2. Натрий карбонатын анықтау

100 мл көлемді өлшеуіш колбада берілген зерттелетін ерітіндінің үлгісін дистилденген сумен сұйылтып (көлем таңбасына дейін H₂O дист. құю) араластыру қажет. Сараптауға алынған ерітіндінің аликвоттық бөлігін колбаға алып, үстіне 15-20 мл дистилденген су және 1 тамшы метилоранж тамызып, даярланған HCl-ның ерітіндісімен (куәгер ерітіндінің реңімен салыстыру арқылы зерттелетін ерітіндінің сары түсті реңі ашық-сарғыш түске ауысқанша) титрлеу керек. Нәтижелерді мына теңдікке салып есептейміз:

10 - зертханалық жұмыс

Фосфор қышқылын анықтау

Жұмыстың мақсаты: фосфор қышқылын екі индикатор арқылы титрленуін анықтау.

Фосфор қышқылы үшнегізді қышқыл. K_a1 : K_a2 және (K_a2 : K_a3) қатынастары 10⁴ артық, сол себепті теория жүзінде сутек иондарының үшеуін де титрлеуге болады. К₃ – мәні өте аз шама болғандықтан практикада тек қана алғашқы екі сутек ионын титрлеуге аламыз, яғни Н₃РО₄ және Н₂РО₄^- қышқылдары үшін сәйкесінше метилоранж және тимолфталеин индикаторлары қолданылады.

Реагенттер және қондырғылар

Қымыздық қышқылы H₂C₂О₄ 0,1000М стандартты ерітіндісі.

Натрий гидроксиді NaOH, 0,1М стандартталған ерітінді.

Натрий дигидрофосфаты NaH₂PO₄, 0,033М ерітінді.

Индикаторлар:

а) метилоранж, 0,1%-ті сулы ерітінді;

б) тимолфталеин, 90%-тік этанолдағы 0,1 %-ті ерітінді;

в) 65%- тік этанолдағы 0,1 %-ті фенолфталеин ерітіндісі.

Өлшеуіш колба 100,0 мл; пипетка 10,00 немесе 15,00 мл; бюретка; титрлеу колбалары 250-300 мл; воронка.

Жұмыстың орындалуы

1. 0,1 М натрий гидроксидінің ерітіндісін дайындау

Қатты сілтінің үлгісін алып суда еріту арқылы NaOH ерітіндісінің дәл концентрациясын дайындау мүмкін емес, оның себебі сілтінің құрамындағы қоспаларға байланысты, яғни NaOH ауадағы көмір қышқыл газымен әрекеттеседі. Ерітінді дайындау үшін алдын-ала сілтінің үлгісі есептелініп алынады:

Есептеліп алынған сілтінің үлгісін 10% -ке арттырып, техникалық таразыда өлшеп алады. Үлгіні стаканға ауыстырып, дистилденген суда ерітеді.

2. Натрий гидроксиді ерітіндісін қымыздық қышқыл бойынша стандарттау

Мұқият жуылған және титрант ерітіндісімен шайылған бюретканы натрий гидроксиді ерітіндісімен толтырады. Қымыздық қышқылының стандартты ерітіндісінен пипетка арқылы 10,00 мл аликвотты бөлігі колбаға алынады, үстіне 20 мл дистилденген су, 1 тамшы фенолфталеин қосып, NaOH ерітіндісімен 30 секунд ішінде жойылмайтын көзге көрінетін ашық-қызыл түс пайда болғанша титрлейміз. Есте сақта! Титрлеу басын ақырын араластыру арқылы тез жүргіземіз, титрлеудің аяғында титрантты 1 тамшылап қосып, баяу титрлейміз. Титрлеуді үш рет жүргізіп, сілті ерітіндісінің концентрациясын есептейміз.

3. Фосфор қышқылын анықтау

Н₃РО₄ ерітіндісін Н₂РО₄^- -ге дейін титрлеу үшін, фосфор

қышқылының 10,00 мл аликвотты бөлігі колбаға алынады, үстіне 20 мл дистилденген су, 1 тамшы метилоранж қосып, натрий гидроксидінің стандартты ерітіндісімен түс ашық-қызылдан сарғышқа (бледно-оранжевый) ауысқанша титрлейміз. Титрлеуді куәгер арқылы жүргізеді. Куәгер ретінде 0,033М NaH₂PO₄ ерітіндісі алынады. (куәгерді дайындау үшін колбаға өлшеуіш цилиндрмен 40 мл NaH₂PO₄ алып, үстіне 1 тамшы метилоранж қосып араластырады). Алынған нәтижелерді қолдана отырып фосфор қышқылының массасы есептеледі.

Н₃РО₄ ерітіндісін НРО₄^2- -ге дейін титрлеу үшін, фосфор қышқылының 10,00 мл аликвотты бөлігі колбаға алынады, үстіне 5-7 тамшы тимолфталеин қосып, натрий гидроксидінің стандартты ерітіндісімен ашық-көк түс пайда болғанша титрлейді. Н₃РО₄ массасы есептеленеді.

Есептеу мына формула арқылы жүргізіледі:

Екі титрлеу арқылы алынған фосфор қышқылының нәтижесін салыстырыңыз