Осори палеолити боло

Тахминан 40–35 [азор сол пеш ташаккули навъи имрeзаи башар Homo sapiens сурат мегирад.

Дар ин давра асбобу олоти сангb босуръат такмил меёбад. Ба ивази се-чор намуди асосии олат[ои замони мустйе асбобу абзор[ои гуногуни сангb ба вуxуд меоянд. Бо такмили асбобу олот [аxми он[о хурдтар ва васила[ои шикор низ бе[тар мегардад.

Дар давраи палеолити боло ташаккули rабила[о шурeъ мешавад: rавми модарb, ки аз гурe[и экзогамии одамони бо ришта[ои хешb ва умумияти насаби модарb ба[ампайваста фаро[ам омада буданд, дар [амин давра ба дараxаи рушду такомули худ мерасад.

Палеолити болои Осиёи Миёна кам тадrиr шудааст. Зо[иран, баръакси давраи мустйе, шароити табиb на дар [амаи но[ия[ои Осиёи Миёна барои зиндагонии одамони он давр мусоид буд.

Му[имтарин ёдгории палеолити боло rарорго[и Самарrанд мебошад, ки дар даруни худи ша[р воrеъ гардидааст. Дар байни [азорон маснуоти аз се табаrаи маскунb бадастомада абзор[ои мухталиф, аз rабили белча, корд, асбоб[ои тарошанда, буранда ва uайра мавxуданд. Соли 1964 аз ин xо xоuи одами палеолити боло ёфт шуд. Сардори [африёт Д.Н. Лев чунин тахмин дорад, ки одамони ин rарорго[ дар манзил[ои аз гил ва rамиш сохташуда мезистаанд. Uанимати шикори он[о асосан асп, хар, гови ва[шb, шутур, о[уи даштb, гeсфанди ва[шb ва гавазн будааст⁸³.

Дигар ёдгории палеолити боло ма[аллест, ки бо номи «Хоxаuор» маш[ур буда, дар водии хурди силсилакe[и Туркистон, дар наздикии де[аи Чоркe[ воrеъ аст⁸⁴. Ин ёдгорb ба охири палеолити боло тааллуr дорад; э[тимол меравад, ки одамон дар ин xо 15–12 [азор сол пеш аз ин, яъне дар а[ди кунунии геологb зиндагонb кардаанд. Табаrаи маскуни ин xо ма[фуз намондааст, олат[ои аз санги чахмоr сохташударо сел рeфта бурдааст⁸⁵. Вале ин ёдгорb аз xи[ати фаровонии анвои олоти чахмоrсанг, ки бо шакл ва сохту пардохти худ аз олоти бошишго[и Самарrанд фарr мекунад, xолиби диrrат аст.

Сол[ои 1969–1970 дар бошишго[и Шуuнов, ки дар болооби Яхсу воrеъ аст, чанд табаrаи маскунb кашф шуд. Дар ин ма[ал дар маuзи зардхоки xарии панxо[метраи со[или дарё дар вусъати калони майдон 4 табаrаи маскуни палеолити боло кофта шуд. Синни табаrаи rадимтарин, мувофиrи мадракоти геологию археологb 35–30 [азор сол ва синни табаrаи навтарин, мувофиrи усули радиокарбонии муайян кардани сана, 1050 сол мебошад. Аз ду табаrаи аз [ама боло бештар аз [ама олоти ме[нат ёфта шуд. Табаrа[ои маскуни бошишго[и Шуuнов чунон xойгир шудаанд, ки xи[ати стратиграфии он[о возе[ ба назар мерасад ва ин ба археолог[о имкон меди[ад, ки инкишофи тадриxии маданияти палеолити болои Тоxикистонро равшан тасаввур намоянд⁸⁶.

