5. Сөйлемдерден мекендік қатынастарды білдіріп тұрған сөздерді табыңыздар.

Қыста таулы аймақтарда күн суық болады. Ардақ Марқакөлге демалысқа кетпекші. Өгем шатқалында өсетін өсімдіктердің көпшілігінің дәрілік қасиеті бар. Алтай, Тарбағатай тауларында ормандар жиі орналасқан.

6. Адасқан обьектілерді сәйкестендіріңіздер.

Тұран көл

Каспий тау

Қаратау ойпат

Балқаш теңіз

Көкшетау шөл

Қарақұм қала

7. Мәтінді оқыңыздар. Жер жаннаты – Жетісу

Жетісу – тарихи географиялық аймақ Солтүстік Балқаш, солтүстік шығысында Сасықкөл мен Алакөл, шығысында Жетісу Алатауымен, оңтүстік және оңтүстік батысында Солтүстік Тянь-Шань жоталарымен шектеседі. «ағашы тұнған жеміс екен, шаруаға жақсы қоныс екен» деп, қазақтың данагөй абызы Асан Қайғы сүйсінген Жетісу өлкесінің климаты тым континентті. Себебі ол үлкен материктің кіндігінде орналасқан, әрі оңтүстік жағы таулармен қоршалған. Жал маусымдарының климатында айырмашылықтар бар. Қысқа әрі жылы көктемі шұғыл ыстық жазға ұласады. Күзде температура кенет өзгеріп, үсік жүреді, жаңбыр аралас қар жауады. Қысы салқын, құбылмалы болады.

8. Мақал-мәтелдердің мағынасын ұғып, есте сақтаңыздар.

Өзен жағалағанның өзегі талмас.

Көлдің көркі – құрақ,

Таудың көркі – бұлақ.

БӨЖ тапсырмалары

9. Мәтінді оқыңыздар. Қазақстанның таулы аймақтарының табиғаты

Биік тауларда, оның биіктігі артқан сайын биіктік белдеулерінің спектрі өзгеріп отырады. Себебі, биіктік артқан сайын климат, топырақ, өсімдік жамылғысы, гидрологиялық, геоморфологиялық процестері өзгереді. Мұнда тау беткейлерінің экспозициясы шешуші рөл атқарады. Әрбір табиғат компоненттері өзгергендіктен табиғат комплексінде өзгеріске ұшырайды. Таулардың басындағы дамыған биіктік белдеулікті төмендегі жағдайлар дамытады:

-таулардың географиялық орны «географиялық ендігі мен тау жоталарының мұхит пен теңізге алыс-жақындағы);

-таулы өлкенің абсолюттік биіктігі. Әрбір таулы өлкеде өзіндік биіктік

белдеулік спектрі болады;

-таулы өлкенің рельефі. Орографиялық суреті, тілімденуі мен тегістелу

жағдайы, ылғалдану дәрежесі, қар жамылғысының қалыңдығы;

-таулы өлкенің климаты. Биіктік белдеулікті дамытатын бірден-бір фактор

климат.

Таулы өлкелер жазықтағы ендік бағытындағы табиғат зоналарын бұзады. Жазықтағы ормандар тау беткейлерімен көтеріліп, таулы ормандарға, орманды-тундра жазықтағы тау басына «шығып» кетеді.

Ағымдық бақылау сұрақтары:

1.Қазақстанның жер бедері қандай?

2.Қазақстанның жер бедері туралы қайдан білуге болады?

3.Алтай, Тарбағатай таулары еліміздің қай жағында орналасқан?

4. Үстірт жазығы қайда орналасқан?

5. Бетпақдаламен қандай шөл ұласады?

6.Жер бедерінің ерекшеліктері неге әсер етеді?

Таулы орманды, өзенді аймақтар туралы әңгімелесу.

15-САБАҚ

Ш. Уалиханов - зерттеуші

Қайталау сабағы

Мақсаты: Студенттерді қазақ халқының озық ойлы ғалымдарының шығармаларымен таныстыру арқылы ой-өрісін дамыту, сөйлеу дағдысын қалыптастыру.