Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Точикон-китоби пурра.doc
Скачиваний:
16
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
6.82 Mб
Скачать

Фе{ристи ашхос

Абаев В.И.- 56, 59, 62

Аббоси 1- 551, 552

Аббосиён - 323, 324, 325, 329, 411

Аббот – Д.- 613

Абулазизхон - 553, 567, 568, 569

Абдуламин - 551

Абдулатиф - 485

Абдула[адхон - 662, 679

Абдулкарим-додхо[ - 636, 679

Абдулкаримбек - 664

Абдуллохони II - 523, 524, 525, 526, 528, 531, 532, 534, 542, 543, 549, 551

Абдулло[ - 462

Абдулло[ ибни То[ир - 331, 332, 333, 346

Абдулло[и Ансорb, ниг. Ансорb - 442,443

Абдулмалик ибни Марвон - 307

Абдулмалики ибни Нe[и Сомонb - 343

Абдулмалики II ибни Нe[ - 345

Абдулмeъмин - 551

Абдулrо[ири Баuдодb - 402

Абдурра[имов М.А.- 463

Абдурра[мон мирохур - 666

Абдурра[мон Му[аммади Нишопурb -

Абдурраззоrи Самарrандb - 486, 509

Абдурра[мон - 667

Абдурра[мони Офтобачb - 635

Абдурра[монхон - 641, 642

Абрамов - 632

Абрeй - 223, 295

Абубакр - 303

Абулмаxди Саноb, ниг. Саноb

Абулмуайяди Балхb - 377

Абулфазл Бай[аrb, ниг. Бай[аrb

Абулфайзхон - 558, 571, 572, 573

Абулхайрхон - 485, 513

Абулuозb - 617

Абулrосим Ма[муд Замахшарии Хоразмb - 438

Абулrосими Rушайрb - 439

Абулrосим {акими Самарrандb - 378

Абулrосим {асан ибни А[мад Унсурии Балхb, ниг. Унсурb

Абулrосими Симxурb - 389

Абул[асан Ша[иди Балхb - 377, 383

Абунувос - 375

Абeалии Балъамb, ниг. Балъамb

Абeалии Симxурb - 344

Абeалии Чаuонb - 343

Абeалb {асан ибни Алb ибни Ис[оr, ниг. Низомулмулк

Абeбакр Абулrо[ир ибни Абдурра[мони Xурxонb - 438

Абeбакри Калавb - 474

Абeибро[им Исмоил ибни Нe[, ниг. Мунтасир

Абeмуашшар Xаъфар ибни Му[аммади Балхb - 387

Абeмуслим - 324, 327

Абeсаид - 485, 486

Абeсаиди Темурb - 509

Абeсаиди {улокуb - 509

Абeумар Мин[оxиддини Xузxонb - 472

Абe[отими Варроr - 367

Абexаъфар ал-Мансур - 325, 330

Абeшакури балхb - 377, 383

Август - 152

Аврангзеб - 553

Авфb - 380, 433, 508

Агафий -205

Азиз-парвоначb - 604

Айнb С. - 4, 5, 9, 382, 601, 679, 680, 700, 716, 718, 719, 720

Айн-уд-Давлат, ниг. Му[аммад ибни Наср - 404

Акбар-(Акбаршо) - 534

Акимбетов Ш. - 277

Акимушкин О.Ф. - 502

Алексей Михайлович - 559

Алиев И. - 43

Алb - 323

Алb, rарахонb - 394, 403

Алb ибни Му[аммади Бурrаb – 335

Алптегин – 392, 395, 404, 405

Алишер Навоb, ниг. Навоb

Алмосбек – 657

Алоуддини Uурb – 398

Алпарслон – 398, 399

Алптегин – 343

Алтекар А.С. - 196

Алутар – 32, 290, 318

Альбаум Л.И.– 32, 171, 230, 233, 241, 242

Альтхайм Ф. – 40, 101, 203, 206, 208, 211

Амир Му[аммади Муиззb, ниг. Муиззb - 436

Амир Хусрави Де[лавb, ниг. Де[лавb - 470, 471

Амихромон – 167

Аммиан Марцелин – 195, 204

Амминасп - 91

Амр ибни Лайси Саффорb – 334, 335, 337, 338

Амъаrи Бухороb – 433

Ана[ито – 68, 89, 122, 155, 169

Анбаротун – 718

Анварb – 702

Анварпошшо – 702

Андалеб – 508

Андрагор – 107, 108

Андреев М.С. – 9, 36, 50, 277

Андрианов Б.В. – 180, 296

Ансории {иротb, ниг. Ансорb

Ансорb - 440, 441, 442

Антимах – 116, 121

Антиох – 106, 107, 130, 137

Антиохи III – 111, 112, 113, 118

Антиохи Гиеракс – 107

Ануштегин – 409

Ань-Ши-гао – 171

Аполлодор – 114

Аполлон – 120

Аппиан - 106

Арасту – 388, 441, 442

Ардавони I – 193

Ардавони II – 131

Ардашер – 158

Ардашери I – 156, 193

Ардашери II – 89, 94

Ардашери II Мнемон -

Ардашери III Ох – 94

Ардвисура Ана[ито, ниг. низ Ана[ито

Артатр – 137

Ардетр, ниг. Артатр

Арриан – 95, 97, 98, 99, 100, 101, 102, 103, 185

Арсак (Арсок) – 108, 109, 110

Арсокиён –, ниг. низ Ашкониён

Арсас – 94

Арслон Тархон – 290

Арслонхон – 402, 407

Артабони I - 111

Артемида – 120, 125

Аршак – 125

Аршаки[о – 109, 111

Арxосп – 197, 384

Асади Сомонb – 336

Асад ибни Абдулло[ – 319, 336, 376

Асадии Тeсb – 381, 433, 436

Асирb – 624, 719

Аскаров А.– 32

Аспанаки Девгон – 278

Ассабол – 229

Астил[ангис – 167

Аттор – 384, 440, 441, 442, 443

Атурпати Ме[роспандом – 54

Афина – 120

Афросиёб, асот.– 81, 230, 630

Ашкониён – 111, 193

Ашрафb М. М.– 502

Аштархониён – ниг. низ

Xониён -551-563

А[мад, набераи Сомон – 336

А[мад Темурb – 483

А[мад ибни Исмоил – 341

А[мад ибни Му[аммад ибни Арабшо[ – 503

А[мад ибни Са[л – 341

А[мад Махдуми Дониш, ниг. Дониш

А[мадхон (А[мадшо[) – 572

А[ра–Манйу (Ангро Майну), ниг. А[риман

А[риман – 68, 285

Ахурb, ниг. А[ура-Маздо–

А[ура Маздо - 36, 65, 66, 67, 68, 69, 75, 78, 86, 169, 200, 285

Бадр Тархон - 319

Байер Ф.– 108

Бай[аrb – 373, 377, 396, 421, 432

Балозурb – 283, 306, 307

Балъамb, вазир – 206, 343, 377, 380, 382

Барранд – 650

Бармаки[о – 330, 331

Барр Л.– 56

Бартольд В. В.– 9, 10, 63, 252, 269, 281, 283, 310, 345, 346, 416, 417, 461, 462, 617

Бахофер – 150

Башшор ибни Бурда – 375

Ба[ром, ниг. ВарахрониV.

Ба[роми I Гeр –ниг. низ Варахрони V

Ба[роми Чeбина – 220, 221

Ба[ромшо[и Uазнавb – 398

Бедил – 603, 623

Бейкер В.– 640

Бейли Г.– 61, 136, 153, 154, 200, 203, 206

Бектузун – 345

Бекчурин М.– 588, 594, 606

Беленицкий А. М. – 227, 230, 257, 264, 266, 267, 271, 272, 275, 282, 283, 284, 286, 294

Беляев Е. А. – 302

Беневени Ф.– 558, 561, 566

Бентович И. Б.– 256, 257, 258

Бенвенист Э.– 44, 56, 167, 277, 278

Березин И. Н.– 617

Бернштам А. Н.– 39, 179, 209, 260, 291, 536

Беросс – 74, 89

Берра М.– 118

Бертельс Е. Э.– 10, 12, 279, 507

Берунb– 155, 169, 212, 277, 280, 281, 322, 375, 431, 432, 538

Бесс – 95, 96, 98

Бе[будb М.– 711

Бе[зод – 501, 503

Бивар А.– 157, 194

Биноb – 547, 548

Бичурин Н. Я.– 227, 250, 617

Бобур – 514, 515, 516, 518, 519, 520, 521, 522

Боголюбов М. Н.– 263, 277

Бойсунrар – 484, 501

Большаков О. Г.– 406, 418, 419

Бонгард-Левин Г. М.–

Борисов А. Ю.– 281

Борнс А.- 611

Боязид – 480

Боязиди Xалоир – 462

Боrиму[аммад – 552

Бо[уй – 94

Брагинский И. С.– 12, 617

Брин[андрат[а – 113

Брыкина Г. А.– 292

Бубнова М. А.– 349

Буддо – 155, 279

Бузрукхоxа rозb – 705

Бумон – 215

Бунаков Е. В.– 606

Бурзме[р – 167

Бурнашев С.- 588, 610

Буссальи М.– 242, 274

Бутенев К.– 613

Буuрохони Rарахонb – 344, 402, 471

Бэрнетт Р. Д.– 84

Бeбилол – 397

Бeкарзод –252

Бeритегин, ниг. Ибро[им ибни Наср

Бeя – 365

Б[андаркор Д. Р.– 146, 148

Вайу – 35

Валахш, ниг. Вологеси I

Валиму[аммадхон – П–

Вальтер Рубен – 187

Варахрони V – 196, 197, 198

Варо[ран – 157

Варуна – 36

Варыгин М.– 669

Вар[уман (Авархумон) – 250, 252

Васильев А. И.– 262, 263

Васишка – 147, 156

Васудева – 146, 147, 148, 149, 156, 174

Вата – 35

Вахш, худо – 169

Вельяминов – Зернов В. В.– 617

Веселовский Н. И.– 281

Вивасвонт, асот.– 36

Вива[вонт, асот.– 36

Виденгрен Г.– 56, 57

Вима Кадфиз – 146, 147, 148, 152, 155, 156, 174

Винокурова М. П.– 256

Виткевич Я - 612

Витте – 690

Вишневсая О. А.– 84

Вишто – 203

Виштосп – 66, 197, 203, 384

Возе[ – 718

Волков М. Н.– 704

Вологеси I – 54

Воробьев – Десятовский В. С.–

Воронина В. Л.– 262, 265, 266, 622

Восеъ – 667, 668, 669

Восифb – 495, 516, 520, 546, 547

Вревский А. Б.– 643

Вэй-цзе – 281

Вэрэтрагна (Вашэгн) – 155, 285

Вяткин В. Л.– 269

Гайдебуров – 694

Галеркина О. И.– 502

Ганковский Ю. В.– 39

Гардезb (Гардизb) – 377, 432

Геготеи Милетb – 63

Гейгер В.– 56, 59, 64, 277

Геката – 120

Гекотей (Гекатей) – 87, 150

Гелиокл, падари Евкратид – 126

Гелиокл, писари Евкратид– 136

Герай – 143, 174

Геракл – 120, 150

Гермей – 150, 151

Гернгрос – 698

Геродот ({еродот) - 63, 64, 74, 76, 77, 80, 85, 87, 96, 97, 150, 185

Гершевич И.– 56, 57, 60, 65, 167, 293

Гёбль Р.– 147, 148, 157, 202

Гёте – 505

Гибб {. А. Р. _ 306, 309

Гилл – 640

Гинаков – 613

Гинзбург В. В. – 540

Гиркод – 137

Гиршман Р.– 39, 84, 137, 146, 147, 202, 204

Голявинский – 681

Гораций – 142

Готьо Р.– 277

Гоффман К.– 55

Грантовский Э. А.– 12, 39

Гребёнкин А. Д.– 592, 596

Григорьев В. В. – 127, 617

Григорьев Г. В.– 140

Григорьев Н. - 592

Грумбат– 204

Гултегин – 312

Гулханb – 623

Гумилев Л. Н. – 211, 219, 316

Гурак – 251, 310

Гурский А. В.–

Гутшмид А.– 213

Гуштосп, ниг. Виштосп

Гуюкхон –452, 457

Г[ошак – 171

Давидович Е. А.– 12, 143, 144, 153, 291, 418, 489, 537

Давлатшо[ – 484, 487, 488, 508

Дармстетер Ж.– 56

Дарuмон – 89

Даrиrb – 380, 384

Деваштич, ниг. Дивоштак

Деметра – 120

Деметрий – 113, 114, 115, 126

Демокрит– 87

Денике Б. П.–

Де[лавb – 440, 444, 471, 503, 508

Дибвойс Н.– 109

Дивастb, ниг. Дивоштак

Диваштич, ниг. Дивоштак

Дивоштак– 251, 264, 296, 310, 312, 317, 318, 371, 374

Дилшод – 582, 624, 718

Диноварb – 196, 217, 324

Динму[аммад – 552

Диогени Лазотb –

Донилевский Г. - 613, 628

Диодор - 64, 95, 101

Диодоти I – 107, 108, 109, 110, 116, 121

Диодоти II – 109, 110, 121

Диоскура – 120

Дидоршиш – 78

Дониёлбb – 573, 574, 575, 576, 605

Дониш – 12, 574, 583, 596, 624, 630, 682, 717, 718, 720

Донb – 147, 148

Дорои I - 56, 57, 75, 77, 78, 79, 89, 94

Дорои III Rудумов– 94, 95

Дукчb эшон– 663, 664

Дун Дин – 141

Дуuдова – 65

Дьяков И. М.–

Дьяконов И. М.– 39, 48, 53, 57, 61, 62, 124, 142, 187, 188

Дьяконов М. М.– 77, 83, 124, 173, 271, 274

Дюранд – 643

Дюшен-Гюйимен Ж.– 56

Д[армамитра – 171

Евкратиди Кабир – 114, 115, 116, 117, 120, 121, 136, 143, 174

Егише Вардапет – 197, 198

Еноки К.– 134, 196, 206, 209

Ефремов Ф.– 597

Ёвмон – 167

Ёрбе – 554

Ёrубов Ю.– 270

Ёrут– 248, 399, 432

Жоравко – Бокорский Б. Н.– 677

Заднепровский Ю. А.– 39

Залеман К.– 277

Заратуштра, ниг. Зардушт

Зарвона – 285

Зардушт – 55, 56, 57, 58, 60, 65, 66, 67, 86,203, 204, 283

Заррина – 86, 87, 272

Захау Э.– 224

За[ирии Самарrандb – 437

За[[ок, асот.– 288, 385

Зевс – 120

Зеймал Е.В.– 147, 148, 151, 153, 156, 231

Зограф А.Н.– 143

Зокиров X. – 703, 705, 713

Зол - 385

Зороастр, ниг. Зардушт

Зо[идов П.Ш. - 622

Ибн ал-Асир (Ибни Асир) – 450

Ибн ал-Муrаффаъ – 370, 375

Ибн ан-Надим – 382, 402

Ибни Батута – 469

Ибни Мисковай[ – 338

Ибни Муфарриu – 375

Ибни Сино – 322, 375, 379, 388, 431, 438, 440, 441, 442, 717

Ибни Фазлон (Ибни Фадлон) – 358, 360

Ибни Хазм – 402

Ибни Хурдодбе[ – 375

Ибни Rутайба – 387

Ибни {авrал – 313, 348, 353, 359

Ибро[им, султон – 482

Ибро[им атолиr – 562

Ибро[им ибни А[мад – 343

Ибро[им ибни Му[аммад – 323

Ибро[им ибни Наср – 405

Ибро[им Тамuочхон – 405, 406, 407, 418, 426

Ибро[им Аббос – 325

Иванитский Й.И. - 703

Иванов А. А. – 502

Иванов В.В.– 134, 154

Иванов П.П.– 10, 605

Игнатйев А. – 614, 627, 628

Идрисбой – 600

Изволский – 698

Илёс, набераи Сомон – 336

Илёсхоxа – 474

Илминский Н.И.– 617

Имомалии Rундузb –

Имомrулихон - 552, 568

Иналхоrон – 310, 313

Инголт Г. – 175

Индра – 66

Инострансев К.И. – 44, 209, 224, 282

Иоани Антиохий – 131,

Ионов М. – 643

Ирсии {исорb – 624

Исидори Хараксb – 113

Искандар – 95, 96, 97, 99, 100, 101, 102, 103, 103, 104, 106, 524

Искандари Зулrарнайн, ниг. Искандари Маrдунb

Искандари Маrдунb – 93 - 106

Исмоил, писари Сабуктегин – 391

Исмоил, имом – 400

Исмоили I (Исмоили Сафавb) – 502, 518, 519, 550

Исмоил (Исмоил ибни А[мад)-и Сомонb – 336-338, 339, 358, 363, 367, 397

Исо Махдуми Бухороb – 718

Истам - 215

Истахрb – 313, 347, 353, 358, 359

Исфизорb – 509

Ис[оr ибни А[мад – 364

Ис[оrов А. – 268, 276

Итина М.А.– 30, 39

Йама, асот.– 36

Йеттмар К. – 40

Йима, асот. – 35

Кабакхон – 460, 462, 464

Кабанов С.К. – 270

Кадфизи I – 146, 147, 150, 151, 152

Кадфизи II – 151, 152, 153

Кайхусрав, хонадони rадими тоxикон – 462

Кайrубодшо[ – 119, 120, 143, 211, 213, 214

Каллисфен - 102

Камбуxиё – 77

Камоли Хуxандb – 504, 505, 508

Канишка (Канишкаи I) – 145, 146, 147, 148, 149, 153, 154, 155, 156, 167, 168, 173, 174, 186

