Бақылау сұрақтары.

1. Дірілдіалаңдар қалай жіктеледі?

2. Дірілдіалаң негізгі қандай (түйіндерден) тораптардан тұрады?

3. Дірілдіалаңның тік немесе көлденең бағытталған тербелісі қалай

қамтамасыз етеді?

4. Дірілдіалаңның тепе-теңсіздік жағдайының кез-келгені үшін тік бағытталған тербелістердің көлденеңді құраушы тепе-теңсіздіктің ортадан тепкіш күштері өзара толықтырылатынын көрсет.

5. Дірілдіалаң синхронизаторлары не қызмет атқарады және олр қалай орналасқан?

6. Жүйенің тербеліс амплитудасы теңдеуін жаз және әрбір өлшемнің физикалық мағынасын түсіндір, теңдеуге қатысты.

7. Көп дірілдіалаңдарға неліктен резонанстан кейінгі тербеліс режимі қолданылады?

8. Дірілдіалаңның тепе теңсіздігі және серіппелердің геометриялық өлшемі қалай анықталады?

9. Тепе- теңсіздіктің теңгерілмеген бөлігінің ауырлық ортасын анықтау үшін қандай тәсілдер бар?

10. Дірілдіалаң қозғалтқыштарының қуатын және кедергі күшін қалай анықтайды?

№ 8-жаттығу

Қалыптау машиналар есебі

Тапсырма

1.Көпкеуекті аралық панелдерді қалыптаудың технологиялық процесін оқып меңгеру.

2. Қалыптау машиналарының жұмысын және конструкциясын оқып үйрену.

3. Дірілдітөсем дірілдеткішін, дірілтөсем электрқозғалтқышы қуатын және тізбекті итергіш жетек қуатын немесе тарту шығынын есептеу.

Жаттығуды орындау тәртібі

1. Көпкеуекті аралық панелдерді қалыптаудың технологиялық процесін оқып үйренеді [3,18].

2. Тарту шығырының немесе тізбекті итергіш қалыптау машинасының пайдалану негіздерін, жұмыс принціпімен, конструкциясымен және тағайындалумен танысады [2,5]. Берілген машинаның жұмыс тәртібі мен конструкциясын, дірілтөсем жұмысы және конструкциясына қысқаша сипаттау келтіреді (9-кесте).

3. Берілген нұсқалар бойынша есептеулерге бастапқы берілгендерді жазып алады (9-кесте), машиналардың конструктивтік және кинематикалық сұлбасын құрайды.

Дірілдіалаңдарды есептеу әдісін қолдана отырып (7-жаттығуды қараңыз), дірілтөсемнің дірілдеткішін есептейді.

Дірілтөсем дірілдеткішінің бір тепе-теңсіздігінің статистикалық моментін анықтайды (λ≈1 екенін ескере отырып):

мұндағы m-тепе-теңсіздіктің теңгерілмеген бөлігінің массасы, кг;

r- айналу өсінен тепе-теңсіздіктің ауырлық ортасына дейінгі арақашықтық, м (тепе-теңсіздіктің формасына және геометриялық өлшеміне байланысты анықтайды): М≈ 800....900 кг- бір дірілтөсемнің массасы; А-дірілтөсем денесінің тербеліс амплитудасы, м (9-кесте); α – тепе теңсіздіктердің бағыттаушы мәжбүрлі күші және дірілтөсем денесінің градусты қозғалуы арасындағы фазаның жылжу бұрышы (9-кесте); е = 5...7-бір дірілтөсемнің тепе теңсіздік саны.

Қалыптау машиналарын есептеуге бастапқы берілгендер

9-кесте

Нұсқалар	Дірілтөсем саны, і	Дірілтөсем тербелісінің амплитудасы А·10-3,м	Фазаның жылжу бұрышы, λ, град.	Қалыптағы бетон араласпасы салмағы, G3 кН.	Тізбекті итергіш ұзындығы L,м
1	4	0,9	15	13	5
2	5	0,8	16	21	5,1
3	6	0,7	17	27	5,1
4	7	0,6	18	33	5,2
5	8	0,5	19	40	5,2
6	7	0,7	20	46	5,3
7	6	0,6	21	51	5,3
8	5	0,5	22	56	5,4
9	4	0,8	23	12	5,4
10	5	0,9	24	18	5,5
11	6	0,6	15	25	5,6
12	7	0,7	16	31	5,6
13	8	0,8	17	37	5,6
14	7	0,5	18	42	5,7
15	6	0,9	19	46	5,7
16	5	0,6	20	52	5,8
17	4	0,7	21	11	5,8
18	5	0,5	22	17	5,9
19	6	0,8	23	22	5,9
20	7	0,9	24	28	6
21	8	0,6	15	34	6,1
22	7	0,9	16	32	6,1
23	6	0,7	17	44	6,2
24	5	0,8	18	50	6,2
25	4	0,5	19	20	6,3
26	5	0,7	20	16	6,3
27	6	0,5	21	21	6,4
28	7	0,8	22	27	6,4
29	8	0,9	23	31	6,5
30	7	0,6	24	38	6,5

Тепе – теңсіздіктің жазық фигуралы конструктивті өлшемдеріне сүйене отырып (20-сурет, б) r-ды анықтайды:

,

етіп қабылдауды ұсынады. Тепе-теңсіздік қалыңдығын берілген формадағы тепе-теңсіздік массасы m бойынша анықтауға болады:

,

Мұндағы ρ = 7,8 · 10³ кг/м³- болаттың тығыздығы; – тепе-теңсіздіктің жазық фигура ауданы, м².

Дірілтөсем тепе-теңсіздігінің басқа формасы кезінде олардың геометриялық өлшемдерін 7-жаттығуда көрсетілген әдіс бойынша табуға болады.

