Дадатковая літаратура.
1. Сцяцко, П.У. Слоўнік лінгвістычных тэрмінаў / П.У. Сцяцко, М.Ф. Гуліцкі, Л.А. Антанюк. – Мінск : Выш. шк., 1990. – 222 с.
2. Беларуская энцыкл. : у 18 т. / рэдкал. Г.П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. – Мінск : БелЭн, 1996–2004. – 18 т.
3. Ожегов, С.И. Словарь русского языка / С.И. Ожегов ; под ред. Н.Ю. Шведовой. – 19-е изд. – М. : Рус. яз., 1987. – 750 с.
4. Орфографический словарь русского языка / АН СССР. Ин-т рус. яз. ; под ред. С.Г. Бархударова, И.Ф. Протченко, Л.И. Скворцова. – 26 изд., стер. – М. : Рус. яз., 1988. – 400 с.
5. Орфоэпический словарь русского языка: Произношение, ударение, грамматические формы / С.Н. Борунова, В.Л. Воронцова, Н.А. Еськова ; под ред. Р.И. Аванесова. – 3-е изд., стереотип. – М. : Рус. яз., 1987. – 704 с.
6. Гончарова, Н.А. Латинский язык : учебник. – 3-е изд., перераб. и доп. – М. : ТОО «Остожье» 1999. – 352 с.
І. Функцыянальныя стылі маўлення (агульная характарыстыка).
1. Паняцце функцыянальнага стылю. Класіфікацыя функцыянальных стыляў.
Значная адметнасць літаратурнай мовы – здольнасць выконваць у сферы зносін, камунікацыі самыя розныя функцыі: абслугоўваць неафіцыйныя зносіны паміж людзьмі, а таксама ў сферы навукі афіцыйна-справавой, у сродках масавай інфармацыі. Дыялектная мова выконвае адну функцыю: забяспечвае зносіны пэўнага, тэрытарыяльна абмежаванага, кола людзей, звычайна старэйшага ўзросту, на бытавым узроўні. Здольнасць літаратурнай мовы выконваць розныя функцыі – гэта вынік развіцця ў ёй адпаведных моўных сродкаў. Вучоныя называюць гэту з’яву развіццём стыляў. Беларуская літаратурная мова мае наступныя стылі: размоўны (гутарковы), публіцыстычны, навуковы і афіцыйна-справавы. Часам у сістэму стыляў уключаюць і мову мастацкай літаратуры, ці мастацкі стыль. Аднак гэта своеасаблівая форма літаратурнай мовы, якая прадугледжвае не толькі камунікатыўныя, але і эстэтычныя мэты. Таму мастацкі стыль можа выкарыстоўваць у якасці вобразна-выяўленчых сродкаў элементы ўсіх стыляў і нават пазалітаратурныя моўныя сродкі: дыялектызмы, жарганізмы, прастамоўе і інш.
Як адзначалася вышэй, кожны функцыянальны стыль абслугоўвае пэўную сферу зносін. Кожная сфера зносін мае свае мэты: камунікатыўныя, пазнавальныя, агітацыйна-прапагандысцкія, мастацка-эстэтычныя і інш. У адпаведнасці з гэтым кожны са стыляў мае спецыфічныя наборы слоў і выразаў, адрозніваецца ступенню экспрэсіўнасці, выразнасці розных сродкаў і інш.
Стылі мовы
Беларуская літаратурная мова
Вусная
Функцыянальныя стылі
Пісьмовая
Размоўны
Публіцыстычны
Афіцыйна-справавы
Навуковы
Стыль мастацкай літаратуры
Функцыянальныя стылі літаратурнай мовы
Стыль |
Сфера выкарыстання |
Мэты зносін |
Стылявыя рысы |
Моўныя сродкі |
Разнавіднасці |
Размоўны |
Быт; сямейныя і сяброўскія зносіны |
Абмен думкамі, інфармацыяй з блізкімі, знаёмымі людзьмі
|
Натуральнасць маўлення, эмацыянальнасць, ацэначны характар, адсутнасць строгай лагічнасці
|
Агульнаўжываль- ныя словы, бытавая лексіка, фразеалагізмы, экспрэсіўна- эмацыянальная лексіка: няпоўныя, пытальныя, пытальна- пабуджальныя і клічныя сказы |
Размоўна- бытавы і размоўна-афіцыйны |
Мастацкі |
Духоўная сфера жыцця грамадства |
Паведаміць і уздзейнічаць на думкі і пачуцці чытача, эстэтычныя ўяўленні
|
Эмацыянальнасць, экспрэсіўнасць, вобразнасць, стылістычная незамкнутасць, індывідуальнасць аўтара |
Агульнаўжываль- ная лексіка, разнастайныя вобразна- выяўленчыя сродкі
|
Проза, паэзія, драматургія |
Публіцы- стычны |
Палітыка-ідэалагічныя, грамадска- эканамічныя, культурныя, спартыўныя і іншыя грамадскія зносіны |
Інфармаваць, уздзейнічаць, фарміраваць грамадскую думку
|
Даходлівасць, эмацыянальнасць, ацэначнасць і агульназразуме- ласць |
Агульнаўжываль- ныя словы, ацэначная лексіка, грамадска- палітычная лексіка, метафарычнасць тэрмінаў, загадны лад дзеяслова |
Газетна- публіцыстыч- ны, радыё- тэлежурна- лісцкі, аратарскі |
Афіцыйна- справавы |
Афіцыйныя дакументы, канцылярская, юрыдычная і дыпламатычная сферы
|
Інфармацыйная, пабуджальная, рэгуляцыя афіцыйных зносін |
Паслядоўнасць і дакладнасць выкладу, аб’ектыўнасць ацэнак, стандартызацыя, адсутнасць эмацыянальнасці |
Абстрактная, тэрміналагічная, спецыяльная лексіка, канцылярскія штампы; складаныя сказы |
Уласна заканадаўчы, дыпламатыч- ны, афіцый- на-канцыляр- скі
|
Навуковы |
Навука і тэхніка, вучэбны працэс |
Паведаміць агульныя ці прыватныя істотныя прыметы прадметаў, растлумачыць сутнасць з’явы, яе прычыны і пад. |
Абстрактнасць, дакладнасць, аб’ектыўнасць і аргументаванасць |
Агульнаўжываль- ныя словы, тэрміны; развітыя апавядальныя сказы, злучнікавая падпарадкавальная сувязь |
Уласна навуковы, навукова- вучэбны, навукова- тэхнічны, навукова- папулярны, навукова- палемічны |
Па сутнасці, авалоданне літаратурным маўленнем на ўзроўні стварэння тэксту, у якім не парушаны спецыфічныя рысы таго ці іншага стылю, – гэта канчатковая мэта вывучэння мовы.
ІІ. Асаблівасці навуковага стылю.