Канишкаи II – 148

Каннингэм А. – 84, 145, 157

Карлгрен Б. – 149

Кармишева Б.X.– 541

Карпини, Плано – 467, 538

Катулф – 219

Кауфман К.П – 631, 633, 634, 637, 693, 706

Квинт Куртсий Руф – 81, 83, 85, 96, 97, 98, 100, 101, 185

Кенагасхоним – 580

Кениг Ф.– 39

Кидара, ниг. Сидоло

Кидориён - 194, 195

Киотсзюкю – 145, 149, 152

Киплинг – 178

Клавихо – 478, 481, 497

Клейтон - 640

Климчитский С.И.– 277

Кляшторний С.Г. – 313

Кова – 288, 546

Коваи Виштосп – 204

Коковтсев – 698

Кол Е.Ф. – 277

Комаров А.В.– 27, 641

Конолли – 613

Конов С.– 146, 147

Коробкова Г.Ф. –

Костенко Л.Ф. - 638

Кофизод – 123

Кошеленко Г.А.– 124

Кошиф – 624

Красс – 141, 142

Краузе Е.М.– 673

Крачковская В.А.– 263

Крачковский И.Ю. - 263, 264, 310

Кристенсен А.– 213

Ксанф- 89

Ксенофонт – 97

Ктесий – 64, 74, 87, 89

Кувабара – 132

Кужула Кадфиз – 146, 147, 148, 150

Кужула Кара Кадфиз, ниг. Кадфизи 1

Кузгашка – 167

Кузмина Е.Е.– 39, 84

Кумарасвали А.А.– 175

Кун А.Л.– 277

Кун[о – 199

Куропаткин А.М.– 706, 710, 714

Куруш (Куруши II) – 64, 73, 74, 75, 76, 77

Куфтин Б.А.– 27

Кушониён – 130, 136, 144-175, 185, 186, 195, 196, 197, 198

Кeчкунчихон –521, 522, 531, 534

Лаодик – 115

Лафарг П.– 684

Лев Д.Н.– 18

Леман А.– 613

Ленин В.И.– 9, 19, 177, 183, 440, 590, 607, 619, 628, 641, 647, 650, 676, 682, 683, 684, 686, 709, 714, 716

Лерх И.П.–259, 617

Лессар М. П.– 660, 661

Лессепс Ф.– 650

Либкнехт К.– 684

Лившитс В.А.– 53, 61, 123, 124, 142, 166, 167, 185, 186, 207, 230, 263, 289, 293

Ликошин Н.С- 704, 705, 706, 707

Лилиентал – 667

Лисипп– 121, 122

Литвинский Б.А.– 12, 27, 32, 49, 106, 138, 143, 173, 181, 209, 240, 242, 243, 313, 537

Логофет Д.Н.– 669, 694, 696, 697

Ломакин Н.– 640

Ломоносов М.В.– 350

Лохвизен де Леев – 147, 152, 175

Ло[урb А.Н.– 113, 114, 120

Луконин В.Г.– 148, 156, 157

Лундин А.Г.– 303

Люксембург Р.–

Маар Уммо – 157, 173

Мавдуд – 396

Мавлоно Хурдаки Бухороb – 474

Мавлонозода – 474, 476, 478

Маздак – 212, 214, 326

Мак –Грегор Ч. – 640

Макдоналд Г. – 108

Макдоуэлл Д.– 152

Макнуна – 623

Маликшо[и Салxуrb – 399, 409, 441, 450

Маллитский Н.Г.– 277

Мамадниёзов Э. – 613

Мамадrосимов {.М.– 611

Мангуrоон – 455, 456, 457, 467

Манделштам А.М.– 39, 217

Мансури {аллоx – 333, 438

Мансур ибни Ис[оr – 341

Мансур ибни Нe[и Сомонb – 343, 345, 377, 378

Манuития – 573, 597

Мао (Ма[о), асот.– 169

Маодун (Модэ) – 131

Марвони II (Марвон ибни Му[аммад) – 323, 324

Мардук, асот.–

Марик А.– 167

Маркварт И.– 44, 56, 63, 64, 133, 134, 150, 197, 201, 203, 221, 224, 227, 228, 230

Маркс К.– 8, 9, 62, 182, 183, 189, 422, 445, 451, 481, 591, 593, 603, 614, 645, 646, 647

Мармар – 86

Марушенко А.А.– 277

Марч В.– 640

Маршак Б. И.– 284

Маршалл Д.– 147, 175

Массон В.М.– 22, 27, 28, 39, 106, 150

Массон М.Е – 151, 179, 236, 379, 460

Масъуд ибни А[мад – 425

Масъудбек – 455, 456, 458, 463, 446

Масъуди Саъди Салмон – 433, 436

Масъуди Uазнавb – 393, 394, 396, 404, 405, 426, 428, 433, 434, 460

Масъудb – 218, 249

Махдумrулb – 508

Махмур – 624

Машарифов Д.– 705

Маъдан – 624

Маъмун, халифа – 331

Маъмуни Сонb (Маъмуни Хоразмшо[) – 392

Маrдисb (Муrаддасb) – 347, 370, 372

Ма[адева – 171

Ма[дb – 326, 328, 330

Ма[муд, писари Сабуктегин, ниг. Ма[муди Uазнавb

Ма[мудбb – 554, 562

Ма[муди Муза[[иб – 546

Ма[муди Торобb – 454, 455

Ма[муди Ялавоч – 446, 452, 455

Ма[муди Uазнавb – 344, 345-378, 386, 389, 390, 391, 394, 404, 416, 420, 426, 430, 431, 432, 433, 442

Ма[муди Rарахонb – 407, 408

Ма[муди Кошuарb – 260

Ма[мудхон – 578

Маxдуддин Му[аммад ибни Аднон –

Маxумдар Р. – 147, 201

Меванча – 167

Мейе А – 55

Мейендорф Г.– 577, 584, 588, 590, 610

Мейер Эд.– 57

Меликишвили Г.А.–

Менандр – 113, 116, 117, 210, 216, 218

Менчен-Хелфен – 203

Ме[рдоди II Кабир – 131

Ме[римон – 167

Миддендорф А.Ф.– 586

Миллер – 715

Мираки Наrrош – 501

Миралибой Хerандb – 596

Мирзо Абдулазими Сомb – 571

Мирзоба[одурхон – 652

Мирзоев А.М. - 12

Мирзому[аммадсодиrи Муншb – 624

Мирзонуруллобек – 657

Мириззатулло – 578

Миркомилбой – 665, 702

Мирмурод – 658

Мирму[аммадамини Бухороb – 555, 556, 557, 563, 570

Мирму[аммадшо[ – 578

Миробидов М.– 705

Мироншо[– 482, 485

Мирфозилов М.– 705

Мирхонд – 393, 476, 509

Митра – 35, 58, 60, 65, 68, 86, 89, 125, 155, 169, 285

Митридоти I – 114, 115, 116

Мишенко –– 632

Ми[ираrул - 201

Ми[ро, ниг. Митра

Моисей Хоренский –

Мония[ – 218, 219, 220

Монb – 73, 156, 172, 173

Моравиён – 113

Моравчик Г.– 217

Моргенстйерне Г.– 203

Морозов М.В.– 685, 687, 689,692

Мо[эду-тутун (Ба[одур uудун) – 313

Муваффаrи {иравb– 377

Музаффар - 580, 597, 629, 630, 631, 632, 636, 637, 638, 639, 661, 668

Муизb – 380, 433,436

Мулло Абдурра[мон - 277

Мулло Исо-авлиё - 635

Мулло Нафас – 508

Мулло Ниёз Му[аммад - 624

Мулло Фозилxон – 600

Муллоа[мадбий – 694

Муллобой – 652

Муллообиди Мумтоз – 568

Муллошариф мирохур – 665

Мултон X.– 55

Мунавварrорb – 701, 711

Мунтасир – 389, 390

Муоз ибни Муслим – 328, 329

Муркрофт В.– 611

Муродбахш – 553

Мусайяб ибни Зу[айр – 329

Мухторов А.– 12, 421, 582

Мушкетов И.В.– 616

Мушфиrb – 549

Муrаннаъ – 267, 325-330, 365

Муrаффаъ, ниг. Ибни Муrаффаъ

Муrимb – 718

Муrтадир – 360

Му[аммад, пайuамбар – 66, 303, 329, 411

Му[аммад, султон – 482

Му[аммад Авфb, ниг. Авфb - 471, 508

Му[аммад Давлатбb – 596

Му[аммад ибни Абдулво[иди {иротb – 425

Му[аммад ибни А[ад –

Му[аммад ибни Баис – 375

Му[аммад ибни Восиф – 376

Му[аммад ибни Наср – 404

Му[аммад нбни Нe[ – 336

Му[аммад ибни То[ир – 334

Му[аммад ибни Фазл – 372

Му[аммад ибни Ховандшо[, ниг. Мирхонд - 509

Му[аммад ибни Rайси Розb – 472

Му[аммад Ибро[им – 551

Му[аммад Ра[имбb - 562, 572, 573, 578, 592

Му[аммад Фаноро – 605

Му[аммад Че[раи Му[осин – 546

Му[аммад {акимхон – 624

Му[аммадалb (Мадалb) – 581, 611

Му[аммадалb, ниг. Дукчb эшон

Му[аммадамин – 574

Му[аммадвафои Карминагb – 571, 624

Му[аммади Баuдодb – 419

Му[аммади Сонии Арслонхон –

Му[аммади Хоразмшо[ (Му[аммад ибни Такеш) – 412, 413, 414, 415, 416, 445, 446, 447, 448, 450, 472

Му[аммади Шайбонихон – ниг. Шайбонихон

Му[аммади Uазолb – 439, 441, 657

Му[аммадмуродбb – 657

Му[аммадмуроди Самарrандb– 546

Му[аммадназирбек – 666

Му[аммад Ра[им II – 633

Му[аммадюсуф – 610

Му[аммадюсуфи Муншb – 570

Му[аммадяъrуб – 578, 624

Му[аммад[акимбb – 558, 572

Мишенков Д.К.–

Мeсо ибни Абдулло[ – 307

Мeъминxонов А.– 610

Мeътасим – 331, 346

Мe[он – 215

Навоb – 444, 501, 507, 508, 547, 548, 549

Наврeз-А[мадхон – 523, 524

Надир девонбегb - 567

Назаров Ф.– 610

Найзахоxинов – 611

Наливкин В.П.– 581

Нана (Нанайя) – 125, 169, 272, 285

Нанидод – 167

Нан–I–доу-ми –

Нарайн А.К.– 108, 129, 135, 147, 150, 151

Наршахb – 223, 224, 279, 281, 282, 283, 295, 306, 309, 327, 329, 337, 338, 339, 354, 358, 361, 365, 366, 367, 671, 375, 378, 387

Наср ибни Алb – 404

Насри I ибни А[мад - 337, 363

Насри II ибни А[мади Сомонb – 341, 382, 383

Насри III ибни Абдулмалики Сомонb – 343

Наср ибни Сайёр – 320, 324, 325

Насри Илоrхон (Илекхон) – 345, 389, 390

Насриддин – 635

Насрулло – 578, 579, 580, 581, 589, 597, 613, 624, 627

Нахшабb – 342

Наxмиддинхоxа - 469

Неболсин П.И.– 590, 592, 607, 608, 614

Негри А.Ф.– 610

Неразик Е.Е.– 198, 209, 296

Неъматов Н.Н.– 288

Неъматшайхов О. - 705

Нёлдеке Т.– 213, 217

Ниёзалb – 576, 578

Ниёзrул – 620

Низомиддини Шомb – 503

Низомии Арeзии Самарrандb – 437

Низомии Ганxавb – 440, 442, 443, 471, 506, 507

Низомулмулк – 397, 398, 399, 400, 401, 402, 417, 437, 441

Ника- 120, 143

Никифоров П.– 613, 627

Николаи Димишrb –

Николаи II - 644

Никонов А.А.–

Нилсен В.А.- 242

Нино – 64

Нисорb – 547

Нишопурb – 223

Новиков – 673

Нодирадзе Л.И.– 303

Нодирму[аммадхон – 553

Нодиршо[и Афшор – 571, 572

Норбeта – 574, 624

Носир, халифа – 411

Носири Бухороb – 505

Носири Хусрав – 380, 433, 434

Ноrанзоr – 167

Нуриддин – 482

Нэпир – 640

Нюберг X.– 55, 56

Нe[ ибни Наср – 342, 343, 383

Нe[и I Сомонb –

Нe[и II ибни Мансури Сомонb – 343, 344, 345, 384, 391

Обручев Н.Н.– 6662

Овсяников Н.А.– 673

Окладников А.П.– 15, 20, 22

Олимхон– хони Хerанд - 580, 581

Олимxонов К.– 705

Олтунтош – 394, 416

Олденбург С.Ф.– 177, 178, 262

Оранский И.М.– 12

Орифи Озарb – 484

Ороди II – 141, 142

Оромоздо –. ниг. низ А[урамаздо

Остонаrулбb – 636

Отаниёз Хоxараис - 613

Отсизи Хоразмшо[ – 408, 437

Охшо (Оахшо) – 169

Ошанин В.Ф.– 638

Ошанин Л.В.– 369, 540

Пазухин В.– 559, 560, 561

Пашино П.И.– 592

Пелйо П.– 149

Периханян А.Г.–

Перовский В.– 612, 627

Петеч Л.– 150

Петрова – 673

Петрушевский И.П.– 302, 455, 464, 466, 477

Пешерева Е.М.– 277

Пигулевская Н.В.– 219, 303

Пиримrулов – 691

Пирму[аммад, набераи Темур – 482

Пирму[аммадхони 1 – 523, 524

Пирму[аммадхони II – 551

Пирeзи I – 157, 198, 199, 200, 202

Писарчик А.К.– 622

Пичугин Ф.– 615

Платон– 85

Плиний– 75, 83, 85, 106, 165

Плутарх – 89, 97, 116, 142

Позняков П.В. – 685, 692

Покотило – 660

Полибий – 110, 112, 113

Полиен – 78, 79, 85

Полторатский П.Г.– 715

Помпелли Р.– 27

Посейдон – 120

Поспелов М.– 610

Потанин – 590, 610

Поурушаспа – 65

Приски Панb – 195, 199

Прокопи Кесарb – 199, 205, 207, 210

Птолемей - 134, 182

Пугаченкова Г.А. – 151, 242

Пуллейблэнк Э.– 133, 134, 149, 208, 260

Пурb Б.Н. - 149

Пясковский А.В.– 688

Пeлодb А.– 261, 262

Радлов В. – 588, 595

Рай[она – 432

Ранов В.А.- 12, 17

Ранович А.Б.– 106, 116

Раппопорт Ю.А.– 281

Рапсон – 150

Рашидаддин, Фазлулло[ – 472

Рашидаддидини Ватвот – 437

Ра[имбоев Абдулrодир – 703, 713

Ра[имшо– 637, 637

Ра[монбердb – 579

Ра[монrулибек – 639

Ра[монrул[оxb – 665

Ремпел Л.И.- 662

Рерих Ю.Н. – 134

Робиаи Балхb - 384

Розен В.Р.– 345

ар-Розb – 383

Романи IV Диоген –

Романовский Д.И.– 629, 630

Ромодин В.А. -12

Роулэнд Б.– 175

Рофеъ ибни Лайс – 330

Ро[или Самарrандb –

Рубах И.Б.– 704, 708

Рудоба – 385

Руксона (Рухшонак)– 102

Румb – 440, 470

Румянтсев И. - 690

Рустам, афсонавb – 69, 272, 279, 385

Рeдакb – 376, 377, 381, 382, 383, 436

Сабол – 306, 307

Сабуктегин – 344, 345, 391, 417

Савдо – 718

Сазонов – 698

Саид ал-{арошb –

Саид Алоулмулки Тирмизb –

Саид ибни Усмон – 306, 307

Саид-мингбошb – 666

Саид Му[аммадаминшо – 637, 638

Саидов М.– 613

Сайидои Насафb – 562, 563, 568, 569, 570

Сайфиддини Бохарзb – 463, 469

Сайфулмулуков И.– 717

Сакандар (Искандари Маrдунb) ниг. Искандари Маrдунb

Сакиэт– 89

Салм ибни Зиёд– 307

Салxуrиён (Салxуrи[о) – 362, 380, 394, 396, 398, 399, 400, 402, 409, 416, 421, 434, 437, 441

Самойлов Б.– 684

Самсонов – 699

Самъонb (Сомонb) – 382

Саноb – 440, 441, 442, 443

Санxари Салxуrb – 399, 401, 407, 408, 409, 410, 412, 436, 545

Саолибb - 375

Саркор Д.– 150

Сатибарзан – 95, 96

Сафавиён – 518, 533, 548, 551

Сафиуддини Ис[оr– 518

Саффориён (Саффори[о) – 333, 338, 373, 376

Сахаров - 690

Саъдb– 383, 470, 471, 506

Саъдуддин Масъуд ибни Умари Тафтазонb – 503

Са[бо – 719

Себеос – 221

Селевки 1 - 106, 107

Селевки II – 107, 110

Селевкиён (Селевки[о) – 106, 107, 108, 110, 111, 112, 115, 116, 130, 137

Семёнов А.А.– 9, 10, 572, 577, 578, 580, 601

Сенковский О.И. - 617

Сиверс Н.И. - 705

Сиддиrму[аммад – 553

Сидоло - 158, 195

Сиёвуш, асот.– 272, 279, 281, 282

Симбат Багратунb – 221, 222

Симонетта А.– 150, 151

Симxури[о – 362, 364

Сироxиддинхон – 638

Сисимитр – 102

Сиюркeктенb – 463, 467

Скандагупта – 201

Скобелев М.Д.– 638, 640, 641, 650

Скун[а – 78

Слосак - 123, 125

Смирнова О.И.– 230, 250, 263, 303

Снесарев А.Е. – 670

Собири Тирмизb – 433, 436, 437

Соболев Л.Н.– 632

Совашо[ – 220

Содиrбеки афшор – 502

Сомон – 336

Сомониён – 330, 331, 350, 356, 357, 358, 359, 362, 363, 364, 365, 367, 368, 373, 375, 376, 377, 381, 385, 386, 417, 418, 419, 420, 421, 431, 435, 437

Сон Юн - 210, 211, 225, 231, 232

Сосониён - 54, 55, 58, 148, 154, 156, 157, 158, 168, 179, 187, 193, 197, 202, 207, 217, 218, 220, 221, 222, 304, 315, 325, 339, 359, 379

Софагасен – 113

Спаргапис– 76

Спитаман (Спитамана) – 65, 98, 99, 100, 101, 102, 106, 185

Спитамен, ниг. Спитаман –

Ставиский Б.Я.– 265, 270, 281

Стеткевич – 639

Стоддарт – 613

Столипин – 698, 699

Страбон – 77, 81, 82, 96, 108, 109, 113, 114, 117, 132

Стриангей – 86, 87

Струве В.В.– 56, 178

Суботич Д.И.– 692

Суб[огонасон – 113

Суб[онrулихон – 553, 554, 555, 559, 562, 568, 569

Судошан – 278, 279, 286

Султон Алb – 514

Султон Ма[мудхон – 478

Султон Муродбек– 635

Султон {усайн – ниг. {усайн Бойrаро

Султон {усайн ибни Мансур ибни Бойrаро, ниг. Султон {усайн

Сумбоди Муu – 325, 326

Сурона – 142, 142

Сухарева О.А.– 588, 589, 594

Сухомлинов – 698

Суюрuотмиш – 478, 482

Сeзании Самарrандb – 433

Сюан-Сзан - 154, 201, 207, 209, 210, 226, 228, 236, 247, 248, 276, 280, 286, 290, 294, 371

