23. Нормандықтардың жауап алуы жəне оның хі-хіі ғғ. Англияның қоғамдық құрылысына тигізген əсері. Генрих іі-нің реформалары.

Англиядағы мемлекеттің пайда болуы герман тайпаларының, англо сакстердің, готтардың 401жылы британ аралдарын жаулап алумен байланысты болып келеді. Британ аралдарын бұл жаулап алу кезеңі бір жарым ғасырға созылды. Соның нәтижесінде британ аралдарында жеті королдік пайда болды. Мерия, Нуркумбрия, Кэнт, Шығыс Англия королдіктері пайда болды. Англияда шіркеудің ролі артып христиан діні мемлекеттік дінге айналды. Осы уақытта қауымдық қатынас өмір сүрді. Жер ауқатты адамдар мен королдердің қолында болды. Сонымен Англияда нормандар шабуылынан бұрын феодалдық қатынастар құрыла бастады, бірақ феодализм үстемдігін толық алған жоқ еді

1066ж.норман герцогы Вильгельм Британ аралында англо-сакстарды талқ,Англ.жаул.алд.Оның әсері:Англ-да феод-нің орнығу процесі аяқ. Сауда дамыды, қала саны көб-ді.Король билігі күшейді. Жаул.алынған жердің көбісі король доменіне кірді.Тек Виль-ге қызмет етуге уәде берген ақс-р ғана өз жерін сақтап қалды.Вильг. өз вассалына берген жері тұтас болмады.ол жер әртүрлі ауданда орнат-ды.Бұдан Вильг. Ағылшын-саксің ақсрі норман барондарына бағынды, ағ-сакс епископ орнына Франция норм-н қойды.1086ж.Вильг. өзін жоғарғы королі деп жария-ды.Және ерікті жер иеленушіден адал қызмет ету тур.антберуді талап етті.Барлық жер иесі тікелей король вассалына айналды.Вассал король әскеріне қызмет етіп,салық төледі.Король тәрк-н жердің 1/7-ін өзіне қалд. 20 жылдан кейін В. Халықты, жерді, мал санын, қаруды сынақтан өткізді. Ол халық санағы «Қауіпті сот кітабы» деп аталды.Салдар:жаңа салық енг-ді, жеке бост-ғы бар шаруа тәуелді шаруаға айн-ды.

Англ-ның ұсақ ауд-ға ыдырауын тоқт,тек корольдің өзі қойған қызм-р(шериф,элдормен,полиция)жерг.істерді шешті, олар баронға билік бермеді.Жоғ.қаржы ведом-сы «Шахмат тақтайы палатасы» д.а.Ол салық жинап, мемл-ң қаржысын таратты.Аталу себебі:жинаған темір ақшаны тор сызықты дастарқанға қояды(келгенді аққа, жұмсалатынын қараға). Король сот билігін күшейтті. Патша сотының рөлі жоғ. болды, тәуелді шаруаның ісін манориалды курия қарады. Діни сот пен азаматтық сот ажыратылды. Жаулап алу мемл-саяси бірлігін бекітті, Англияның континентпен қатынасын күшейтті.

Жеке бостандығы бар шаруалардың көбі тәуелді шаруаға айналды. Ерікті шаруалар халықтың тек қана оннан бір бөлігін құрады. 1066 жылғы жаулап алу Англияның ұсақ аудандарға ыдырауын тоқтатты, Британ аралындағы аудандар бірікті. Король Англияны әкімшілік аумақтарға бөліп, оған өзі тағайындаған Элдермендерді басшылыққа қойды. Олардың көмекшідері шерифтер деп аталып олар округтер бойынша салық қоғамдық тәртіп мәселелеріне қатысты істермен айналысты. Король өзінің сот билігін де күшейтті, Бұл өзгерістер Генрих ІІ тұсында болды 1154ж. 1189ж. Оләскери сот қаржы реформаларын жүзеге асырды. Жалпы алғанда бұл реформалар ірі феодалдармен шіркеудің жағдайын әлсіретті.

Генрих ІІ реформалары.

Ол әскери, сот қаржы реф-н жасады. Бұл реф. ірі феодалдың әне шіркеудің жағдаын әлсіретті.Реформаның негізгі бағыты мемлекеттің юрисдикциясын ірі феодалдық иеленушілердің әкімшілік-сот билігін әлсіретумен күшейту.

Сот реформасы. Жер таластарын қарауға жаңа сот үрдісін енг. Ұлы ассизге Енді ерікті азамат ақы төлеп, өз ісін королдің жоғ.сотына беруге құқық алды. Король сотында ордалия соты қолд.жоқ.Істі тергеу айтқан сөзбен өтті, олар ант берді. Қылмыстық іс:

Сеньоралдық соттардан бөлек арыздарды алумен және корольдің курия сотына берумен сот реф-сы жүргізілді.

