оған кедергі келтіруге арналған немесе сөз еркіндігін, баспа еркіндігін шеттететін заң шығарылмайды. Енді халық бейбіт түрде жиналып өкіметке өтінішпен бара алады.

2. Егер мемлекеттің қауіпсіздігі үшін милиция керек болса, онда халықтың қару табуы шектелмейді.

3. Бейбіт кезде ешбір жауынгер кез келген үйдің иесінің келісімінсіз ол үйге кіре алмайды. Ал соғыс кезінде заңда бекітілген жолмен ғана кіре алады.

4. Халықтың жеке меншігін, үйін, құжатын мүлкін себепсіз тексеруден, тұтқынға алудан қорғануға құқығы бар. Тексеру, тұтқынға алу ордері тек себептер және антпен дәлелденген болуы керек. Және онда тексеруге жататын жер немесе тұтқынға алынатын адам нақты көрсетілуі керек.

5. Ешкім үлкен жюриден шығатын адамды қылмыс істегені үшін жауапқа тарта алмайды, егер ол құрғақ және теңіз күштерінде, милицияда немесе соғыс кезінде болмаса. Ешкім жасаған қылмысы үшін екі рет жауапқа тартылмайды. Қылмысы болмаған жағдайда ешкім зорлап мойындатқыза алмайды.

6. Әрбір қылмыстық тергеуге айыпкер жедел сот сұрауға болады. Айыпкер адвокатпен қамтамасыз етілуі керек.

7. Егер жасаған қылмыс жиырма доллардан асса, онда ол істі сот қарауға тиіс. Бір қылмыс екі рет АҚШ сотымен қаралмайды.

8. Үлкен мерзімді жаза қолданылмайды және ауыр жаза да қолданылмауы керек.

9. Конституцияда айтылатын заңдар басқа заңдарды кемітіп немесе жоққа шығаратындай болып жазылмауы керек.

10. АҚШ-пен берілген өкілдік халық пен штаттардың қолында қалады.

43.1787 Жылғы Конституция б/ша ақШтың мемл/к құрылысы.

АҚШ Конст/сы буржуазиялық мемл/ң бірінші жазылған конст/сы, ол 1787 жылы күшіне енді. Конституция 7 баптан тұрды. АҚШ Президенті атқарушы билікті басқарады, 4 жылға сайланады. Президентке берілген құқық – тыйым салу. Жоғарғы соттың мүшелері Президент пен Сенаттың бірігуі арқылы тағайындалады, оның жұмысы Президентке де, Конгресске де қатысты емес, кейбір жағдайда импичментке шығуға мүмкіндігі бар. Президенттің орнына кім тағайындалатынын Конст/да анық белгіленген. Праламенттің құрылысы мемл/ң федеративтік құрылысн көрсетеді.

Конгресс баж салығын жинауға, төлеуге, акциз кепілдікті төлеу, шетел мемл/мен, әр түрлі штаттармен ж/е үндіс тайпаларының арасында жүргізуге мұрындық болады. Конгресс кіріс салығын тағайындай алады.

Конст/ң өзінде мемл/ті басқару мәселелері шешілді, ал азаматтардың құқықтары мен бостандықтары т/лы өте аз айтылған еді. Сондықтан, бұл кемшілікті толтыру үшін осы құжат қабылданған еді.

44.АҚШ-тың құқықтық жүйесінің ерекшеліктері.

АҚШ жағалауының ортаң белінде 12 колония орналасты. Кололниялық тұрғындар өздерін Англия патшалығының еркін азаматтары ретінде таныды ж/е оларға метрополия құқығы: Ұлы Еркіндік Хартиясы, Құқық т/лы билль, Жалпы құқық, Әділдік құқығы таралды. Колонияларды метрополийдің шикізатпен қамтамасыз етуші базасы ретінде ұстау ж/е оларды тонау саясаты халықтың ашуын тудырып, ашық түрде үкіметке қарсы көтеріліс жасауға әкеп соқты. Штаттар АҚШ деп аталатын мәңгі одаққа аяқ басты. Штаттар Конгресс қарайтын ортақ істерден басқа мемлекет ішіндегі мәселелерді шешуде тәуелсіздікке ие болған. Конст/ң жобасын даярлауда Джордж Вашингтон, Уилсон сияқты көрнекті мемлекет қайраткерлері мен заңгерлер қатысты. Төрт айлық жұмыстың нәтижесінде Американың қазіргі кезге дейін жеткен конст/сы қабылданды. Бұл актының негізіне алынған маңызды бастамалар ретінде мемл/к биліктің заң шығарушы, атқарушы ж/е сот билігі тармақтарына бөлінуін атап кетуге болады. 1791 жылы Құқық т/лы билль қабылданып, оған мәні б/ша АҚШтың конст/на 10 түзетулер енгізілді. Түзетулер саяси мәселелерге қатысты демократияландыру сипатында болды. Алайда, оңт/к штаттарда сақталған құлдық т/лы қайтадан ештене айтылмады. Конгресс штаттардың аумағын өзінің заң шығарушы жиынымен автономиялық деп жариялады. Штаттың басшысын губернаторын, сенаттың келісімімен президент тағайындады.