Табарb – 156, 157, 196, 197, 212, 217, 229, 282, 283, 306, 308, 310, 318, 338, 375, 377

Таваккалхон – 551

Тал[аи То[ирb – 333

Тамuочхон Буuрохон –

Тармаширин– 460, 461, 462

Тарн В.В. - 105, 108, 110, 112, 114, 128, 129, 150

Тарумана – 20

Тархун – 309, 310

Та[мина – 272

Тедеско П.– 55

Текеш – 410, 411, 419, 538

Телятников Д.– 610

Темур – 11, 461, 473-482, 484-504, 513, 514, 567

Темур-А[мад – 523, 524

Темуриён – 440, 473-482, 484-504, 513, 514, 515, 516, 517, 518, 526, 547, 548

Темуриёни {инд – 524,525

Темурмалик – 448, 449, 450

Тереножкин А.И.– 268, 269

Тизенгаузен В.Г.– 617

Тилло[оxb – 665

Тиридоти – 109, 110, 111, 123

Тичо (Тиш) – 250, 307

Тиши Якчашма –330

Тиш Трийа (Тиш) – 285

Толстов С.П. - 39, 44, 56, 63, 133, 134, 135, 139, 178, 179, 180, 210, 224, 296, 297, 302

Томас Э. - 145

Томирис - 76

То[ир (То[ир ибни {усайн) - 331, 332

То[ири II - 333

То[ириён (То[ири[о) - 331-333, 358, 361, 365, 373, 376

Тоxиддин - 560

Требек X. - 611

Тревер К.В. - 117, 121, 198

Трог Помпей - 74, 76, 132, 133

Тувахон -

Тулуй - 447, 450, 452

Туншаху - 222, 229

Тури Фрастак (Афросиёб) , ниг. низ Афросиёб

Турконхотун - 445

Тeхтамиш - 479, 505, 567

Туuоншо[ - 419

Туuрал - 624

Туuралбеки Салxуrb - 395, 398, 411

Тeганхон - 403

Убайдуллохон - 519, 521, 522, 547, 554, 555, 556, 557, 558, 563, 564, 566, 568

Убайдулло[ ибни Зиёд - 306

Уксорт - 102, 103

Улуuбек - 482, 484, 487, 488, 493, 501, 506, 566, 567

Улуuбек ибни Де[нав

Умави[о - 322, 323, 324, 325, 327, 329

Умар - 303, 578

Умар ибни Абдулазиз - 316

Умарбb - 576

Умари Хайём - 380, 383, 433, 435, 436, 717

Умархон - 578, 581, 623

Умаршайх - 482

Умняков И.И. - 134

Унсурb - 380, 431

Уокер Д. - 259

Усмон (Усмон ибни Ибро[им) - 413

Усто Абдулло - 546

Устод Сис - 326

Утбb - 437

Уэтхэйд Р. - 113

Фавст Бузанд - 195

Фазлии Намангонb

Фазлулло[и Рeзбе[[он - 550

Файлаrуси II - 93

Фаридаддини Аттор - ниг. Аттор

Фарозмон - 103

Фарро - 155, 169

Фаррухb - 380, 431

Фар[оди II - 130

Фатуфарн - 312, 313

Фахриддин Му[аммад ибни Умари Розb - 438

Фахриддини Гургонb - 433, 436

Федченко А. П. - 632

Феофани Византb - 210

Фергюссон Д. - 145

Филон – 89

Фирдавсb - 89, 197, 212, 377, 380, 381, 383, 384-386, 436, 484, 546

Фитрат А. - 711

Фитрати Зардeзи Самарrандb- 568

Фоиr - 344, 345

Формозов А.А.

Форобb - 322, 387, 441, 442, 507

Фотима - 323

Фраат - 125

Фрад - 87

Фрай Р.- 259

Фраке О. - 133

Фрейман А. А. - 262, 263

Френ Х. Д. - 617

Фузулb - 508

Фурrат - 518

Фухуман, ниг. Вар[уман

Фуше А. - 175

Халилсултон - 482

Халоун Г. - 132, 133

Хан - 131

Хан-Жу-лин - 451

Хаников Н.В. - 579, 584, 588, 594, 613, 617

Хаников Я.В. - 617

Хатлоншо[, ниг. Шерри Хатлон

Хварэна[ (Фарр), асот - 285

Хвостов М. - 156

Херсфелд Э. - 56

Хетагуров Л.А. - 277

Хинтс В. - 57

Хусрави Анeшервон, ниг. Хусрави I Анeшервон

Хой Чао - 228, 229, 248, 290, 370

Хондамир - 476, 509, 550

ал-Хоразмb - 355, 364, 375

Хоразмшо[иён - 389-416, 419, 446,

Хорошхин - 594

Хоэрко (Хувишка), ниг. низ Хувишка

Хоxа А[рор - 486, 491

Хоxа Исломи Xeйборb - 528

Хромов А.Л. - 277

Хувишка - 146, 147, 148, 149, 155, 156, 174

Худодод - 482

Худоёрхон - 629, 631, 635, 637

Худойдод - 620

Худойназар-додхо - 638

Хумо, асот - 115

ал-Хураймb - 375

Хурзод - 309

Хусрави I, А. Анeшервон - 54, 194, 214, 216, 218, 219, 220

Хусравшо[ - 493

Хушнавоз - 198, 218

Хюсинг Г.- 39

Чан-Чун - 453

Чариков Н.В. - 669

Чаuатой - 447, 450

Чейлитко В.Р. - 264

Черняев М.М. - 629

Чехович О.Д. - 461, 463

Чжан Сян - 135, 144

Чингизиён - 11

Чингизхон - 446, 447, 448, 450, 451, 452, 453, 457, 470, 570

Шаван Э. - 149, 217, 227, 228, 250, 251

Шайбониён - 513-522, 523, 526, 529, 531, 532, 533, 534, 547, 548, 551, 559, 560

Шайбонихон - 503, 513-522, 527, 530, 539, 545, 548

Шамсиддин Ма[бубb - 455

Шамсиддин Му[аммад {офизи Шерозb, ниг. {офиз

Шанюй Лаошан - 131

Шарафиддин Алии Яздb - 476, 480, 501, 503, 567

Шарик ибни Шайх - 325

Шашепи - 250

Шашпир - 250

Шекспир Р. - 613.

Шепард Д.

Шерак - 78

Шералb-иноr - 630, 664.

Шери Кишвар - 223.

шери Хатлон - 229.

Шерхони Лeдb

Шефер Ш. - 232.

Шива - 155, 156, 172.

Ширатори К.

Шишкин В. А. - 269, 270.

Ши[обиддини Сe[равардb - 438.

Шлюмберже Д. - 118, 170, 175.

Шопури I - 154, 156, 193.

Шопури II - 54, 194, 195, 196.

Шо[ин - 718.

Шо[иxа[он - 553.

Шо[малик - 483.

Шо[мурод - 574, 575, 576, 577, 579, 623.

Шо[рух - 482, 483, 484, 485, 487, 497, 501

Эгамбердиев Р. - 703.

Эверсман Э - 610.

Эл-Арслонхон - 410.

Элбарсхон - 572

Энгельс Ф. - 9, 19, 26, 50, 62, 93, 171, 179, 183, 184, 188, 190, 301, 400, 422, 519, 593, 611, 614, 619, 645, 646.

Эрназарпа[лавон - 667.

Эрот, асот - 124.

Юнкер Г. - 277.

Юстин - 74, 76, 100, 106, 108, 109, 110, 111, 113, 114, 115, 117, 130, 131.

Юсуф Оrчурeuлb - 702.

Юсуфалихон - 642

Юсуфи Rадархон - 403, 404.

Яздигурди I - 194

Яздигурди II - 197, 198.

Яздигурди III - 303, 304, 305, 385.

Язид ибни Муовия - 307.

Язид ибни Му[аллаб - 306.

Якубовский А.Ю. - 9, 10, 264, 271, 271, 283, 284, 302, 318, 365, 366, 417, 455, 461, 479, 535, 536.

Ялангтушбb - 560, 566.

Янгаочжен - 152.

Ян-Чжи-Сзю - 451

Ярхо А.И. - 369, 540.

Яъrуб, Сомонb - 336.

Яъrуббек - 637.

Яъrуб ибни Лайс - 334, 335, 336, 376.

Яъrубb - 250,311, 312.

Яшод[арман - 201.

Яшу Стилат - 203.

Я[ё, набераи Сомон - 336.

Я[ёхоxа Иноr - 360.

Uазанхон - 464, 466.

Uазнавнён - 344, 364, 380, 389-404, 416, 417, 421, 430, 432.

Uиёсиддин - 482.

Uиёсиддин Му[аммади Uурb - 398.

Uуломов Я. U. - 269.

Uурак - 310, 311, 312, 317.

Uуриён - 398.

Rадархон - 413.

Rазанхон - 462.

Rарахитои[о - 407, 408, 409, 410, 412, 413, 414, 415, 446.

Rарахониён (Rарахони[о) - 342, 344, 345, 362, 389-391, 402-408, 414, 416, 417, 418, 419, 421, 426, 430, 433, 535, 573.

Rараrуюнлу - 482.

Rарзанx - 317.

Rаро-Чурин Турк - 223.

Rилич Тамuочхон - 433.

Rобус ибни Вушмгир - 378, 431.

Rодирхони Rарахонb - 394.

Rозизодаи Румb - 485.

Rориев М. - 711.

Rосим Алb, наrrош - 503.

Rубилойхон - 467.

Rутайба ибни Муслим - 229, 307, 308, 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315.

Rутайба ибни Туuшода - 325.

Rутбиддин Ма[муди Uурb - 398.

Rутбиддин Му[аммад ибни Ануштегин - 409.

Ўткан–II–73

Ўrтой (Угедей) - 447, 450, 452, 457.

{авма, асот - 58.

{айдар афшин - 333.

{айдар, манuит - 577, 578, 579, 589, 604.

{айрати Бухороb - 718, 719.

{айтол ниг.{айтолиён

{айтолиён - 140, 198, 199, 201, 216, 217, 218, 220, 225, 230, 233, 246.

{амза {акимзода - 718.

{амидаддини Балхb - 437

{арматта Я. - 167

{асан ибни Саббо[ - 401.

{асани Буuрохон, ниг. Буuрохон - 403.

{ахоманишиён ({ахоманиши[о) - 56, 57, 58, 73, 75, 79, 80, 87, 88, 90, 91, 92, 94, 95, 103, 168.

{аxxоx - 309.

{еннинг В. Б. - 55, 56, 57, 64, 154, 166, 167, 186, 257, 283, 285, 376.

{ерсфелд Э. - 157, 204.

{илол ас-Сабb - 345.

{илолb - 548, 549.

{ишом - 320, 324.

{иxлати Бухороb

{озиr - 624

{орис (ибни Аламдор) - 390

{орун, писари Олтунтош - 394, 395, 404.

{орунаррашид - 330, 331, 355.

{офиз - 383, 504, 505, 508.

{офизи Абрe - 509.

{офизи Таниш - 525, 550.

{ошим ибни {аким, ниг. низ Муrаннаъ

{оxb Абдулxаббор - 680.

{оxb Rурбон - 680.

{убилой - 446.

{улокухон - 467.

{умбах - 167.

{урмузд ({урмуз), [амчунин, ниг. А[урамаздо

{урмузди II - 157.

{усайн - 323.

{усайн, амир - 473, 474, 475, 476, 477, 478.

{усайн, манuит - 578

{усайн Бойrаро - 486, 487, 501, 503, 506, 507, 508, 509.

{усайн Воизи Кошифb - 509.

{усайн ибни Алии Марвазb - 341, 342.

{усайн ибни Муоз - 327.

{усайн ибни То[ир - 366.

Xабраил ибни Я[ё - 328.

Xав[арb - 624.

Xай[онb Абдулло[ - 341.

Xалилов А. - 307.

Xалилов К. - 622.

Xалолиддини Давонb - 509.

Xалолиддини Маликшо[, ниг. Маликшо[

Xалолиддини Румb, ниг. Румb

Xалолиддин Юсуф - 546.

Xаъфари Содиr - 400.

Xа[онгир - 482.

Xа[оншо[ - 483.

ал-Xа[ишёрb - 374.

Xексон В. - 56.

Xенкинсон А. - 532, 533.

Xомb - 383, 440, 442, 444, 506, 507, 508, 509, 541.

Xониён - 551, 570, 575.

Xониму[аммад султон (Xонибек-султон) - 551, 552.

ал–Xо[из - 375.

Xувайнb - 445, 454, 455, 472.

Xузxонb - 396.

Xуxb - 447, 450, 452.

72 К.Маркс, Ф.Энгельс. Асар[о (Нашри дувуми русb), xилди 13, с.6-7.

73 К.Маркс ва Ф.Энгельс. Асар[о, xилди 4, с. 424.

74 В.И. Ленин. Асар[о, xилди 21, с. 16.

75 Сарсуханро Б. Uафуров дар аввали соли 1977 навиштааст.

72 Нестурх М.Ф., 1964.

73 Окладников А.П., 1966 б, с. 19.

74 Ранов В.А., 1966.

75 Ниг.: масалан, Movius H.L. 1944; Leadey L. S.В., 1951 ва u.

76 Ранов В.А., 1964 а.

77 Ranov V.A.., 1976.

78 Окладников А.П., 1949.

79 Окладников А. П., 1966 б, с. 48–49.

80 Ранов В. А., 1975.

81 Ранов В. А., 1965 6.

82 Окладников А. П., 1966 6, с. 45–46; инчунин Иванов И. К., 1965.

83 Лев Д. Н., 1965.

84 Окладников А. П., 1964, с. 170.

85 Несмеянов С. А., Ранов В. А., 1964.

86 Ранов В. А., Никонов А. А., Пахомов М. М., 1976.

87 Ниг.: масалан: Семёнов Ю.И., 1966; Семёнов Ю.И., 1968; Тер-Акопян Н.Б., 1968; Бутинов Н.А., 1968; Кабо В.Р., 1968 (дар ин асар[о фе[расти муфассал ва нигориши таърихи масъала мавxуд аст).

88 К.Маркс ва Ф.Энгельс. Асар[о, xилди 34, с. 138.

89 Ниг.: В.И.Ленин. Асар[о, xилди 35, с. 111.

90 Дар таърихнигории советb нуrтаи назари дигар низ мавxуд аст (ниг.: Кабо В.Р., 1968, с. 258–265).

91 К.Маркс ва Ф.Энгельс. Асар[о, xилди 19, с. 404.

92 Окладников А.П., 1966 а.

93 Бутомо С.В. ва диг., 1964.

94 Ранов В.А., 1962 б.

95 Массон В.М., 1971, са[ 27

96 Дар [амон xо, с.51.

97 Дар [амон xо, с. 81–89.

98 Массон В.М., 1966 б, с. 88.

99 Толстов С.П., 1948 а. с. 59–66; Виноградов А.В., 1968; Коробкова Г.Ф., 1969.

100 Braidwood R.J. 1967, р. 106-107.

101 Коробкова Г. Ф., Ранов В. А., 1968.

102 Бернштам А. Н., 1952.

103 Ранов В.А., 1960 а.

104 Дальский А. Н., 1949; Мандельштам А. М., 1956.

105 Ранов В. А., 1960 б.

106 Ранов В. А., Гурский А. В., 1960.

107 Формозов А. А., 1966; 1969, с. 60–78.

108 Ранов В. А., 1961.

109 Окладников А. П., Рацек В. И., 1954.

110 Ранов В. А.. 1961.

111 Hawkes J. and Wolley L., 1963, р. 827.

112 Богаевский Б.Л., 1936, с. 390–439; Литвинский Б.А., 1954 б, с. 13–36; «A History of Technology», 1957, р. 572–598.

113 К.Маркс ва Ф.Энгельс. Соч., т. 21, с. 161.

114 Ливинский Б.А. ва диг., 1950; 1962, с. 189–191.

115 Лисицына Г.Н., 1965; «Средняя Азия в эпоху камня и бронзы». М.–Л., 1966, с. 110–113, 164.

116 Итина М. А., 1968; Андрианов Б. В., 1969. с. 102–110.

117 Муrоиса кунед бо ИТН, I, с. 98–100.

118 «Explotations in Turkestan», 1908.

119 Литвинский Б.А., 1952 б.

120 Куфтин Б.А., 1954.

121 Массон В.М., 1956, а; 1956 б; худи e, 1959; 1960; «Средняя Азия в эпоху камня и бронзы», с. 76–128, 151–178.

122 Литвинский Б. А., 1952 б.

123 Массон В. М., 1968, 1974, 1976.

124 Массон В.М., 1974.

125 Массон В.М., 1976, с. 446.

126 Массон В.М., Сарианиди В.И., 1973.

127 Дар [амон xо, с. 121.

128 Массон В.М., 1967 б; [ам аз eст, 1974.

129 Сарианиди В.И., 1972; 1973; 1975; 1976.

130 Массон В.М., 1964, с. 5

131 Толстов С.П., 1962, с. 47–88; Итина М.А., 1962; «Средняя Азия в эпоху камня и бронзы», с. 233–238.

132 Гулямов Я.Г., Исломов У., Аскаров А., 1956; Аскаров А., 1969.

133 Литвинский Б.А., 1961.

134 Литвинский Б.А. ва диг., 1962; шар[у баёни Glasser G., 1965, р. 323–329.

135 Литвинский Б.А., 1967 а; Мандельштам А.М., 1968.

136 Аскаров А.А., 1972.

137 Литвинский Б.А., Антонова Е.В., Виноградова Н.М., 1976.

138 К.Маркс ва Ф.Энгельс. Асар[о, xилди 21, с. 162.

139 Осори он дар Туркистони шарrb ёфт шудааст; аз забон[ои [озираи эронb забони вахонb, ки ба гурe[и забон[ои помирb дохил мешавад, ба забони хутанb наздик аст; ниг.: Герценберг Л.Г., 1965, с. 31 ва мобаъд; Bailey H.W.1968, р. 157–159.

140 Доир ба мавrеи забони портb дар байни забон[ои эронb ва калима[ои аз забон[ои шарrиэронии Осиёи Миёна ба он дохилшуда ниг: Henning W.B., 1958, s. 92–97.

141 Истило[и «[индуориёb» ба маънии [амон забон[ои {индустон аст, ки аз забон[ои uайри[индуаврупоии ин кишвар, аз rабили дравидb ва мунда фарr мекунанд.

142 Муrоиса кунед: Иванов В.В. ва Топоров В.Н., 1960, с. 12; Грантовский Э.А., 1970, с. 346, 350.

143 Мисол[ои мутобиrати байни забон[ои rадими эронb ва [индb аз китоби Оранский И.М., 1960, с.44-48 оварда шуд.