1116ж.Кларендон ассиз б-ша соттың және шерифтердің құқығы бекітілді.Мемл.6 округке бөлінді, әр округке 3 сот қызм-і тағайынд.Жерг.қызм-дің ісін салық жинауын текс.Көшпелі сот:адам өлтіру, тонау, жалған ақша басу,өртеу.ХІІғ.канцлер ведомствасынан сот органдары бөлінді. Ең маңыздысы-Корольдің жоғарға соты.Оны жоғ.юстицарий басқ.

Әскери реф.Феод-ғабағынбайтын жаңа әскер құрды.К.жаңа салық «қалқан ақша»енг.ГенрихІІ барондардың рөлін төмендету,әскерді тікелей өзіне бағындыру үшін, феод-дың бәріне «қалқан ақша» төлетті.Жиналған қаржыға әскерді-рыцарьларды құрды.Ерікті адамдардың барлығына әскери міндет енгізді.Әске мемл.қазынасымен ұсталды.Әскери реформалар корольдң өзіне бағынған әскер санын көбейтті,ірі феод-ды әскер басқарудан ығыстырды.Мемлекет бір орталыққа бағынды.

24. ХШ-ХІҮ ғғ. Англияда парламенттің пайда болуы мен дамуы.

ХХ ғасырдың басында Англияда лордтар палатасы мен либералдар арасында шиеленіс күрт ұлғая түсті. Бұл екеуінің арасындағы күрестің нәтижесінде 1911жылы Парламент туралы акті қабылданды. Бұл акті мынадай өзгерістерді орнықтырды:қауымдар палатасы мақұлдаған , алайда лордтар палатасы келісім бермеген кез келген қаржылық емес билль,яғни заң жобасы лордтар палатасын аттап өтіп бірден королдің қол қойып бекітуіне жіберілетін болды; жаңа билльдің сипатын қауымдар палатасының спикері анықтайтын болды; сонымен бірге енді қауымдар палатасының өкілдері жалақы алатын болы.

Барондардың әскерін басқарған Семон де Монфор корольді жеңіп,рыцарьлар мен қалалықтардың тірегін қолдану үшін парламентті1265ж. шақырды.Англиядағы 1-ші соловиелік—өкілдік мекеме.Парламентке барон,шіркеу қызм-рі,рыцарь өкілдері қатысты.Крестьяндардың арасында толқулар басталды,Монфорды жақтаушылар бөлінді:бір бөлігі король жағына шықты.Жаңа басталған толқуда Монфор қайтыс болды.Корольдің әскери жетістіктеріне қарамастан ол барон,рыцарь,қалалықтармен ымыраға келу керек еді.Осының салдарынан парламентті бекітті.1295ж.Эдуард І «Үлгі парламентті» шақырды.Парламент қызмет атқарды:заң шығару, салық мөлшерін белгілеу,жоғ.лауазымды тұлғалардың қызметін бақылау,сот ісін шешу.Оған король ірі шіркеу және мемл-к феодалды шақырды.37 округ 2-ден,және қалалар екіден өкіл жіберді.Осы кезден бастап Англия сосл-өкілдік монархияға көшті.ХІҮғ.ІІжарт.дейін парламентте 3сословие өкілі мәжіліске бірге қатысты.Енді палата екіге бөлінді:жоғарға—лордтар палатасы(барон),төменгі—қауым палатасы(рыцарь,граф өкілдері).Рыцарьлар мен қалалық магнаттар ар-ғы мықты одақ Англияға әлеуметтік ықпал етті.Парл-ң басты функциясы—салық жинауды бақылау,корольге ұжымдық петиция беру.Біраздан кейін парл.билігі күшейді:заң шығаруға қатысты,король қазынасына ақша жинауды шешті,мемл-ң жоғ.қызм- жұмысын бақылап,кейде сот қызметін атқарды. Парл-ң күшті билігіне заң бастамасы жатады.Парл.заң бастамасын биль д.а.Оны король қарауға тиісті еді.Король,қауым,лордатар палатасынан шыққан заң статут д.а.ХІҮғ.тікелей мен жанама салықты тексерді,ХҮғ.субсидиялардың жұмсалуын қолға алды.ХІҮғ.парл.импичментті шығарды(король жанындағы жоғ.қызметкер билікті теріс пайдаланса,төм.палата жоғ.палата алдында іс қозғайды,жоғ.лорд –сот палатасы осы істі қарап шешті.Ұлы кеңес өз күшін жойып,функциялары парламентке көшті. Қысқаша айтқанда,рыцарь,қала тұрғындары,еркін шаруалар мемл. оппозициясына 3-саяси күшіне айналды.Олармен корль санасуға мәжб. болды.1287ж.бастап жылжымайтын заттың бәріне салық тек парл.келісімімен салынды.1322ж.король қабылдаған заңды парламент тексеретін болды.ХІҮғ.парламент заң шығарушы бастамасына ие болды(бұл құқық төменгі палатаның қолында болған).Қауымдар п.әсерінің күшеюі парл-ң абыройын көтеріп,король билігін шектеді.