Онан ары дірілтөсемнің электрқозғалтқышы қуатын есептейді. Бетон араласпасын тығыздау үшін қажетті қуат, кВт,

мұндағы ω≈300 рад/с – тепе-теңсіздіктің бұрыштық айналу жылдамдығы.

Тепе-теңсіздік білігінің тербеліс подшипнигіндегі үйкелісті жеңіп өту үшін қажетті қуат, Вт,

мұндағы d=0,06...0,07 м – тербеліс подшипнигінің ішкі сақинасының жүгіру жолының диаметрі μ=0,005 – дірілдеткіштердің тербеліс подшипнигінің келтірілген үйкеліс коэффиценті.

Әрбір дірілтөсем электрқозғалтқышының жалпы есептік қуаты, кВт,

мұндағы η = 0,9...0,95 – жетектің пайдалы әсерілі коэффиценті. Мұнан соң дірілтөсем қалып вагонеткаларды тарту үшін тізбекті итергіштерді есептейді [9.10].

Итергіш екі таратушы тізбектен жетекші және роликпен жетекті қолдайтын тартушы жұлдызшадан тұрады.

Дірілтөсемді тартып шығару үшін қажетті күш, Н,

мұндағы F-дірілтөсем бетінің ауданы, м²; k=4....5кН/м²- дірілтөсемдерді шығарудың меншікті кедергісі; і-дірілтөсем саны (9-кесте).

Дірілтөсемдер сыртқы диаметрі 160 мм дөңгелек немесе 335 х 165 мм дөңес, ұзындығы 5,5м болуы мүмкін.

Форма-вагонетканың рельсті жол бойынша жылжуы кезіндегі кедергі күші, Н,

мұндағы G₁-конвейр вагонеткасы қалыптарының салмағы; G₁≈2·10⁴H- 4-6 дірілтөсемді, жеңішке конвейер үшін, G₁≈ 3· 10⁴H – 6-8 дірілтөсемді енді конвейер үшін; G₂/2- барлық дірілтөсемдер салмағының жартысы, Н (дірілтөсемдер бір жағынан электрқозғалтқышпен қозғалыссыз траверске бекітілетінін ескерумен); G₃- бетон араласпасының салмағы, Н (9-кесте); f₁=0,008 м – форма-вагонетканың доңғалақ тербелісінің үйкеліс коэффиценті, М=0,005 – келтірілген цапфа үйкеліс коэффиценті; d≈0,08м – цапфа диаметрі; D=0,35 м – доңғалақ диаметрі; β= 2,5-доңғалақ жандарының рельске үйкелісін ескеретін коэффицент.

4-нүктедегі (22-сурет) кедергілер күшінің қосындысы бойынша тізбекті итергіштің тарту тізбегінің жұлдызшаларындағы (жетілетін) ұлғаятын тарту күшін есептейді.

22-сурет. Шынжырлы итергішті есептеудің схемасы

Жалпы тарту күші, Н,

мұндағы S₁....S₄ – сәйкес нүктелердегі тарту тізбегінің керу күші. 0,9S₁ шамасы жұлдызшадағы тізбектің керу шығынын ескереді.

Бастапқы тізбекті керу S₁ 1 нүктесінде керу қондырғысымен қамтамасыз етіліп және 2...3 кН тең деп қабылдануы мүмкін.

2 нүктесіндегі керілу бағыттаушы бойынша тарту тізбегі үйкеліс күшіне байланысты:

мұндағы Ĺ – тізбекті итергіш ұзындығы, м (9-кесте); q₀- екі тізбектің метрлік ұзына бойына салмағы (мысалы, 0,32м қадамды екі тартушы шығаршықты төлке тізбек үшін және қосынды күйрету жүктемесінде Q = 126 · 10⁴H метрлік (ұзындық салмақ q₀ = 870 Н/м); f₂ = 0,1 ...0,12 – бағытталуы бойынша тізбектің үйкеліс коэффиценті.

3 нүктесіндегі тізбектің керілуі керу қондырғысының жұлдызшасындағы шығынды ескерумен S₃ = 1,1 S_2.

Кедергінің пайдалы күштерін ескермеген жағдайда. 4 нүктесіндегі тізбектің керілуі.

Сондықтан, тізбекті итергіштің толық тарту күші

немесе теңдеуін алады.

Тізбекті интергіштің есептік қуаты, кВт,

мұндағы υ≈0,156 м/с – тізбекті итергіш жылдамдығы;

η≈0,7 – итергіш жетегінің пайдалы әсерлі коэффиценті. Қозғалу-айналу бағытын өзгерте алатын тартушы электрошығыр полипаст жұмысының күштері Р бойынша және дірілтөсемді тартып шығару үшін қажетті берілген жылдамдықты υ, ескере отырып таңдайды.

Шығыр қозғалтқышының қуатын есептеу үшін оның барабанындағы айналу моментін есептейді, Н∙м,

мұндағы – шығыр барабанының диаметрі; і_n=2....3-әрбір полиспаст; η_n-полиспастың жалпы пайдалы әсерлі коэффиценті.

Тербеліс подшипнигіндегі әрбір блоктың ПӘК η_i= 0,96...0,98; сырғанау подшипниктерінде η_i= 0,94...0,96.

Шығыр барабанының бұрыштық айналу жылдамдығы ω, рад/с, дірілтөсемді шығару жылдамдығының берілген кезінде υ, м/с,

Онда шығырлы электрқозғалтқышының қуаты, кВт,

мұндағы 1,2 – қосалқы коэффицент; η≈0,7 барабан жетегі берілісінің ПӘК.