144 Андреев М.С., 1927, с. 77–78; Литвинский Б.А., 1964, с. 147–150. Rиёси эътиrоди оид ба Падар-Осмон ва Модар-Замин ниг.: Schroeder L., 1923, s. 582–583; Gonda J., 1960, s. 95, 99; Campbell L.A., 1968, р. 152, 156-157; Огибенин Б.Л., 1968, с. 13.

145 Грантовский Э.А., 1967, с. 346–347, 377–378.

146 Периханян А.Г., 1968, с. 28–53.

7 Dumezil G., 1930, р. 109–130; 1958; Benveniste E., 1932, р. 117–134; 1938, р. 629–650; Грантовский Э. А., 1960; 1970, с. 158, 208–209, 348 ва мобаъд; Бонгард-Левин Г.М., Ильин Г.Ф., 1969, с. 164–166.

147 Муrоиса кунед: Грантовский Э.А., с. 350.

148 Дар бораи шар[и маънии аввалаи этимологии ин калима, ки баъдтар ба маънии умумии «наxиб», «озод» низ истеъмол гардид, ниг.: Thieme Р., 1938; Абаев В.И., 1958 а; Мауrhоfеr М., 1961, s,. 179 ff.

149 Муrоиса кунед: Абаев В.И., 1958, с. 47.

150 Таърихи масъалаи пайдоиши тоифа[ои эронb ва ориёb дар китоби Э.А.Грантовский муфассал баён шудааст (1970, боби I, с. 7–66; муrоиса шавад бо ишора[ои муфассали фе[расти баъзе аrида[ое, ки поинтар оварда хо[анд шуд).

151 Муrоиса кунед бо асар[ои В.Гейгер, Эд. Мейер, В.В. Бартолд, Э.Херцфельд, А.Крис-тенсен, Э.Бенвенист, X.Камерон, И.М.Дяконов, Г.А.Меликишвили, И.М.Оранский, И. Алиев, Р. Фрай ва дигарон.

152 Burrow Т., 1955, р. 1–34;Hauschild R:, 1962; [амчунин муrоиса кунед: Иванов В.В., Топоров В.П., 1960, с. 10–22.

153 Ниг. ба асар[ои зикршудаи Т.Барроу, Р.Хаушилд ва дигарон. Р.Хаушилд, аз xумла, чунин аrида дорад, ки аxдоди [индуориёи[о то ба {индустон рафтани худ ваrти дуру дарозе дар Осиёи Миёна ва но[ия[ои [ам[удуди Афuонистон якxоя бо ниёгони як rатор тоифа[ои эронb, аз он xумла «авестои[о» зиндагонb кардаанд.

154 Назар кунед ба якчанд асари П. Кречмер, В. Бранденштайн ва дигарон.

155 Назар кунед, масалан, ба маx: «Тhе Vedic Age». 1950, р. 194 sq., 216 5sq.

156 Sastri К. N., 1956, р. 142.

157 Баъзе донишмандони [индуаврупошинос, эроншинос ва [индшинос, аз xумла Т. Барроу ва Р. Хаушилд чунин мешуморанд, ки гузаштагони тоифа[ои [индуориёb дар Осиёи Миёна [амро[и гузаштагони тоифа[ои эронb пас аз соли 2000 rабл аз милод [ам боз муддати зиёде зистаанд. Поинтар ниг. ба замоне, ки то он ваrт мебоист алоrаи бевоситаи аxдоди [индуориёи[о ва эрони[о давом мекард.

158 Бонгард-Левин Г.М. ва Ильин Г.Ф., 1969, с. 88–92; ба адабиёти дар он xо номбаршуда назар кунед.

159 Bloch J., 1934, р. 321–331; Burrow Т., р. 373–378; Воробьев-Десятовский В.С, 1956, стр. 99–100; Emanau М.В., 1956; Дьяконов И.М., 1967, стр. 108–113; Бонгард-Левин Г.М. ва Ильин Г.Ф., 1969, с. 105–106 ва дигарон.

160 Ба аrидаи забоншиносон, аз забони дравидии rадим xудо шудани гурe[е, ки забони [озираи брагeb ба он тааллуr дорад, на дертар аз [азораи IV–III rабл аз милод ба вуreъ омадааст (муr.: Андронов М.С, 1965, с. 13–14).

161 «Предварительное сообщение», 1965; «Ргоtо-1ndiса», 1968.

162 Раrроlа А., Roskenniemi S., Раrроla S., Ааlto Р., 1969.

163 Mayrhofer М., 1966.

164 Деопик Д.В., Мерперт Н. Я., 1957; Sanralia N. D., 1963; Грантовский Э.А.,1970, стр. 15, 36, 46 и др.; инчунин ниг.: Дьяконов И.М., 1970.

165 Литвинский Б. А., 1967 а, стр. 126–127.

166 Rиёси ин, масалан, аrидаи В. Бранденштайн аст, ки мувофиrи он тоифа[ои ориёb ва эронb дар замон[ои rадим сокини ма[ал[ои шарrтари Урал ва Каспb буданд. Бранденштайн шурeи [аракати тоифа[ои uарбиэрониро, ки, ба rавли e, аз Кавказ ба Эрон убур кардаанд, аз вилоят[ои шимолу шарrии ба[ри Каспb мансуб медонад.

167 Нигаред ба китоби Э.А.Грантовский (1970, с. 21, 39–41, 52, 166–168).

168 Нигаред низ [амон xо с. 334 ва баъд.

169 Таърихи ин протсесс (бо баъзе тафовут[ои таъини вазни нисбии тоифа[ои эронизабон дар байни а[олии Эрони uарбии мансуб ба давраи мазкур) дар монография[ои зерин мавриди та[rиrи муфассал rарор гирифтааст: Дьяконов И.М., 1956; Алиев И., 1960; Грантовский Э.А., 1970.

170 Адабиётро ниг.: Смирнов К.Ф., 1964, с. 191, Грантовский Э.А., 1970 с. 18.

171 Иностранцев К.А., 1911, с. 316; Смирнов К.Ф., 1964, с. 191.

172 Дар бораи он[о нигаред: ИТН, 1, с. 127–128; Абаев В. И., 1965, с. 136– 139; Грантовский Э. А., 1970, с. 20, 360.

173 Грантовский Э. А., 1970, с. 367.

174 Ниг. [амон xо: ба муrобили ба rавм[ои [индуаврупоb тааллуr доштани сокинони аслии xануби Туркманистон дар [азораи III–II rабл аз милод А.М.Мандельштам низ из[ори аrида намудааст: «Средняя Азия в эпоху камня и бронзы». с.255–256.

175 Муrоиса кунед, масалан: Массон В.М., 1957 а; худи e, 1964; Хлопин И.Н., 1966, с. 125–128; «Средняя Азия в эпоху камня и бронзы», с. 167–169.

176 Муrоиса кунед: «Средняя Азия в эпоху камня и бронзы», с. 228–230; инчунин нигаред: Грантовский Э.А., 1970, с. 359.

177 Муrоиса кунед:.Stagul G., 1969. р. 56–57, 87.

178 Литвинский Б. А. ва дигарон, 1962, с. 170–231.

179 Stagul G., 1969, р. 56–57, 86.

180 Дар хусуси фикру муло[иза[ои пешни[одшуда нисбат ба маданияти де[оти Туркманистони xанубb ниг.: «Средняя Азия в эпоху камня и бронзы», с. 177; нисбат ба маданияти ша[р[ои водии {инди замони Мо[енxо-Доро–Хараппа ниг.: Бонгард-Левин Г.М. ва Ильин Г.Ф., 1969, с. 113–115.

181 Бонгард - Левин Г.М., 1962; Бонгард-Левин Г.М. ва Ильин Г.Ф., 1969, с. 125–128 (ниг.: ба фе[ристи мукаммали ин асар[о роxеъ ба масъала[ои мавриди ба[с додашуда); тахминан чунин сана[ои ба {индустон омадани ориёи[о пешни[од шудаанд: аср[ои ХIV–ХIII rабл аз милод ё худ боз [ам васеътар – нимаи дувуми [азораи II rабл аз милод.

182 Аз рeи санагузории [амин [оло ба э[тимол наздиктар маxмeи иморати Намозго[и V-ро дар xануби Туркманистон ба [удуди [азораи III–II ва сеяки аввали [азораи II rабл аз милод нисбат меди[анд (ниг.: «Средняя Азия в эпоху камня н бронзы», с.151, 169); таърихи яке аз марказ[ои асосии шимолу шарrи Эрони он замон – {исор таrрибан то аср[ои ХIХ-ХVIII rабл аз милод давом кардааст (ниг.: Dyson R.Н., 1965, р. 240-242); ша[р[ои маданияти Хараппаи водии {инд тахминан то аср[ои ХVIII–ХVII/ХV1 rабл аз милод мавxудияти худро ниго[ доштаанд (ниг.: Бонгард-Левин Г.М., 1962; Бонгард - Левин Г.М. ва Ильин Г.Ф., 1969, с. 94-96, 114, 125-126).

183 «Средняя Азия в эпоху камня и бронзы», с. 240–243.

184 Дар [амон xо, с.243-259; Мандельштам А.М., 1968; Литвинский Б.Л. 1967, а, с. 121-127.

185 Литвинский Б. А., 1967 а, с. 122; Dani А. Н., 1967; Stagul G., 1969.

186 Кузьмина Е. Е., 1964.

187 Литвинский Б. А., 1960 а; 1969.

188 Грантовский Э. А., 1963 а; Литвинский Б. А., 1967 а, с. 127-133.

72 К.Маркс ва Ф. Энгельс. Асар[о, xилди 21, с. 163.

73 Андреев М. С, 1926, с. 8-16.

74 Зарубин И. И., 1926, с. 126–127.

75 Schmidt H., 1908, р. 156–157.

76 Массон В. М., 156 а; «Средняя Азия в эпоху камня и бронзы». М.–Л., 1966, с. 179–182.

77 Массон В. М., 1959.

78 Альбаум Л. И., 1965, с. 59–60.

79 ИТН, 1, с. 167–168.

80 Anquetil du Perron, 1771.

81 Оранский И. М., 1960.

82 Дар ин бобат махсусан муrоисаи тавзе[и «Авесто», ки ба Х.Нюберг ва Э.Хертсфелд тааллуr дорад, rобили ибрат аст: он[о дар бисёр масъала[о нуrтаи назари ба якдигар тамоман муrобилро пеш меронанд (Nyberg Н.S., 1938; Herzfeld E., 1947. Та[лили мубо[исавии аrида[ои он[о дар Henning W.B., 1951).

83 Сипас, мувофиrи [амон навиштаxот, матн[ои парокандаи авестоb дар а[ди Ардашери I ва Шопури I дар як xо xамъ карда шуданд (Widengren G., 1965,s. 246–247).

84 Дьяконов И М., Лившиц В.А., 1966, с. 153–157.

85 Аз рeи нуrтаи назари дар асар[ои Г.Юнкер ва баъзе дигар олимон ифодашуда алифбои авестоb гeё дар асри IV ташаккул ёфтааст. Вале, чунон ки [анeз дар асри гузашта эроншиноси маъруфи рус акад. К.Залеман ва сипас, В.{еннинг, Г.Моргенстьерне, Г.Бейли собит намудаанд, алифбои авестоb на пештар аз асри VI ба вуxуд омадааст (Неnning В., 1958, 52; ниг.: инчунин Периханян А.Г., 1966, с.108–109; [амон xо ниг.: фе[ристи муфассали асар[о).

86 Неnning W. В., 1946, р. 725; ИТН, I, с. 175.

87 Ба таври васеъ дар байни зардуштиён па[н гардидани наrли лафзии матн[ои муrаддас боиси он шуд, ки то давра[ои аввали аср[ои миёна rавм[ои uайризардуштии муосири он[о аксар ваrт гумон мекарданд, пайравони зардуштия умуман китоб[ои муrаддас надоранд. Сабаби аз замони истилои араб[о дар кишвар[ои исломb баръакси исавиён ва я[удиён «а[ли китоби муrаддас» [исоб нашудани зардуштиён, ки ба вазъи расмии онон дар олами ислом наrши худро гузоштааст, э[тимол, дар [амин бошад. Адабиёти зардуштb низ мавrеи анъанаи наrли лафзb, аз xумла, а[амияти дар [ифзи rоида[ои муrаддаси «Авесто» доштаи онро бевосита таъкид менамояд (Widengren G., 1965, 245-259).

88 West E. W., 1892.

89 Тарxумаи «Авесто» ё rисм[ои он ба забон[ои русb ва европоb мавxуд аст: Коссович К., 1861; Бертельс Е.Э., 1924, с. 3-11; Брагинский И.С, 1956, с. 35-37; 46-49-70, 105-116, 182-187 ва u.; Бертельс Е.Э., 1960, с. 53-66; Абаев В.И., 1963, с. 349-350, с. 367-370; Darmesteter J., 1892–1893; Wolff U., 1910; Lommel Н., 1927; Gershevitch I., 1959; Humbach Н., 1959; Duchesne-Guillemin J., 1963 ва u.

90 Пьянков И. В.. 1968.

91 Henning W. В., 1951, р. 44-45.

92 Дьяконов И.М.. 1956, с. 390 ва мобаъд.

93 Widengren G., 1965, s. 61.

94 Доир ба xойгиршавии ин вилоят[о нигаред: ИТН. I, с. 505.

95 Gershevitch I., 1959.

96 Geiger W., 1882.

97 Gershevitch I., 1959; р. 131. 276, 299.

98 Бартольд В.В., 1964 а, с. 497.

99 Абаев В.И., 1959, с. 112-116; доир ба амали äfsin байни осетин[о ниг.: Косвен М.О., 1961.

100 Абаев В. И., 1958, с. 110-111.

101 Gershevitch I., 1959, р. 265.

102 Дар [амои xо, р. 266; ИТН, I, с. 140.

103 Gershevitch I.; 1959, р. 87, 182; ИТН, I, с. 141-143.

104 Периханян А. Г.. 1968, с. 34-38.

105 ИТН, I, 1963, с. 143-146.

106 Периханян А. Г., с. 38–39.

107 Herzfeld E., 1947. р. 788 Н; Дьяконов И. М., 1956, с. 154; Грантовский Э.А., 1960, с.1-2, 10-13; ИТН, I, с. 150.

108 Bailey H.W., 1959, р. 95-101; 1960, р. 953-955.

109 Gershevitch I., 1959, р. 158.

110 Nuberg H.S., 1938, s. 57, 304; Дьяконов И.М., 1956, с. 185-189; ИТН, I, 1963, с. 146-147.

111 Gershevitch I., 1959, р. 296-299.

112 Абаев В. И., 1956; Дьяконов И.М, 1956, с. 386-394.

113 Дьяконов И. М., 1956, с. 392.

114 К. Маркс ва Ф. Энгельс. Асар[о, xилди 21, с. 164.

115 К. Маркс ва Ф. Энгельс. Асар[о. xилди 20, с. 166.

116 Дар [амон xо, xилди 21, с. 168.

117 Дар [амон xо, xилди 28, с. 214.

118 Бартольд В.В., 1965 а, с. 25–26, 100–101.

119 Толстов С.П., 1948, а, с. 44–45.

120 Дар ин бора ниг.: Таrn W.W., 1951, с. 478–479; Пьянков И.В., 1961, с. 100.

121 Marauart J., 1938, s. 9 ва мобаъд.

122Marquart J., 1901. s. 155–156; ниг. низ.: Benveniste Е., 1934, р. 265–274.

123Henning. W В., 1951, р. 44-45.

124 Дьяконов И. М., 1956, с. 169.

125 Пьянков И. В., 1966, с. 9.

126Geiger W., 1881, s. 66–67.

127 Масъалаи манзил гирифтани тоифа[ои сакоb хеле мураккаб аст. Ба ин xи[ат дар адабиёти илмb нуrтаи назар[ои мухталиф бисёранд. Мо яке аз он[оро rабул мекунем (навтарин таxрибаи баёни ин масъаларо ниг.: Грантовский Э.А., 1963; Литвинский Б.А., 1969).

128 Duchesne-Guillemin J., 1953; Duchesne-Guillemin J., 1962; Zachner R.S., 1961.

129 Gershevitch I., 1964.

130 Заратуштра (Зардушт) шакли мифb аст, ки бо каме таuйирот дар Эрони Сосонb дар шакли Зардушт ривоx ёфтааст (шакли тоxикии он [ам [амин хел аст). Зароастр, ки дар забон[ои аврупоb истифода мегардад, зо[иран ба тавассути забони юнонb ба шакли форсии rадим Заратуштра мерасад (Gershevitch I., 1964, p. 28-38).

131 Баъзе муаллифони советb маздакияро ма[з як навъи аrоиди rадими эронии бо зардуштия марбути Осиёи Миёна номидаанд. Дар чунин маврид бояд Маздакияи Осиёи Миёна гуфт, то ки дар[ам-бар[амb ба миён наояд.

132 Чунон ки дар манбаъ[ои хаттb зикр шудааст, дар Осиёи Миёна то аср[ои миёна ва дар байни сокинони назди Помир ва яuноби[о то имрeз, [атто тасаввуроти [амчун накeкор на фаrат ба xинси мард, балки ба xинси зан тааллуr доштани xин ма[фуз мондааст.

133 Очерк[ои умумиро ниг.: Duchesne-Guillemin J., 1962, р. 71-223; Widengren G., 1965, 5. 7-110 (рeйхати муфассали библиографb дар [амон xо).

134 Gershevitch I., 1964, р. 12-15.

135 Gershevitch I., 1959 (адабиёти муфассал дар [амон xо); Ringbom L. -I., 1957 (ахбори ноrис, вале манфиатнок).

136 Иностранцев К.А., 1909; Ставиский Б.Я., 1952; Herzfeld Е., 1947, II, р. 747–748; Humbach H., 1961; Рапопорт Ю.А., 1971.

137 Абаев В. И., 1956, с. 23-56.

72 Ба истиснои но[ия[ои xануби uарби Эрон, ки дар он xо [анeз дар нимаи дувуми [азораи III пеш аз милод давлати Аллом ба вуxуд омада буд.

73 Бе[тарин тадrиrоти оид ба таърихи давлати Мидb асари И.М. Дьяконов (1956) мебошад, [амчунин ниг.: Алиев И., 1960. Аз асар[ои хориxиён: Cameron G., 1936.

74 Дьяконов И.М., 1956, с. 417–422.

75 Тадrиrи муфассали таърихи онваrтаи Эрон асари М.Дандамаев аст: Дандамаев М.А., 1963 а. Наrли батафсили таърихи сиёсb: Olmstead A. U., 1959. Назари мо доир ба таърихи иxтимоb-иrтисодии давлати {ахоманишb дар асари муаллиф (Uафуров Б.U., 1966; 1971) муфассалтар баён ёфтааст.