Ба мадрак[ои дигар низ истинод намуда, мумкин аст гуфт, ки дар Осиёи Миёнаи а[ди палеолити боло ду анъанаи техникb мавxудияти худро давом медод, ки яке бо палеолити Осиёи шарrb ва Сибир (rарорго[и Самарrанд) ва дигаре бо палеолити Осиёи Пеш (Хоxаuор) алоrаманд буд.

Тавсифи xамъияти палеолит

Мо дар асоси материал[ои археологb инкишофи тадриxии rувва[ои исте[солкунандаи xамъияти давраи палеолити Осиёи Миёнаро мавриди тадrиr rарор додем. Аммо масъалаи такомули тадриxии иxтимоии ин xамъият ни[оятдараxа мураккаб аст. {атто rонуният[ои асосии тараrrиёти он дар асар[ои мутахассисони сотсиология низ ба таври мукаммал омeхта нашудааст, муло[иза ва хулоса[ои пешни[одшуда мавзeи ба[су мунозира[ои тундутез гардидаанд⁸⁷. Масъалаи оид ба хусусият[ои инкишофи xамъияти а[ди палеолити Осиёи Миёна умуман ба миён гузошта нашудааст.

Агар гeем, ки xамъияти инсонb бисёртарин rисмати ваrти худро дар мар[илаи асри санг гузаронидааст – ин сухани умумb хо[ад шуд. Дар ин маврид xоиз аст, ки барои возе[тар ифода ёфтани матлаб rиёси бор[о истифодашударо биёварем. Инак, шартан фарз кунем, ки тамоми [аёти xамъияти инсонb то Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябр [амагb як сол давом кардааст. Дар он сурат ба одам табдил шудани маймун дар аввали мо[и январ ба вуreъ пайваста, давраи [укмронии палеолит rариб тамоми солро то 25-уми мо[и декабр фаро мегирад ва тамоми таърихи xамъияти синфии Осиёи Миёна ба[узур дар ним соати охири пеш аз соли нав «uунxоиш» меёбад!

Ташкилоти иxтимоb дар палеолити поин хеле сода ва ибтидоb буд. Коллектив[ои аз [ама rадим ва нав ташаккулёфтаи одамонро Ф.Энгелс «гала» номидааст⁸⁸. В.И.Ленин паи [ам «галаи ибтидоb» ва «коммунаи ибтидоb»-ро номбар мекунад⁸⁹.

Давраи галаи ибтидоb давраест, ки xамъияти инсонb ташаккул ёфта, асоси асос[ои он фаро[ам меояд. Дар охири палеолити миёна ва боло ташкилоти rабилавии xамъият – коммуна[ои ибтидоb бо тартиби rавмию насабb пайдо мешавад. Ин сохти rавмии модарb буд, ки зан дар он мавrеи хеле баландро ишuол мекард⁹⁰. Муносибати оилавb дар доираи нико[и гурe[b сурат мегирифт.

Исте[солот коллективb бошад [ам, вале дараxаи rувва[ои исте[-солкунанда ни[оят паст буд. «Ин навъи ибтидоии исте[солоти кооперативb ё коллективb, албатта, на оrибати умумb кардани восита[ои исте[солот, балки натиxаи заифии шахсияти xудогона буд»⁹¹. Rувва[ои исте[солкунанда дар як xо намонда, ба о[истагb такмил меёфт. Тараrrиёти беш аз пеши rувва[ои исте[солкунанда ва ташкилоти xамъиятb боиси мураккабшавии шакл[ои маданияти инсонb мегардид. Бояд гуфт, ки ёд гирифтани тариrи [осил кардани оташ, сохтани манзил[ои оддb, ривоxи шикори [айвоноти калон ва ба ин васила гузаштан ба зиндагонии муrимb – [амаи ин rадам[ои му[ими тараrrиёти прогрессивии xамъияти инсониро нишон меди[ад. Чунон ки аз мадфани писарбачаи тешиктошb аён мегардад, дар [амон ваrт[о аввалин аломат[ои русуми дафн, нахустин падида[ои дин ба зу[ур омада будаанд.