21. Сеньориалдық монархия кезеңіндегі Францияның қоғамдық-саяси құрылысы. Сословиелердің қалыптасуы.

Франция феодалдық мемлекеті Франк империясының ыдырауы нәтижесінде пайда болды. 834 жылы Франк империясы бөлініске түсті. Шарт б-ша алғашқы Карл Рейн өзенінің батыс жағалауындағы жерлер берілді. Бұл кезеңде елдегі саяси бытыраңқылық тереңдей түсті. Территориялық бытыраңқылық нәтижесіде мем-тік билікке король мен ірі феодалдардың ірі аралында бөлініп кетті. Францияда орта ғасырлық мемлекетті үш кезеңге бөліп қарастыруға болады:

1) Сеньоралдық монархия

2) Сословиелік - өкілдік монархия

3) Абсолюттік монархия

Х ғасырдың соңында Францияда он мыңдай феодалдық иеліктер болды. Олардың жер көлемдері әр түрлі болды ж\е оларды сеньория деп атады. Сеньорлардың біреулері корольдің билігінде болса, екіншілері корольге ант берумен ғана шектеліп, өз тәуелсіздігін сақтап қалды. Францияның ірі сеньорларына Нормандия, Фландария, Бретань, Бургиндия, Тулуз, Шампан, Паккардия графтіктері жататын. Франция тарихынығ бірінші кезеңінде көбіне ауыл шаруашылығы басым болды. Қолөнер егін шаруашылығынан енді-енді бөліне бастады. Шаруашылығы натуралды болғандықтан, тауар-ақша қарым-қатынастарының дамуы өте төмен деңгейге енді. Х ғасырда үстем тап жеке меншікті ж\е саяси билікті өз қолына шоғырландыра түсті. Экономикалық тұрғыдан алғанда, әрине жеке меншік институтының маңызы зор болды. Жеке меншігі дамыған помещиктің шаруаға үстемдігі артты. «Сеньорсыз жер жоқ», - деген қағидат сол кездегі халық арасына кеңінен тарады.

Феодалдардың саяси ж\е әскери құрылысы иерархиялық принципке негізделген еді. Герцегтар мен графтар королінің вассалдары, алайда өз жерлерінде ешкімге бағынбайтын әкімдер, маркиздер мен борондар олардан кейінгі сатыда тұрды. Олардан да төменіректердегі рыцарлар д\а. Шаруалар серв мен вилландарға бөлінді. Виландардың міндеттері жермен бай-ты, олар сеньорлардан жер алып пайдаланды. Ол үшін чинш төледі. Чинш өмірлік жалдау салығы. Олар бұдан былай рента төлейтін болды. Ол алған өнімнің бестен бірін құрайтын. Вилландар бұрынғы колондар мен прекарийлер қауымының тұқымдары. Олар сонымен қатар феодалдардан кетуге құқылы болды. Сервтер бұрынғы құлдардың, литтердің ұрпақтары. Жұмыс істейтін бұқараның көпшілігі сервтер болды. Жерге салық төлейтін де, қалған өнімге өздері иелік ететін.

Сеньорлар сервтерге сот ж\е әкімшілік билігін толық жүргізе алады. Олардың үстіне шағм беруге сервтердің құқығы жоқ еді. Қашып кеткен сервтерді сеньорлар қайтарып алуға ерікті болды. Осындай қатаң тәртіпке наразы болған шаруалар жиі-жиі көтеріліске шығатын. Бірақ ол соғыстың ешқайсысы жеңіске жеткен емес.

ХIV-XV ғасырларда Францияда сословиелік қўрылыс аяқталды. Cоның нәтижесінде уш ірі сословие пайда болды: шіркеу қызметкерлері, ақсуйек дворяндар ж/е қала турғындары. Бірінші сословиеге шіркеу қызметкерлері жататын. Король Рим папаларымен куресіп, 14 ғасырда оларды жеңіп шықты. Шіркеу қызметкерлері француз ултының бір бөлігі деп саналды ж\е корольдің заңдары б\а өмір суруі керек еді. Шіркеудің қўқығы шектелді де, юрисдикциясы азайды.

Мем\ң екінші қоғамдық топтары - дворяндар, ақсүйектер. олар бурынғыдай өзінің сот ж\е салықтық иммунитетін сақтады. Дворяндар жабық, консервативтік сословие болатын, олар корольдің вассалдары емес, қызметшілері болып саналды.

Дворяндар, герцогтер, маркиздер, графтар, виконттар дворяндар топтарына жататын. Сонымен, Францияда уш қоғамдық топ қўрылды. әрбір топта корольдің қўқығын шектейтін тектік-өкілдік орган қўрылды. Феодалдардың арасында қайшылықтарды пайдаланып, король өзінің билігін кушейте берді.14 ғасырдан бастап Франция біріккен тутас мемлекетке айналды. Жаңа құрылған букіл қоғам топтардық органдары Бас штаттар д\а. Яғни, француздардың қоғамы енді уш топтан туратын болды: шіркеу қызметкерлері барлығы ушін шоқынады, ақсуйектер барлығы ушін сорғысады, ал қала турғындары барлығы ушін жұмыс істейді.