76 Нашри катиба[о: Kent R.G., 1953, р. 116-134. (матн ва тарxумаи англисb); тарxумаи пурраи русb: Дандамаев М. А., 1963, с. 262-270.

77 Дандамаев М.А., 1963 а, с. 116 ва мобаъд.

78 Массон В.М., Ромодин В.А., 1964, с. 58.

79 ИТН, I, с. 190-192.

80 Benveniste E., 1934, 1947, р. 163-164. Ниг.: та[лили муфассал, Б.А.Литвинский; ИТН, I, с.528. Навтарин та[лили забоншиносb; Eilers W., 1964 s. 180-236 (хусусан аз xи[ати ареал му[им аст); Абаев В. И., 1967, с. 286-291 (этимологияи мeътамад).

81 Та[лили манбаъшиносb: Пьянков И.В., 1964.

82 Herrman А., 1914, s. 19; Пьянков И.В., 1964, с. 126-130; муr. Струве В.В., 1968, с. 51-66.

83 Ин сана аз [уxxат[ои бобулb муrаррар мегардад: [уxxати охирин аз номи Куруши Сонb 12 августи соли 530 rабл аз милод, [уxxати аввал аз номи Камбуxиё 31 августи соли 530 rабл аз милод сабт шудааст. Аз ин маълум мешавад, ки хабари [алокати Куруш ба Бобул дар миёна ва ё нимаи дувуми [амин мо[ расида будааст (Раrкеr R. and Dubberstein W.Н., 1956, р. 14; Дандамаев М.А., 1963 а, с. 117). Санаи дигар, яъне соли 529, ки го[о дучор меояд (масалан, Массон В.М., Ромодин В.А., 1964, с. 57) нодуруст аст.

84 Дьяконов М. М., 1961, с. 79.

85 Дандамаев М. А.. 1963 а, с. 116-117.

86 Ба тадrиrи ин шeриш асари махсуси В.В. Струве «Шeриши Марuиён дар а[ди Дорои I» (Струве В.В., 1949) мавxуд аст.

87 Струве В.В., 1949, с. 24.

88 Струве В.В., 1968; Дандамаев М.А., 1963 6.

89 Литвинский Б.А., 1960, б, с. 91-92.

90 ИТН, I, с. 209-211.

91 Чунон ки Р.Фрай менависад, сатрап[о гeё подшо[ча[ое буданд, ки монанди [укумати марказb дарбор ва дастго[и идораи худро доштанд.

92 Талант – rариб 30 кг нуrра.

93 Marquart J., 1938, 9; Дьяконов И. М., 1956, с. 357; Массон В. М., 1967 а, с. 172-175.

94 Тереножкин А. И., 1947, с. 128; 1950 б, с. 153, 155-156

95 Тереножкин А.И., 1950 б, с. 153–156; Шишкин В.А., 1969, с. 148-149; Шишкина Г.В., 1969 б, 1969, а; Филанович М.И., 1969, с. 206 ва мобаъд; Uуломов Я.Г., 1969, с. 7; История Самарканда, 1, 1969; Пьянков И.В., 1970. Муносибати нигилистона нисбат ба баробарии Мароrанд (Смараканд) ва Самарrанд (Пачос М. К., 1967) ба назари мо тамоман беасос менамояд.

96 Толстов С.П., 1962, с. 96-117.

97 Пиотровский Б.Б., 1949, с. 35-41; Массон В.М., 1954.

98 Марущенко А.А., 1959, с. 54-72.

99 Зеймаль Т.И., 1971, с. 52.

100 Доир ба [африёти Балх: Schlumberger D., 1949, р. 1973-190.

101 Дьяконов М.М., 1954 б.

102 Зеймаль Т. И., 1971, са[,. 50-52.

103 Нашри пурра: Dalton O.М., 1964; Bellinger А.Н., 1962, 51-57. Доир ба вазъу [олати бозёфт ниг.: Зеймаль Т.И., Зеймаль Е.В., 1962. Баъзе олимони uарб исбот мекунанд, ки дар он бисёр ашёи аз хориxа оварда мавxуд аст. Мо аrидае дорем, ки вай асосан аз маснуоти бохтарист. Он чи ки санъати Бохтар ва вилоят[ои uарбии Эрон бисёр xи[ат[ои муштарак дошта, ба якдигар нуфуз кардаанд, гапи дигар аст ва ба ин [еч шуб[ае нест. Воrеан, асари М.Далтон, ки аввалин бор соли 1905 ва бо баъзе тас[е[от соли 1926 чоп шуда буд, [оло дар rисмати тадrиr тамоман кe[на шудааст. Акнун ваrте расидааст, ки кашфиёти тозаи дар xанбаи санъати бостонии Эрон ва дигар кишвар[ои шарrи хориxb ва [амчунин Осиёи Миёна ба даст омадаро пурратар ба [исоб гирифта, ашёи хизонаи Амударё аз сари нав мавриди та[rиr rарор дода шавад.

Тадrиrоти Р.Д.Бэрнетт (Barnett R.D., 1968) дар ин ро[ фаrат як rадами хеле хурд ба шумор меравад.

104 Ghrishman R., 1964, с. 88-94, Barnett R.D., 1968, с. 35-52 Бояд rайд кард, ки Р.Бэрнет дар санагузории худ, алалхусус, ба фикри В.В.Тарн дар бобати набудани тилло дар Бохтар такя мекунад. Аммо ин ба [аrиrат рост намеояд, зеро осори кон[ои тилло дар замини Бохтар боrист.

105 Вишневская О. А., 1973, с. 67-68.

106 Кузьмина Е.Е., 1975, с. 291-292.

107 Dumezil G., 1930, с.123-124; 1926; Грантовский Э.А., 1950; Раевский Д.С., 1977, с.46-71.

108 Раевский Д.С., 1977, с.129-130.

109 Раевский Д.С., 1977, с.130.

110 Дар [амон xо, с.128-121.

111 Литвинский Б. А., 1968 б.

112 Dalton O.M., 1905, р. ХIII; Артамонов М.И., 1977, с. 14-15.

113 Дьяконов И.М. ва Лившиц В.А., 1966, с. 153 ва мобаъд.

72 К.Маркс и Ф.Энгельс. Асар[о, xилди 22, с. 483.

73 Наrли батафсил: Olmstead А.U., 1959, р. 427 ff.

74 Санаи дигар, соли 359 [ам, оварда мешавад.

75 Ба аrидаи Олмстеад Ардашери III Ох бо вуxуди хунхориаш [укмрони rобилиятноке буд. Вале хулосаи e дар бораи ин ки Бо[уй вайро кушта, давлати {ахоманиширо вайрон кард (Olmstead А.U., 1959, р. 48), тамоман идеалистb ва аз [аrиrат дур аст.

76 ИТН, I, с. 241-242.

77 Литвинский Б.А., Пьянков И.В., 1966, с. 51-52; Литвинский Б.А., 1966.

78 Абаев В.И., 1959, эзо[и 2 дар с. 114.

79 Тревер К.В., 1947, с. 114.

80 Доир ба масъалаи [уxуми Искандари Маrдунb ба Осиёи Миёна ва муборизаи халr-[ои ин сарзамин ба муrобили истилои юнону маrдунb тадrиrоти зиёде мавxуд аст. Хусусан ниг.: Григорьев В.В., 1881; Тревер К.В., 1947; Zolling Th., 1875; Schwarz F., 1906.

81 В.В.Григорьев дар асари худ «{уxуми Искандари Бузург ба Туркистони uарбb» менависад, ки азми Бесс бо «рафтори ни[оят буздилонаи e» алоrаманд аст.

82 Henning W. В., 1958, s. 54.

83 ИТН, I, са[, 253-255.

84 Муло[иза[ои оид ба xои воrеъ шудани ин ша[р, ки бар та[rиrи сарчашма[о ва шиносоии [амаxонибаи топографияи ма[ал асос ёфтаанд, дар асари муаллифи ин сатр[о «Таърихи халrи тоxик» (нашри III, М., 1955) баён гардида буданд. Аrидае пеш ронда мешуд, ки Искандарияи Аrсо дар xои rалъаи Хуxанд, дар маркази ша[ри Ленинобод воrеъ буд (Неъматов Н.Н., 1955, с.33–34). Бояд ба назар гирифт, ки [ангоми [африёти rалъа [оло фаrат мадрак[ои камаш 250–300 сол «xавонтар» аз а[ди Искандари Маrдунb дарёфт гардида буданд.

85 Гуфта[ои Квинт Куртсий ва Юстин дар бораи масо[ати Искандарияи Аrсо фаrат дар сурати таври дигар шар[ додани истило[и Юстин доир ба ифодаи андозаи дарозb мувофиrат кард. Вай ба xои «rадам», ки пеш тафсир кардаанд, «xуфт rадам» гуфта будааст, дар ин сурат доираи ша[р ба 9 км баробар мешавад.

86 Ба rавли Ф. Шварц, задухeрд дар со[или рости дарёи Зарафшон, дар но[ияи Зиёуддин ба амал омадааст (Schwarz F., 1906, s. 62–63), ба фикри Б.А.Литвинский дар rисми uарбb (ИТН, I, с.530).

87 Altheim F., 1953, s. 68.

88 {оло ин нуrтаи назар тавассути тадrиrи муфассали филологии И.В.Пьянков (Пьянков И.В., 1970, с.47-48) тасдиr гардид.

89 Зельин К.К., Трофимов М.К., 1969, с. 66.

90 Тарн В., 1969, с. 309.

72 Ранович А.Б, с. 113.

73 ИТН, I, с. 283.

74 Newell F.T., 1938.

75 ИТН, I, с. 283–286, Массон В.М., Ромодин В.А., 1964, с. 99–101.

76 Urуе R.N., 1963, р. 140. Бе[тарин маxмeаи материал[ои маъхаз[ои хаттb оид 6а бунёди ша[р[о дар шарr. аз тарафи Искандари Маrдунb ва Селевкиён ин аст: Тsсhеrikowеr V., 1927. Аммо селевкиён ша[р[ои навро дар Осиёи Миёна не, балки асосан дар uарб месохтанд (Altheim F., 1947–1948, с. 205).

77 ИТН, I, с. 289.

78 Та[лили аrида[оро ниг.: Nаrаin А.К., 1962, р. 167.

79 Таrn W.W., 1951, р. 72, 74.

80 Narain А.K., 1962, р. 15.

81 Сuriе1 R. еt Uussman С., р. 68– 70.

82 Дигар тафсирро ниг.: Bickerman E., 1966, р. 89 (n. 13), 91-93

83 Curiel R. еt Fussman С, 1965, р. 75; Lahiri А. N.. 1965, р. 110–114, 265.

84 Debevoise N. С, 1938, р. 9–10.

85 Ibid, р. 10.

86 Дар бораи пайдоиш ва таърихи давраи аввали Порт, [ам дар мамлакати мо ва [ам дар хориxа бисёр муаррихон (А.Г.Бокщанин, Г.А.Кошеленко, М.Е.Массон, И.Воль-ский, Ж. ле Риде ва диг.) тадrиrот бурдаанд ва [озир машuули тадrиrот мебошанд, вале на хронология ва на мо[ияти воrеа[ои миёна[ои асри III пеш аз милод ал[ол комилан равшан нестанд.

87 Ба [амин тариr, мо иддаои И.Волский (Wolski J., 1947, р. 222) ва пайрави e Г.А. Кошеленкоро (Кошеленко Г.А., 1968, с. 64–65), ки Тиридотро шахси афсонавb 

гуфтаанд, rабул надорем. Маълумоти архиви Насо далолат мекунад, ки Тиридот вуxуд дошт (Дьяконов И.М. ва Лившиц В.А., 1960, 7,с.20-21).

88 Таrn W.W., 1951, р. 74.

89 Кошеленко Г.А., 1971.

90 Droysen I.G., 1952, с. 100.

91 Раевский Д.С, 1977, с. 125–128.

92 М.Е.Массон дар таърих чунин маълумоти uалатро xорb кардааст, ки ин лашкари бузург аз они Артабони 1 буд (Массон М.Е., 1955, б, с. 11). Дар асл бошад, ин раrам ба лашкари истилогарон дахл дорад.

93 Наrли муфассали ин воrеа[оро ниг.: Debevoise N.С, 1938, р. 14–18.

94 Таrn W.W., 1950. р. 124–125, 410.

95 Муr.: кeшиш[ои зери шуб[а гузоштани ин нуrта[о (Толстов С. П., 1940, с. 199).

96 Дар нн бора ниг.: Bivаr А.D., 1951, р. 22–39; Массон В.М., 1961, с.40-41; Curiel R. еt Fussman С., 1965, р. 75–76.

97 Lahuri Q. N.. 1957, р. 40–49.

98 Григорьев В. В., 1867, а, с. 343; Narain А. К., 1962, р. 55–56.

99 Назари мо ба ин воrеа[о бо назари А.К.Нарайан наздик аст, гарчанде дар баъзе нукта[о фарr дорад ва ба аrида[ои В.Тарн мутлаrо мухолиф мебошад.

100 Маълумоти Оросий (V, 4, 16) дар бораи истилои Митридоти I шарт нест, ки ба Ҳиндустон дахл дошта бошад (Debevoise N.С, 1938, р. 56–57).

101 Ба аrидаи Нарайан, Евкратид ду писар доштааст - яке Платон, дигаре Гелиокл (бо Гелиокле, ки падари Евкратид буд, омехта нашавад!). Нарайан мегeяд, ки падаркуш Платон буд (Narain А. К., 1962, р. 71-72).

102 Narain А.К., 1969, р. 76–77.

103 Ранович А.Б., 1950, с. 140.

104 «Милинда-Панха» рисолаест, ки асри II пеш аз милод ба забони палb чун мубо[иса дар мавзeи фалсафа байни Менандр (талаффузи [индиаш Милинда) ва олими [индb Нагасена таълиф шудааст.

105 Тревер К.В., 1940, с. 19. В.Тарн кeшидааст дар матни ин сарчашма ишорате пайдо кунад, ки иборат аз 500 нафар шeрои шо[ вуxуд дошт (Таrn W., 1950, р. 267, 418), вале ин кори вай боиси эътирози rатъb ва, аз афти кор, [аrrонии А.К. Нарайан гардид (Narain А.К., 1962, р. 167–168).

106 The Quеstions оf Кing Milinda, 1890; 1894.

107 Lе Веrrе М. еt Schlumberger D., 1964.

108 Ниг.: маълумот[ои нахустинро: Schlumberger D., 1965-1966; Веrnаrd Р. Р.,.1967 а, 1967, 1968 а, 1968, 1969.

109 Литвинский Б.А. ва Му[иддинов Х., 1969

110 Дьяконов М.М., 1953. с. 172 ва боз: 1956, с. 57-66.

111 Литвинский Б.А., Кузьмина Е.Е., Певзнер С.Б., 1956.

112 Lahiri Q.N., 1965, р. 27.

113 Lahiri Q.N., 1965, р. 38–42, 256–262.

114 Ibid 1, р. 13-18.

115 Бичурин, II, с. 152.

116 Тревер К.В., 1940, с. 40–41.

117 Периханян А. Г., 1956, с. 50–51; Дьяконов М.М., 1961, с. 194–197.

118 Дьяконов И.М. ва Лившиц В.А., 1960, с. 22–23; 1966, с. 141–143, 146.

119 Дьяконов И.М. ва Лившиц В.А., 1960, с. 16–20; 1966, с. 134–136.

120 Кошеленко Г.А., 1966, с. 40.

121 Оид ба нашри осори портии Туркманистони xанубb ниг.: «Труды ЮТАКЭ»;Массон М.Е. ва Пугаченкова Г.А., 1959, с. 22–117.

122 Оид ба [уxxат[ои Насо ниг.: Дьяконов И.М., Дьяконов М.М., Лившиц В.А., 1951 ва асар[ои дар фавr зикршудаи И.М. Дьяконов ва В.А. Лившиц. Оид ба тавсифи умумии дини Порт дар асоси маъхаз[ои хаттb ниг.: Unvala G. M, 1925. Оид ба парастиши Нанайя дар шарr ниг.: Ingholt Н., 1954, р. 12–14.

123 Дар ин бора uайр аз асар[ои дар боло бор[о номбаршудаи В.Тарн, А.К. Нарайн боз ниг. Бартольд В.В., 1964 б; Altheim U., 1947–1948,. 315–317.

124 Толстов С.П., 1948, с.88-48.

125 Рапопорт Ю.А., 1971, с. 64–66.

126 Толстов С.П., 1962, с. 117–135. Боз ниг.: «Койкрылганкала», 1967.

127 Григорьев В.В., 1867 б, с. 774-775.

128 Таrn W.W., 1950, р. ХIХ–ХХ.

129 Narain А.К., 1962, р. 10–11.

72 Debevoise N.C., 1938, p.27-37.

73 Бичурин, II, с. 46-47.

74 Дар [амон xо, с. 54-55.

75 Бичурин II, с. 147–151.

76 Дар [амон xо, с.151, 190, 191; De Groot, 1926, с. 15, 123. Таърихи хунн[о ва муносибати он[о бо [амсоягони худ дар бисёр асар[о тадrиr шудаанд. Масалан, ниг.: Me Govern W.M., 1939, р. 116-129; Бернштам А.Н., 1951, с. 57-71; Гумилев Л.Н., 1960 б, с. 63–94; зидди йуxи[о «вендетта» кардани усуни[о, ба аrидаи баъзе муаррихони [озира, дурeuи ма[з аст, ки дар солнома[ои Хитой зикр шудааст ва ягон асоси таърихb надорад (Pulleyblank E.G., 1970, р. 158–159).

77 Оид ба тавзе[и тадrиrоти олимони Япония ниг.: Haloun G., 1937, s. 246-249.

78 Рерих Ю.Н., 1963, с. 120.

79 Дар ин бора ниг.: Литвинский Б.А., 1960 б, с. 92-93 (дар [амон xо адабиёти оид ба ин масъала), вале дигар аrида[о [ам [астанд. Масалан, Э.А.Грантовский дар Конференсияи байналхалrb оид ба проблемаи Кушониён дар Душанбе (соли 1968) баромад карда, гуфта буд, ки «сакаравака»-ро «сакои[ои сафед» хондан даркор.

80 Бернштам А.Н., 1947 а, с. 43.

81 Marquart J., 1901, s. 204, Аnm. 5.

82 Наloun G., 1937, s. 252–254.

83 Pulleyblank Е.G., 1961 а, р. 29.

84 Maenchen–Helfen O., 1945, р. 77.

85 Pulleyblank E.G., 1966 а. s. 17–18.

86 Толстов С.П., 1948 а, с. 242-245.

87 Умняков И. И., 1940; 1946.

88 Marquart I., 1901, s. 206; Pulleblank E.G.. 1966 а, р. 22.

89 Pulleyblank Е. G., 1966 а. р. 22.

90 Рерих Ю. Н., 1943, с. 122.

91 Дар [амон xо, с. 122-125; Иванов В. В., 1967.

92 Enoki К., 1959, р. 227-232.

93 Толстов С.П., 1948 а, с. 245.

94 Литвинский Б.А., 1960 а, с. 8-11.

95 Бичурин, II, с. 151-152.

96 Narain А.K., 1962, р. 138.

97 Бичурин, II, с. 184, 227.

98 Дар ин бора ниг.: Литвинский Б.А., 1967 б, с. 36.

99 Мандельштам А. М., 1966 в.

100 Массон В.М., 1957 6.

101 Массон В. М., 1954.

102 Ghirshman K., 1946, р.111-115; Массон В. М., 1955, с. 42-43; ИТН, I, 1063, с. 34-347. Дар бораи мушкилоти хондани навиштаxоти суuдии танга[ои ин давра ниг.: Henning W.B., 1958, s.26.

103 Мандельштам А.М., 1966 а; 1975. Дар сол[ои охир бо [африёти reрuон[ои водии Бешкент (райони Ша[ртузи РСС Тоxикистон) яке аз отряд[ои Экспедитсияи археологии xануби Тоxикистон машuул аст, ниг.: Медведская И. Н., 1976).

104 Кияткина Т. П., 1955, с. 6, 8; 1976, с. 86-125.

105 Обельченко О. В., 1956, 1961.

106 Мувофиrи анъанаи маъхаз[ои хитоb Р'о-1о-nа дар сарчашма[ои сол[ои 436-437 дучор мешавад (Pelliot P., 1934, р. 41).

107 Бичурин, II, с. 161-162, 188.

108 Дар [амон xо, с. 161-162, 186-188.

109 Бичурин, II, с. 163; I, с. 162-167 б, с. 350-351.

110 Бичурин, I, с. 150, 165. 166, 229.

111 Толстов С. П., 1948 а, с. 20-26.

112 Литвинский Б. А., 1968.

113 Бичурин, II, с. 184-185.

114 Григорьев Г. В., 1948; Тереножкин А. И., 1950 6, с. 158-160; Мухторов А., 1966, с. 7; Литвинский С. А., 1968.

115 Бичурин, II, сањ. 155-156. Оид ба та[лили масъалаи пайдоиши усун[о ниг.: Зуев Ю. А., 1960, с. 121-124; Pulleyblank E.G., 1970, р. 154-160.

116 Бичурин, II, с. 190-198.

117 Зуев Ю. А., 1960, с. 121.

118 Воеводский М. В., Грязнов М. П., 1938; Бернштам А. Н., 1950; Кибиров А. К., 1959; Акишев К.А., Кушаев Г. А., 1963.

119 Тафсилоти инро ниг.: Бокщанин А. Г., 1949.

120 Dubs H.H., 1957.

121 Дьяконов И. М., Лившиц В. А., 1966, с. 150-151.

122 Зограф А. Н., 1937, Давидович Е. А., 1976, с. 72.

123 Давидович Е. А.. 1976, с. 71.

124 Давидович Е. А., 1976, с. 59-60.

125 Бичурин, II, с. 227-228. Тарxумаи Э.Шаванн (Chavannes Е., 1907, р. 190-192) ва [ам тарxумаи Э.Пуллейблэнк (Pulleyblank E.G., 1961-1968, р. 1) бо тарxумаи Бичурин амалан як аст.

126 Pulleyblank E.G., 1962, р. 118.

127 Cunningham A., 1883; Sircar D.C., 1965, р. 219–235; «The Age of Imperial Unity», 1951, р. 154–158.

128 Тафсир[ои бе[таринро ниг.: Van Lohuzen-de Leeuw J.E., 1949; р. 1-72; Ghirshman R. 1957, р. 690-722; Rosenfield J.M., 1967, р. 253-258; Narain А. К., 1968. Тафсилоти муфассалтарро ниг.: Зеймаль Е. В., 1968 а.

129 Bhandarkor D. K., 1902, р. 269-302, 385-386.

130 Зотан аrидае [аст, ки дар хондани ин ном са[в рафтааст, ин одам на Вима Кадфиз, балки ягон волии Кушониён аст (Sircar D.C, 1963, р.139). Ба аrидаи Рапсон, ин номи [окими ма[аллии кe[истон мебошад.

131 Maricq А., 1958, р. 380-393; Rosenfield J.M., 1967, 1968 а, р.264–273; Зеймаль Е.В., 1968 а, с.18-23, 32–47 (рeйхати муфассали катиба[о).

132 Van Lohuizen-de Leeuw J.E., 1949, р. 63–65, 1–72, 302–387, xадвали А., В.

133 Sircar D.C. 1960, р. 185–188.

134 Dani A.H., 1968, р. 1–3.

135 Зеймаль Е. В., 1964, с. 40–46; 1965, с. 4–6; 1968 б.

136 Яке аз эпиграфист[ои маш[ури [озира Д. Саркор ({индустон) аrидаи дар эраи Канишка навишта нашудани сади[о ва, умуман, аrидаи «мувофиrат»-и эра[оро rатъиян инкор мекунад (Sircar D.C., 1960, р. 249–250; ниг.: низ Mukherjee B.N., 1967, р. 107, 110, 117).

137 Зеймаль Е. В., 1968 б; Луконин В. Г., 1967, с. 16–40.

138 Ниг.: Göl R., 1964, s. 7; 1967.

139 Pelliot Р., 1934, р. 40; Harmatta J., 1965; Pulleyblank E.G., 1966–1968, р. 121.

140 Ниг.: «Центральная Азия в кушанскую эпоху», 1974; «Центральная Азия в кушанскую эпоху», т. II, 1975.

141 Puri B.N., 1965.

142 Pelliot Р., 1934, р. 39. Чунин шаклро Б. Карлгрен [ам пешни[од кардааст (ниг.: Konow S., 1933, р. 27–28).

143 Бичурин, II, с. 228.

144 Petech L., 1950, р. 69. Муrоиса шавад: Массон В. М. ва Ромодин В. А., 1964, с. 68.

145 Petech L., 1950, р. 69–70.

146 Cunningham А., 1892, р. 6–8, 25–28 ва дигар мадракаву маrолаву тадrиrот роxеъ ба танга[ои Кушониён.

147 Sircar D.C., 1938; Simonetta A.M., 1958, р. 171; Массон В.М., Ромодин В.А., 1964, с. 158–159.

148Таrn W., 1951, р. 503–507; Narain A.K., 1968, р. 160–162; Rozenfield J.M., 1967, р. 12–13.

149 Marquart J., 1901, s. 208–209.

150 Зеймаль Е. В., 1960, с. 115–116.

151 Göbl R., Зеймаль Е. В., 1965, с. 6–7. Дар байни нумизмат[о аrидаи ягонае нест, ки тимсоли сурати (сари марде дар аверс) баъзе танга[ои Кадфиз ба кадом танга[ои римb – танга[ои Август, ё Тиберий, ё Клавдий ва u. алоrаманд аст. Ба фикри Розенфелд, сурат[ои рeи танга[ои Кушониён чунон мав[уму умумb мебошанд, ки он[оро бо ин ё он оригинали римb аниr муrоиса кардан мумкин нест (Rosenfield J.M., 1967, р. 13)

152 Массон М. Е., 1950; Пугаченкова Г. А., 1966 а; ба фикри А. К. Нарайн (Narain A.K., 1968, р. 8) ин танга[оро Кадфизи I дар нимаи дувуми а[ди худ баровардааст.

153 Simonetta А., 1958, р. 171.

154 Зеймаль Е. В., 1957, с. 7

155 Göbl R., 1968, р. 5–6.

156 Pelliot P. 1934, р. 34.

157 Vogel J., 1930, р. 22, II. Вале якчанд олимон ба ин зид [астанд (Rosenfield J.M., 1967, р. 144-145).

158 Ghirshman R., 1946, р. 142. Муrоиса кунед: Petech L.,1950, р. 75.

159 Van Lohuizen-de Leeuw J.E., 1949, р. 365.

160 Mac Dowall D.W., 1960, р. 63–68.

161 Wheeler M., 1955, р. 141–202; Margabandho C., 1955, р. 316–322.

162 Göbl R., 1960, р. 76.

163 Зеймаль Е. В., 1967, с. 61.

164 Давидович Е. А., 1976, с. 76–77.

165 Bailey Н. W.,1968.

166 Henning W. В., 1965, s. 83–84.

167Иванов В. В., 1965.

168 Синха Н.К., Банорxb А.X., 1954, с.81; Sircar D.С., 1953, р.141. Баъзе олимон дар асоси та[лили катибаи Канишка баъзе мар[ала[ои тасхири {индустон ва вусъати хоки давлати eро муайян карданианд (Puri В. N.. 1965, р. 37 ва харита).

169 Si-Yu-Ki, p. 173.

170 Sprengling M., 1953, Р. 7, 14; Луконин В. Г., 1967, с. 16, 1964 а, с. 30-31.

171 Дар бораи мубоњиса оид ба ин масъала ниг.: Толстов С. П.,1948 б, с. 151; Ставиский Б.Я., 1961, с. 111-112; Массон В. М., 1966 в ва дигарон.

172 Тафсилоти ин масъаларо ниг.: Васильев Л.С., 1955.

173 Бичурин II, с. 232; Chavannes Е., 1907, р. 205.

174 Pulleyblank Е., 1906-1968, р. 117-121.

175 Ghirshman R., 1946, р. 145-146.

176 Берунb, 1963, с.360.

177 Зеймаль Е. В., с. 40-41.

178 Дар бораи давраи [укмронии Хувишка маълумот кам аст, бинобар ин даъвои Б.Н.Пурb – «а[ди Хувишка, э[тимол, давраи аз [ама мутараrrии таърихи Кушон мебошад» (Puri В. N., 1965, р. 16), ягон асоси реалb надорад.

179 Зеймаль Е.В., 1965, с. 14. Дар бораи авзои шиваизм дар давраи Кушониён ниг.: Puri В. N., 1965, р. 138–139.

180 Луконин В. Г., 1969, с. 34–37.

181 Дар [амон xо, с. 31.

182 ИТН, I, с. 367; Лившиц В. А., 1969, с. 56.

183 Nöldeke Th., 1879, s. 17–18.

184 Луконин В. Г., 1969 а, сањ. 22–27.

185 Матн[ои Монb роxеъ ба ин саё[ат аз тарафи В.В.{еннинг (1944, р. 85–90, 1950, р.94) тадrиr шудаанд.

186 Нerzfeld Е., 1931, р. 11.

187 Bivar А. Д. Н, 1956, р. 17.

188 Луконин В. Г., 1967.

189 Бичурин, II, сањ.264.

190 Hackin J., Hackin R., 1939; Ghirshman R., 1946; Hackin J., Hackin R., Carl J., Hamelin P., 1954; Гиршман Р., 1946.

191 Marshall J., 1956; Ильин Г. Ф., 1958.

192 Whееlеr М., 1962.

193 Ниг.: Кругликова И. Т., 1974; Кругликова И. Т., Сарианиди В. И., 1976.

194 Массон В. М., 1974.

195 Альбаум Л. И., 1960.

196 Пугаченкова Г. А., 1966; 1966 б; 1971; 1973; Пугаченкова Г. А., Турuунов Б. А., 1974.

197 Щетенко А. Я., 1974.

198 Давидович Е. А., 1956, с. 76-77; Мухторов А., 1975, xилди 2, с. 374-377.

199 Кузьмина Е. Е. ва Певзнер С. Б., 1956; Мандельштам А. М. ва Певзнер С. Б., 1956.

200 Литвинский Б. А., 1967 а.

201 Пидаев Ш. Р., 1976.

202 Литвинский Б. А., 1967.

203 Дар ин бора ниг.: Григорьев Г. В. 1940 а; 1940 б; Ставиский Б.Я., 1967.

204Левина Л.Н., 1967, Максимова А. Г. ва дигарон, 1968.

205 Толстов С. П., 1962, с. 204-226; Рапопорт Ю. А., 1968; Неразик Е. Е., 1969.

206 Ставиский Б. Я., 1961.

207 ИТН, I, с. 360–370.

208 Оид ба масъалаи таснифи наrшаи биносозии бехатарb ниг.: Пугаченкова Г.А., 1973; 1973 а; 1976 а.

209 Дар бораи rалъа[ои Вахон ниг.: Бернштам А.Н., 1952; Бобоев А., 1955; 1973.

210 Мухторов А., 1975.

211 Масалан, ниг.: Пугаченкова Г.А., 1973; 1974.

212 Литвинский Б.А., 1965. Муrоиса кунед: Хазанов А.М., 1966.

213 Литвинский Б.А., 1965.

214 Шуб[ае нест, ки тилло хеле бисёр истихроx карда мешуд. Аз афти кор, зарробхона[ои Кушониёнро бо тилло асосан кон[ои Осиёи Миёна таъмин мекарданд, дигар rисми лозимаи тиллоро аз Афuонистон, {индустон ва бо ро[и тиxорат аз дигар мамлакат[о мегирифтанд; э[тимол, танга[ои тиллоии римиро [ам об карда, аз он танга[ои кушонb месохтанд.

215 Массон В. М., Ромодин В. А., 1964, с. 183.

216 Хвостов М. 1907, с. 156.

217 Ставиский Б. Я., 1964, с. 180.

218 Ба ахбори бозёфт[о ниг.: Ставитский Б. Я., 1964 в; Массон В. М., 1966 а

219 Дар ин бобат намуна[ои санъати навантиrb ва асар[ои таrлидан ба он[о та[иягашта, ки дар Осиёи Миёна ёфт шудаанд, xолиби диrrат мебошанд (Литвинский Б.А., Турсунов Н.О., 1971).

220 Дар бораи бе[тарин тадrиrоти маъхаз[ои хаттии роxеъ ба ин маърeза[о ниг: Herrman A., 1938.

221 Васильев Л. С., 1958.

222 Дар бораи нашри ин [уxxат[о, ки бо номи «Мактуб[ои rадимии суuдb» маълуманд, ниг.: Reichelt H., 1931. Инчунин ниг.: Розенберг Ф.А., 1932; бе[тарин тадrиrоти ин масъала: Henning W.В., 1948.

223 Uафуров Б. U., 1968.

224 Henning W.B., 1958. s. 52–56; Лившиц В.А., 1962, с. 135–136.

225 Тарxума дар китоби зерин чоп шудааст: Массон В. М., Ромодин В. А., 1964, I, с.192-193.

226 Henning W.B., 1960, р. 47–48.

227 Лившиц В.А., 1962 а, с. 142–143.

228 Лившиц В.А., 1967, с. 162–163; 1969.

229 Матнашро ниг.: Kent K.C., 1953, р. 142–144; тарxумааш: Абаев В.А., 1945.

230 Лившиц В.А., 1976 (дар худи [амон xо очерки мухтасари тадrиrи навиштаxоти бохтарb).

231 Henning W.B. 1948, р. 602–603; Henning W. В. рt. 2, 1965 а. р. 250–252.

232 Ingholt Н., 1954, р. 12–13; Дьяконова Н. Я., Смирнова О. И. 1967 (асари Инголт ба муаллифон маълум нашудааст).

233 Дар бораи истило[оти роxеъ ба маъбад[о ниг.: Widengren G. 1965, s. 326.

234 Stein A., 1887., р. 155–166; Widengren G., 1965, s. 33–338.

235 Bailey H.W. 1931 а, р. 281. Ба аrидаи баъзе забоншиносон, ин калима аз калимаи «шустан» бармеояд, дигар гурe[и олимони забондон исбот мекунанд, ки маънои он «рахшон» аст (Harmatta J., 1960, с. 198).

236 Marguart J., 1938.

237 Лившиц В. А., 1969, с. 65.

238 Берунb, 1957, с. 258.

239 Schlumberger D., 1961, р. 77-88.

240 Henning W.В. 1956, р.366-367.

241 Литвинский Б. А.. 1967 в; Litvinsky В. А.. 1968.

242 К. Маркс и Ф. Энгельс. Соч., т. 20, с. 537–538.

243 Вязьмитина М. И., 1945.

244 Грек Т. Е. ва диг., 1967; Ставиский Б. Я., 1967 а, 1969.

245 Альбаум Л. И., 1974, с. 53–58.

246 Литвинский Б.А., 1976; Пидаев Ш.Р., с.192–193.

247 Дар масъалаи эътиrоди динb муросокор будани мардуми он давраро мо дар мисоли мардуми димнаи на он rадар калони Теппаи Шо[ мебинем. Аз худи ша[р дар хонае xои ибодат ёфт шуд, ки пора[ои [айкалча[ои динии гилb ва гаxb дорад ва он ба дини буддоия марбут мебошад (Литвинский Б.Н. 1976, с.75–76). Дар айни [ол, тадrиrи rабристони он манзилго[ аниr муrаррар кард, ки мурдагон бо маросими дини зардуштb гeронда мешуданд (Литвинский Б.А., 1976, с.83).

248 Берунb, 1957, с.330.

249 Дар бораи монавияи Осиёи Миёна ниг.: Беленицкий А.М., 1954; Assmussen J., 1965; Litvinsky B.A., 1968, р. 14–17, 38–41. Дар бораи тавсифи умумии монавия ниг.: Луконин В.Г., 1969, с. 74–81.

250 Дьяконов М.М., 1950.

251 Рапопорт Ю.А., 1967.

252 Литвинский Б.А., 1976, с. 76-84.

253 Кияткина Т.П., 1976, с. 85-86.

254 Иrтибос аз китоби: Ingholt H., 1957, р. 22.

255 Хусусан ниг.: Uoucher А., 1905; 1918; 1922; 1951.

256 Schlumberger D., 1960.

72 В. И. Ленин. Асар[о, xилди 29, с. 508.

73 Ольденбург С. Ф., 1931, с. 9.

74 Струве В.В., 1932.

75 Струве В.В., 1934 б; 1934 а.

76 Дар бораи тафсилоти мубо[исаи ибтидои сол[ои 30-юм ниг.: Постовская Н. М., 1961, с. 79–82, 98–100.

77 Толстов С.П., 1934,

78 Толстов С.П., 1934, с. 179, 185.

79 Бернштам А.Н., 1934, с.343.

80 Массон М.Е., 1935, с.217. Баъдтар (с.227) вай менависад, ки: «сохти феодалb дар Осиёи Миёна дар асри Х завол ёфт».

81 Масалан, муrоиса кунед: Баженов А.В., 1937.

82 Массон М.Е., 1938., с.83.

83 Толстов С.П., 1938 б, с. 24–32, 47–49; 1938 а, с. 182–187.

84 Баъзе нукта[ои xузъb масалан, чунин нукта, ки гeё rатори гeр[ои муrаррарb гeри uуломони усуни[о буданд, бо тадrиrоти минбаъда исбот нашуд.

85 Хусусан ниг.: Толстов С.П., 1948 а, 1948 б ва u.

86 Толстов, С.П., 1958, с.115. Дар бораи шакку шуб[ае, ки оид ба ин нукта вуxуд дорад, ниг.: Беленицкий А.М., 1935, с.507.

87 ИТН, I, с. 475–576.

88 Дар охири асри ХIХ [одиса[ое маълуманд, ки а[олb дар тоза кардани xeю ан[ор соле ду мо[ машuул мешуданд (Шкапский О., 1960, с.49-50, Дингельштедт М., 1895, с. 65).

89 Дар воrеъ, агар ба назар гирем, ки барои анxом додани канал 760 [аз. м3 хокро кандан даркор (Андрианов Б.В., 1969, с. 128) ва як коркун метавонист дар як рeз 2,5 м3 хок канад, ба осонb [исоб кардан мумкин, ки канал дар панx сол буд мешуд. Вале дар [уxxат[ои папирусии Мисри Эллинb мадраке [аст, ки дар сохтмони канал як коркун бояд дар як рeз 3,5 м3 хок канад (Крюгер Е.В., 1935, с. 28), агар ма[сули кори каналкан[оро ба ин миrдор наздик [исоб кунем, пас сохтмони канал дар зарфи се сол анxом меёфт.

90 Шкапский О. 1900, с. 191.

91 Аз рeи [исоби С.П.Толстов, дар атрофи канали Xонбосrалъа андак камтар аз 4-5 [азор кас иrомат доштаанд ва аз xумлаи он[о 1–1,5 [азор кас мардони rобили кор будаанд (ин миrдор аз будаш шояд андак зиёд шуда бошад – Андрианов Б.В., 1969, с. 127). Агар фарз кунем, ки [амаи он[о машuули киштукор буданд, дар ин сурат [ам майдони начандон калонро киштукор карда метавонистанд.

92 Массальский В. И., 1913, с. 442.

93 Бродовский М., 1872, с. 240; Давидович Е. А, 1970. са[ 124 -125

94 ИТН, I, с. 476.

95 Дьяконов И. М., 1949, с. 27.

96 Uуломов Я.U., 1957, с. 262.

97 «Возникновение и развитие земледелия», М., 1967, с. 37–38.

98 Крюгер Е.В., 1936, с. 27–30; Зельин К. К., Трофимова М.К., 1969, с. 74–75.

99 К. Маркс ва Ф. Энгельс. Асар[о, xилди 9, с. 132.

100 Дар ин бора ниг.: Бернштам А.Н., 1949; Толстов С.П., 1938 б, с. 417–219.

101 Якчанд олимони советb, ки дар ин бобат дигар хел аrида доранд (И.И.Умняков, А.М.Беленицкий), маxбуранд, ки асосан бо из[ори баъзе муло[иза[ои манфb rаноат кунанд ва ба xои нуктаи дар Осиёи Миёнаи rадим вуxуд доштани сохти uуломдорb ягон фикри асосноки боварибахш пешни[од карда натавонистанд.

102 Баъзе асар[ои ин олимон дар матбуоти мо чоп шудаанд («Народы Азии и Африки», 1965, № 1).

103 «Xи[ат[ои умумb ва хусусии инкишофи таърихии мамлакат[ои Шарr. Материал[ои мубо[иса оид ба форматсия[ои xамъиятии шарr (Тарзи осиёии исте[солот)», М., 1966; Качановский Ю.В., 1971; «Проблемы», 1971; Никифоров В.Н., 1975.

104 К.Маркс ва Ф.Энгельс. Соч., т. 21, с. 348–349.

105 В.И. Ленин. Асар[о, xилди 29.

106 Дьяконов И.М., 1966, с. 47–52.

107 Массон В.М., 1967 б, с. 187.

108 К. Маркс ва Ф. Энгельс. Асар[о, т. 21, с. 164.

109 ИТН, I, с. 145-146.

110 Bivar А. Д. Н., 1961, р. 320–322.

111 Дьяконов М.М., 1961, с. 299.

112 Лившиц В.А., 1962 б, с. 134–135.

113 Stavisky В.S., 1960, р. 107.

114 Bivar А. Д.Н., 1965, р. 209-210.

115 Henning W.В., 1965 в, s. 81.

116 Ibid, S. 77–78.

117 Henning W. В., 1962.

118 Лившиц В.А., 1967, с.168–170. Дар бораи сохти маъмурии давлати Кушон олими {индустон Б.Н Пурb (Puri В. N. 1965, р. 80–87; аз xумла, мавxуд будани шeрои шо[ [ам дар [амин xо) маълумоти муфид xамъ кардааст.

119 Маълумоти маъхаз[о дар бораи uуломони Осиёи Миёна дар xилди I «Таърихи халrи тоxик» (М., 1963) xамъ ва та[лил карда шудааст.

120 ИТН, I, 1963, с. 468-276.

121 Гудкова А.В., Лившиц В.А., 1967, с. 13–14; Бентович И.В., 1969, с.304-305.

122 Ruben W.. 1961, 5. 101.

123 Дьяконов И. М., 1963, с. 18.

124 Тюменев А. И., 1956; Дьяконов И. М., 1959; 1963 ва диг.

125 Дьяконов И. М., 1963, с. 33.

126 ИТН, I, с. 472.

127 Дар бораи таърихи ин истило[от ниг.: Bailey Н.W., 1932. р. 952–954. Дар бораи «озода»-[ои матн[ои хутанусакоb ниг.: Ваilеу Н. W., 1960. р. 45. Дар бораи истифодаи ин истило[от дар [уxxат[ои [индb, ки ба к[ароштb (Туркистони шарrb) навишта шудаанд, ниг.: Burrow T., 1934, р. 509.

128 К. Маркс ва Ф. Энгельс. Асар[о, xилди 20. с. 647.

129 Баъзе му[аrrиrон кeшиш доранд, ки манзилго[[ои хурди зироаткори дар Бохтари шимолb ёфтшударо [амчун манзилго[[ои xамъиятb ба rалам ди[анд – дар ин бора ниг.: Массон В. М., 1974, с. 9; Пидаев Ш. Р.. 1976, с. 192–193.

130 К.Маркс ва Ф.Энгельс. Асар[о, xилди 23, с. 89.

131 К.Маркс ва Ф.Энгельс. Асар[о, xилди 25, rисми I, с. 364–365.

132 Тафсилоти инро ниг.: Uафуров Б. U., 1968, с. 7–8.

133 К.Маркс ва Ф.Энгельс. Асар[о, xилди 16, с. 375.

134 Ниг.: К.Маркс ва Ф. Энгельс. Асар[о, xилди 22, с. 482–483.

72 Бобои Ардашери I Бобакон Сосон ном ко[ини маъбади Ана[ито буд – номи сулола аз [амин xост.

73 Дьяконов М.М., 1961, с. 260. Дар бораи кeшиш[ои аз нуrтаи назари марксистb идрок намудани протсесс[ои иxтимоии давраи аввали давлати Сосониён ниг.: Пигулевская Н.В., 1956 а, с. 150–152. Дар бораи мадракоти таърихи ба тахт нишастани Ардашер ниг.: Луконин В.Г., 1961, с. 9–24.

74 К.Маркс ва Ф. Энгельс. Асар[о, xилди 28, с. 222.

75 Бичурин, II, с. 264–266.

76 Ghirshman R., 1948, р. 78–79; Bivar А.Д.Н., 1956, 26–27; Луконин В.Г, 1967, с. 32–33.

77 Enoki K., 1959, р. 11.

78 Pelliot Р., 1934, р. 43.

79 Манделштам А. М., 1958.

80 Enoki К., 1959, р. 27. Ба rавли вай, дар байни сол[ои 477–520 {айтолиён дар Ганд[ара Кидориёнро торумор кардаанд (Enoki К., 1955 б, р. 236; 1958, р. 1).

81 Marquart J., 1901, s. 36.

82 Тревер К. В.. 1954, с. 133-134.

83 Buddha Prakash, 1957, 1954 р. 135. Бар хилофи ин Д.Аллан аrида дорад, ки сухан аз на-мояндагони гуногуни «халr[ои сакоb ва кушонb» меравад ва но[ияи сукунати он[о аз сар[ад[ои {индустон то Амударё тeл мекашид (Аllan J., 1914, р. ХХ–ХХVIII).

84 Тревер К. В., 1954, с. 134.

85 Бичурин, II, с. 260; Enoki K., 1955 а, 1959, р. 24–25.

86 Nöldeke Th, 1879, s. 98–102; Шмидт А. Э., 1958, с. 445–447–475.

87 Nöldeke Th, 1879, s. 101–102.

88 Marquart J., 1901, s. 50–52.

89 Тревер К.В., 1954, с. 136 (хатти гусиста аз ман.– Б. U.).

90 Дар [амон xо, с. 136–137.

91 Егише Вардапет, 1953, с. 256–257.

92 ИТН, I, с. 410.

93 Enoki К., 1955 б, р. 234.

94 Шмидт А. Э, 1958, с. 448–449; Nöldeke Th., 1879. s. 115–132.

95 Altheim U., 1960, с. 51-52; муаллифони арабу форсзабон номи ин подшо[ро Хушнавоз (Фирдавсb) ё Ахушунвор (Табарb) гуфтаанд (Marquart J., 1901, s.60; Лившиц В.А., 1969, с.67). Аrидае [аст, ки ин ном аз забони эронb бармеояд ва аслан *ахsоndаr «[укмдор» ё *ахsоnwаr («[оким») аст. (Maenchen-Helfen O. J., 1959, р. 230). Мумкин аст, ки ин ном не, балки унвон бошад.

96 Дар бораи ин воrеа[о ниг.: Пигулевская Н.В, 1941, с. 56-59. Приски Понb Кун[оро шо[и гуннукидориён меномад. Дар катибае номи ин шо[ Гун[оз аст (Altheim U., 1959, I, s.32). Ин маъхазро [ар гуна тавзе[ додан мумкин. Э[тимол, хабари Приски Понb ба худи кидориён дахл дошта бошад, ки он[о якxоя бо [айтолиён ба Эрон [у-xум мекарданд. Соли 468 аз Византия хабар расид, ки «форс[о бар гунну кидориён uолиб омадаанд ва ша[ри он[о Валаамро му[осира намудаанд» (Приски Понb, 35) ва ин хабарро ба Византия [айъати сафорати форс[о бурда будааст. Гумон меравад, ки Валаам rарорго[и кeчиест дар ким-куxои xанубу uарби Туркманистон. Аммо инро дигар хел тавзе[ додан [ам мумкин – масалан, Приски Понb [амаи гунн[ои Осиёи Миёнаро «кидориён» ва Балхро Валаам меномиду дар ривояте, ки роxеъ ба кидориён дошт, мадракоти оид ба кeчманчиёни гуногуни Осиёи Миёна ба [ам омезиш ёфта буд.

97 Феофани Византb менависад: «Шо[и [айтолиён {айтол, ки номи тоифа аз eст, Пирeзро маuлуб сохту форс[о ин xой[оро аз даст доданд (тарxумаи русии пурраи ин матнро ниг.: «Византийские историки», 1960, с. 493). Э[тимол, номе, ки Феофан меорад, ма[сули этимологияи халrb бошад.

98 Тревер К. В., 1954, с. 138.

99 Bailey Н. W., 1954, s. 13–14.

100 Мувофиrи мадракоти нумизматb (Массон В. М., Ромодин В. А., 1964 .с. 204).

101 Enoki К., 1955 в, р. 235.

102 Enoki К., 1959, р. 25–26.

103 Ба аrидаи Еноки К., ин воrеа дар байни сол[ои 477 ва 520 ба вуreъ омадааст (Enoki К., 1959, р. 27), вале дар оuози ин фосила рeй додани воrеаи мазкур бояд ба [аrиrат наздик бошад.

104 Синха Н.R., Банерxb А.Ч., 1957, с. 89.

105 «The Yâkâtako-Gupta age», 1954, р. 161–169; Majumdar R.С, 1957, р. 25, 28.

106 «The Yâkâtako-Gupta age». 1954, р. 163–164; Majumdar R.С, 1954, р. 26.

107 Majumdar R.С, 1954, р. 39.

108 «The Yâkâtako-Gupta age». 1954, р. 174–175; Majumdar R.С, 1954, р. 26; МсGovern W. М., 1939, р. 414–417.

109 Göbl R., 1967.

110 Дьяконов М.М., 1961, с. 227.

111 Marquart J., 1901, 5. 58; Пигулевская Н. В., 1941, с. 36.

112 Marquart J., 1901, 5. 50; Herzfeld Е, 1930, р. 19.

113 Altheim U., 1959, I, s. 52. 53.

114 Доир ба аrида[ои аввалаи вай оид ба ин масъала ниг.: Ваilеу Н. W., 1932, p.946.

115 Bailey Н. W., 1954, 5. 20–21.

116 Maenchen-Helfen O.'., 1959, р. 227–228. Оид ба шакку шуб[аи Гиршман ниг.: Ghirshman R., 1948, р. 116.

117 Marquart J., 1901, s. 50.

118 Herzfeld E., 1947, р. 771–774.

119 Ghirshman R., 1948, р. 116.

120 Ин этимологияи Ф. Андреас (ниг.: Ghirshman R., 1948, р. 117; Maenchen-Helfen О.J., 1959, р.230). Этимология[ои туркb rобили rабул не (Altheim U. und Steihl R., 1954, s.277).

121 Пигулевская Н. В, 1941, с. 36.

122 Рапопорт Ю. А., 1958, с. 51.

123 ИТН, I, с. 413–414.

124 Бичурин, II, с. 272–282.

125 Дар бораи он[о ниг.: Давидович Е.А. ва Литвинский Б.А., 1955, 51–52; Левин Л.М., 1968.

126 Дигар муаррихи византb Агафий гапро хеле кeто[ кардааст: «{айтолиён [амон гунн[оянд» (Приски Понb, 91–92, эзо[и 116).

127 Enoki K., 1959, р. 7.

128 Enoki K., 1959, р. 1-14; 1955, р. 232-235.

129 Ghirshman R., 1948, р. 10–21, 115; Enoki K., 1959, р. 15–23; ИТН, I, с. 415-416.

130 Altheim F. und Steihl R., 953, s.276; Altheim F., 1959, I, s. 41-42

131 Enoki К., 1959, р. 7.

132 Altheim F., 1959, I, s. 44.

133 Maenchen-Helfen O.J., 1959, р. 231.

134 Балъамb, р. 128.

135 Лившиц В.А., 1969. с. 67, эзо[и 103.

136 Ghirshman R., 1948; Henning W.B., 1960, р. 51; Лившиц В. А., 1969, с. 67-71.

137 Bailey Н. W., 1931, р. 585–586.

138 Bailey Н. W., 1932, р. 945–946.

139 Bailey Н. W., 1954, р. 13–20. Феофани Византb (порчаи 2) дар бораи «кармихион[о» сухан ронда, менависад, ки дар шарrтари Танаис турк[ое [астанд, ки дар rадим он[оро массагет меномиданд, ба забони форс[о номи ин турк[о кармихион[о аст. Э. Шаванн, ки дигар маъхаз[ои византиро [ам муфассал тадrиr кардааст, тахмин мекунад, ки гап аз тоифаи жож[о меравад (Chavannes E., 1903, р. 229–239). Вале ин фарзия ал[ол rобили rабул нест.

140 Лившиц В. А., 1965 а, с. 6.

141 Веаl S., 1960, I, р. 38; Pelliot Р., 1934, р. 50.

142 Hansen О., 1951; Gershevitch S., 1957; Лившиц В. А., 1967, с. 163.

143 Dani А. Н., Humbach Н., Göbl R., 1964, р. 125–135.

144 Лившиц В.А., 1969, с. 73-74.

145 Лившиц В.А., 1967, с.164. Дар Афросиёб боз якчанд катиба[ои [айтолb ёфт шудааст.

146 Bailey H.W., 1937, р. 892–893 (титулатураи хатти рeи танга[ои эронb); Enoki K., 1959. р. 39-45; Ghirshman K., 1948, р. 67, 117-118; Maenchen Helfen O.J., 1959, р. 227-231.

147 Altheim U., 1959, s. 41-54; Pulleyblank E.G., 1962, р. 259-260.

148 Бернштам А.Н., 1951, с. 197.

149 Enoki К., 1955, 1959 а.

150 Гумилев Л.Н., 1959.

151 Enoki К., 1959, р. 35.

152 ИТН, I, с. 553-554.

153 Муrоиса кунед: Гумилев Л.И., 1967, б.

154 Шоев А.X., 1909, с. 16-18.

155 Иностранцев К И., 1909, с. 116-120.

156 Толстов С. П., 1962, с. 244.

157 Тарxумаи тамоми порчаро ниг.: «Византийские историки», 1860, с.374; Бичурин, II, с.268.

158 Beal S., 1906, р. ХС–ХС1; Enoki K., 1959, р. 50.

159 Enoki K., 1959, р. 35.

160 Дар [амон xо, р. 49.

161 Бичурин, II, с. 269.

162 Веа1 S., 1960, р. ХСI.

163 Бичурин, II, с. 269.

164 Пигулевская Н. В., 1941, с. 64; Altheim U., 1960, II, s. 17–18.

165 ИТН, I, с. 419.

166 Altheim U.1960 II, s.269.

167 Гумилев Л Н., 1967. б, с. 94.

168 Бичурин, II, с. 268.

169 Miller R.A., 1959, с. 12.

170 Ghirshman R., 1948, р. 125-128; Enoki K., 1959, р. 51-56.

171 Маъхаз[о: Ennoki K., р. 45–49; ниг.: инчунин Ghirshman R., 1948, р. 120-124.

172 Тадrиrоти муфассалтарини маъхазшиносb: (Christensen А., 1925. Дар китоби олиxаноби шарrшиноси Чехословакия О. Клима (Klima O., 1957) маъхаз[о ни[оят даrиrона та[лил шудаанд, баъзе дид[о аз дигар тавзе[у таъвил ёфтаанд ва рeйхати муфассали адабиёти мавxуда зикр гардидааст. Аз xумлаи тадrиrоти олимони советb му[имтаринаш асар[ои Пигулевская Н.В. (1948, 1956). Очерки ни[оят муфиду мухтасар: Дяконов М.М., 1961, с. 303-309, 410-412.

173 Алтхайм ва Р. Штил исбот мекунанд, ки Маздак аз Хоразм ва ё худ аз ягон мамлакати ба он [амсоя аст (Altheim U. und Steihl R., 1953) вале О.Клима (Klima О., 1957, с. 154–165) нишон дод, ки ин аrида rобили rабул нест. Инчунин ба он маълумоти баъзе маъхаз[о бовар кардан лозим нест, ки гeё Маздак аз Нисо, ё худ аз дигар як ша[ри Хуросон мешудааст.Xои таваллуди Маздак аниr маълум нест, шояд он Байнанна[райн ё со[или чапи Даxла бошад. Зиёда аз ин, аrидае [аст, ки Маздак номи одам не, балки унвони сардори фирrа ё худ унвони умуман мeътаrид (аслаш «маздак» ё «маздик») мебошад.

174 Klima О., 1957. Тафсири муфассали таъриху таълимоти не[зати Маздак аз доираи мавзeи мо берун аст, мо фаrат баъзе нукта[ои онро хотирнишон намуда, хонандаро ба асар[он махсуси бахшида ба таърихи Эрони сосонb [авола мекунем.

175 Шмидт А. Э., 1958, с. 450-451.

176 Иrтибос аз китоби: Пигулевская Н. В., 1956 а, с. 296.

177 Фирдавсb, 1966, с. 60-61.

178 Шмидт А. Э., 1958, с. 451, 490; Берунb, 1957, с. 213.

179 Nöldeke Th., 1879, 142–143, 461.

180 Масалан, ниг.: Frye R. N.. 1963, р. 212.

181 С.П.Толстов чунин аrидаро пеш ни[од: Rайrубодшо[ро дар xавонb падараш Пирeз чун гаравb ба дарбори шо[и [айтолиён дода буд. Дар асоси ин воrеа, ки дар сарчашма[о rайд шудааст, С.П.Толстов ба хулосае меояд, ки сабаби бо маздакиён созиш кардани Кайrубодшо[ «ошно будани вай бо тартиботи [айтолиён аст, яъне анъана[ои чамоатию авлодии сохти xамъияти [айтолиён бо шиор[ои ме[натии маздакиён мувофиrат дошт ва Кайrубодшо[, э[тимол, гумон дошт, ки бо ро[и ба амал баровардани ин шиор[о давлати xавони барбарии «гунн[ои сафед»-ро чун намунаи ибрат дар назар дошта, империяи Сосониёнро, ки торафт суст мешуд, боз муста[кам кардан мумкин аст» (Толстов С.П., 1948 б, с. 216). Вале [айтолиён [аргиз дар давраи сохти ибтидоии xамоатb набуданд, дар xамъияти он[о таrсимоти равшани молумулкb ва иxтимоb вуxуд дошт.

182 Пигулевская Н.В., 1940, с. 136.

72 Кононов А.Н., 1949, с. 40–47; Кляшторный С.Г., 1964, с. 18–19

73 Малов С.Е., 1951, с. 36.

74Дьяконов М.М., 1961, с. 309–315, 321.

75Фирдавсb, 1966, с. 223–224.

76 Фирдавсb, 1966, с. 224.

77 Nöldeke Тh., 1879, с. 158–159.

78 Nöldeke Тh., 1879, s. 158.; Аnm. 2; Chavnnes Е., 1903, р. 226. Дар бораи шакли ибтидоии туркии ин ном ниг.: Моravcsir G, 1958, S. 275-276.

79 Nöldeke Тh., 1879, s. 159.

80 Maenchen-Helfen О., 1959.

81 Chavannes E., 1903, р. 226.

82 ИТН, II, с. 43.

83 Moravcsik G., 1958, I, s. 76.

84 Nöldeke Тh., 1879, s. 159; Аnm 1.

85 Altheim F., 1960, с. 57–58.

86 Бичурин, II, с. 269, муrоиса шавад: Miller R. А., 1959, р. 12.

87 Пигулевская Н. В., 1947, са[184, 196; 1951, са[ 83–95, 184 ва мобаъд.

88Пигулевская Н.В., 1951, са[ 203.

89 Гумилев Л.Н. (1967 а, с. 46) гумон дорад, ки сабаби [айъати сафоратро фиристодани ма[з суuдиён тан[о [амин, ки «он[о гуфтушунидро ба зимма гирифтанду боварb доштанд, ки ин вазифаро нисбат ба бег[ои тюркют, ки дар дипломатия таxрибае надоштанд, бе[тар анxом хо[анд дод». Вале агар хоrон аз ма[орати дипломатии [амrабила[ои худ дилаш пур набошад, дигар илоxе ёфтанаш мумкин буд, масалан, метавонист ба [айъати сафорат ду-се суuдии дипломатро дохил кунаду сафирашро аз номи худ фиристонад. Дар воrеъ бошад, бо розигии хоrон [айъати сафоратро ма[з суuди[о фиристодаанд.

90ИТН, II, 1, с.46.

91 Пигулевская Н.В., 1951, са[ 203

92 Та[лили муфассалтарину мeътабартарини муносибати турк[о ва Византияро дар асар[ои Н.В.Пигулевская ёфтан мумкин; аз асар[ои навтарини олимони хориxа доир ба ин масъала (бо та[лили маъхаз[ои византb ва фе[ристи мукаммал) ниг.:Moravcsik G., I–II, 1958.

93 ИТН, II, 1, с. 43.

94 Мандельштам А.М., 1957, с. 133.

95 Шмидт А.Э., 1958, с. 480.

96 Дар бораи маъхаз[о ниг.: Nöldeкe Th., 1879, s. 272, 474-478; Altheim U.,

1962, s. 234 еtс. Баёни муфассали воrеа[оро ниг.: Гумилев Л.Н., 1967 а, с.120-132; 1960 а, с. 64–74.

97 Тревер К. В., 1954, с. 140.

98 Дар [амон xо, с. 142–143.

99 С.П.Толстов сиёсати волиёни туркро дар Осиёи Миёна ба сиёсати {айтолиён муrо-бил мегузорад, ки ин аrидаи вай uалат аст. Асоси гапи вай [амин ки «{айтолиён ба дастгирии оммаи халr, ки зидди унсур[ои доимоафзояндаи феодалb мубориза мебурданд, такя менамуданд» (Толстов С.П., 1948 а, с.278). Вале ин даъво асоси xиддие надорад.

100Бичурин, II, с. 313

101 Бичурин, I, с. 283.

102 Дар [амон xо.

103 Бичурин, II, с. 311; Сhavannes Е., 1903, р. 24, 135

104 Бичурин, II, с. 283.

105 Аз тарxумаи Э.Шаванн, ки андаке аз тарxумаи Бичурин фарr дорад, чунин маъно мебарояд (Сhavannes Е., 1903, р. 24).

106 Маршак Б.И., 1961.

107 Бертельс Е.Э., 1960, с. 84–87; Стеблева И.В., 1965, с. 65–68.

108 Л.Н. Гумилев менависад: «Де[rонону тоxирони Суuд аз хон[ои хоrонии uарбии тюркют (турк– Б.U.) ин rадар некb диданд, ки худашон такяго[и муста[ками тахт шуданд». Баъд дар бораи дар асри VII равнаrу ривоx ёфтан иrтисодиёту маданияти Осиёи Миёна сухан ронда, ба чунин хулоса меояд: «вале тамоми ин бе[будb натиxаи ба хони тюркют итоат доштани Суuд мебошад» (Гумилев Л.Н., 1967 а, с.152). Ин хулоса[о (алалхусус, хулосаи дувум) uояти хориrа мебошад, зеро ба факт[о мутлаrо хилоф аст. Л.Н. Гумилев аз мадракоти сарчашма[ои таърихb дур меравад ва бар замми ин фаромeш мекунад, ки [одиса[ои таърихиро фаrат аз нуrтаи назари муборизаи синфb та[лил кардан даркор.

109 Наршахb, с. 5–7.

110 Маrquart J., 1901, s. 309; 1938, s. 147–148.

111 Толстов С.П., 1948 а, с. 248 ва мобаъд.

112 Мандельштам А.М., 1964, с. 48.

113 Müller T. W. K., 1948, s. 575.

114 Chavannes E.,1903, p. 155.

115 Beal S., 1906, p. ХCII-ХCIII.

116 Бичурин, II, с. 268–269.

117 Мандельштам А. М., 1957, с. 101, 107.

118 Бичурин, II, с. 286.

119 Веal S., 1906. I, р. 37–38; Chavannes Е., 1903, р. 196. Дар масъалаи хатти Тахориён мо дар боби боло таваrrуф карда будем. Фаrат [аминро илова карданием, ки муаллифи асри ХII Самъонb аз Вашгирд (Висагирд, rарибии Файзобод) сухан ронда менависад, ки: «то ислом ин xо [уруфе буд маълум ва мазбут дар кутуб» (Самъонb, вараrи 576 б; Бартольд В.В., 1964, с. 469)

120 Bailey H. W., 1937, р. 886.

121 Веа1 Н. S., 1906, I, р. 38–41.

122 Веа1 Н.S., 1906, II, р. 289–290.

123 Веаl Н.S., 1906, I, р. 42, N. 140; ниг. инчунин: Минаев И., 1979, с. 65,

124 Marquart J., 1901, 234.

125 Беленицкий А.М., 1950, с. 110.

126 Дар бораи ин муrоиса[о ниг.: Мандельштам А. М., 1957, с. 109 ва мобаъд.

127 Номи «Домоситеди» тобиши санскритb дорад ва И.Маркварт [ам диrrати му[аrrиrонро ба ин xалб намуда, тахмин карда буд, ки Домоситеди таъбири истило[и санскритии Dharmasthiti, яъне «манзили аrоиди [буддоb]» мебошад. Вале И.Маркварт фикрашро давом дода менависад, ки ба гумон аст дайр[ои хилвати буддоии Вахон бо ин дабдаба пойго[и дини буддоb ном гирифта бошанд. Э[тимол, ин ном яке аз синоним[ои санскритию буддоии номи ма[аллии Вахон мебошад (Маrquаrt J., 1901, s. 225). Ин фарзияи И.Маркварт хеле xолиби диrrат аст.

128 Веаl S., 1906, р. 291–296.

129 Вeal S., 1906, р. 42-48; II р. 285–292.

130 Бичурин, II, с. 321.

131 Дар [амон xо, с. 333.

132 Дар [амон xо, с. 323–324; Chavannes Е., 1902, р. 162–165.

133 Marquart J., 1901, S. 224.

134 Chavannes Е., 1901, р. 165, N 1.

135 Бичурин, I, с. 236.

136 Fuchs W., 1930, S. 449.

137 Дар [амон xо, S. 452.

138 Дар [амон xо, S. 452–453.

139 «Тhе life оf Hsuan-Тsаng», 1959, р. 48–49.

140 Marquart J., 1901, S. 69.

141 Ставиский Б. Я-, 1957, б. 89.

142 Табарb, II, 1040 ва мобаъд; 1152 ва мобаъд; 1583.

143 Marquart J., 1901, S. 303.

144 Fuchs W., 1938,S. 452.

145 Табарb, II, с. 1618.

146 Marquart J., 1901 S. 301; Сhаvаnnеs Е., 1903, р. 168, Беленицкий А.М., 1950 а, с. 117.

147 Муфассалтарин: Беленицкий А.М., 1950 а, с. 112–113.

148 Chavannes Е., 1903, р. 200-201; О.И. Смирнова (1969, с. 218) барuалат «панxсад [азор» навиштааст.

149 Marquart J., 1901; Беленицкий А.М., 1950 а; Смирнова О.И., 1969.

150 Альбаум Л.И., 1975, с. 55–56.

151 Chavannes Е., 1903, р. 223.

152 Дар [амон xо, р. 226–227.

153 Лившиц В.А., 1962 б, с. 40, эзо[и 75.

154 Marquart J., 1901,S. 226.

155Лившиц В.А., 1965 б.

156 Дар бораи тавсифи муфассали канали Кофир ва ёдгори[ои атрофи он ниг.: Зеймаль Т.И., 1962; Литвинский Б.А. ва Зеймаль Т.И., 1964; Зеймаль Т.И.,1971, с. 39-47.

157 {анeз Страбон (ХV, I, 8) rайд кардааст, ки дар Бохтар шолb мекоранд.

158 Schafer Е.Н., 1963, р. 142.

159 Бичурин, II, с. 321.

160 Альбаум Л.И., 1960, с. 67–68, 101.

161 Дар бораи истило[оти ин со[а ниг.: schaftr Е.Н., 1963, р. 76.

162 Schafer Е.Н., 1963, р. 222, 230–235.

163 Бичурин, II, с. 321.

164 Дар [амон xо, с. 326; СhavannesЕ., 1903, р. 167.

165 Альбаум Л.И., 1960, с. 79–81.

166 {айъати сафорати Тахористон ба як [окими аxнабb, [атто «либоси тиллоb» инъом кардааст (соли 682) -Schafer Е.Н., 1963, р. 197.

167 Дар бораи та[аввулоти ин камон дар Осиёи Миёна ниг.: Литвинский Б.А.,1966 в/

168 Литвинский Б.А., 1965, расми 8.

169 Масалан, дар Мунxиктеппа, ниг.: Мандельштам А.М. ва Певзнер С.Б., 1959, са[ 313

170 Альбаум ЛИ., 1960; Литвинский Б.А. ва Зеймаль Т.И. 1968.

171 Бичурин, II, с. 321. Тафсилоташро ниг.: Schafеr Е.Н., 1963, р. 159.

172 Бичурин, II, с. 265.

173 Бичурин, II, 1950 б, с. 322; инчунин ниг.: Schafеr Е.Н., 1963, р. 235–236.

174 Альбаум Л.И., 1960, с. 76–78.

175 Schafer Е.Н., 1963, р. 202.

176 Альбаум Л.И., 1960, с. 101–103.

177 Альбаум Л.И., 1963, с. 81.

178 Литвинский Б.А. ва Зеймаль Т.И., 1968.

179 Масалан, ниг. шашхолеро, ки аз Мунxиктеппа ёфта шуда буд (Мандельштам А.М. ва Певзнер С.Б., 1958, с. 313, расми 22).

180 Schafer Е.Н., 1963, р. 20.

181 Дар [амон xо, р. 64, 269. Дар бораи аз Тахористон оварда шудани айuир[о дар соли 720 ниг. дар [амон xо, р. 76.

182 Schafer Е.Н., 1963, р. 230–234.

183 Schafer Е.Н., 1963, р. 159, 183–184, 191.

184 Литвинский Б.А. ва Зеймаль Т.И., 1971, с. 15.

185 Бо [африёти он сол[ои 1974–1976 Экспедитсияи мутта[идаи Институти шарrши-носии АФ СССР ва Институти таърихи ба номи А[мади Дониш машuул шудааст (сар-дораш Б.А. Литвинский).

186 Альбаум Л.И., 1960, с. 114–125; Нильсен К.А., 1966, с. 154–163.

187 Альбаум Л.И., 1963; Нильсен В.А., 1966, с. 163–172.

188 Нильсен В.А., 1966, с. 173–179.

189 Litvinsky В.А., 1968, р. 57–63, 64–73; Литвинский Б.А. ва Зеймаль Т.И., 1971.

190 Литвинский Б.А., Зеймаль Т.И., 1971, с. 43–45.

191 Нильсен В.А., 1966, Литвинский Б.А. ва Зеймаль Т.И., 1971.

192 Альбаум Л.И., 1960, с. 198; В.А. Нильсен дар бораи худи сурат [арфе назада, rатъиян даъво мекунад, ки дар ин хона фаrат зиёфат[ои динb баргузор мегардид (Нильсен В.А., 1968, с.162).

193 Пугаченкова Г.А., Ремпель Л.И., 1965, с. 137–138.

194 Литвинский Б.А. ва Зеймаль Т.И., 1971.

195 Ё худ са[наи пазироии ме[монон дар rаср аст (Нильсен В.А., 1966, с. 284.

196 Bussagli М., 1963, S. 36, 39.

197 Литвинский Б.А. ва Зеймаль Т.И., 1968. Масъалаи тадrиrи ин тасаввурот дар адабиёти советb ва хориxb муфассал баён шудааст, бинобар [амин мо дар бораи он таваrrуф намекунем.

198 Литвинский Б.А. ва Зеймаль Т.И., 1971, с. 76–109.

199 Нильcен В.А., 1966, с. 303–307.

200 Schafer Е.Н., 1963, р. 54–56.

201 Альбаум Л.И., 1960, с. 99-100.

202 Дар [амон xо, с. 71–76.

203 Litvinsky В.А., 1968, р. 33–34.

204 Gabain А.V., 1961 ва мобаъд.

205 Тавсифи муфассали инро ниг.: Litvinsky В.А., 1968, р. 55-57, истинод адабиёту маъхаз[о дар [амон xо.

206 Беленицкий А.М., 1954; Литвинский Б. А. ва Зеймаль Т.И., 1971, с. 120–121.

207 Бартольд В.В., 1893; Литвинский Б. А. ва Зеймаль Т.И., 1971, с. 122–123.

208 Маxмeи маълумотро ниг.: Tomaschek W., 1877, s. 74.

209 Дар [амон xо, 74–75.

210 Маxмeи мадракотро ниг.: Смирнова О.И., 1963, с. 24–25.

211 Ёrут, III, s. 394.

212 Яъrубb 1892 p. 299.

213 Масалан, ниг.:Бартольд В.В., с. 477-478.

214 Beal S., 1906, p.32-36.

215 Fuchs W., 1938, s. 451-452.

216 Оид ба ин унвон ду аrида [аст. Баъзе олимон (масалан, В.Радлов ва И.Маркварт) онро туркb мегeянд (оид ба охирин тавзе[оти ин даво ниг.:Haussig H. W., 1956), дигар гурe[ олимон онро эронb мегeянд (аз давра[ои Ремюз: Аbеl Remusat, 1829, р. 227, п. 2). Аз тарафдорони эронb будани унвони мазкур В.Томашек, С.Конов, Х.Шедер ва дигаронро номбар кардан мумкин.

217 Бичурин, II, с. 280–281.

218 Альбаум Л. И., 1975, с. 54–55.

219 Бичурин, II, с. 281.

220 Дар [амон xо.

221 Масъудb, 1894, с. 65.

222 Яъrубb, 1892, с. 299.

223 Умуман дар он xо хеле пештар аз ин оли мустаrиле буд. Дар аср[ои V– VI шо[они Кеш тангае мебароварданд, ки дар рeи он расм [аст ва дар пушти танга сурати [окимест, ки шер ё махлуrи шермонанди ба пои rафояш истодаро бо шамшер мезанад. Таклиф кардаанд, ки хати суuдии ин навъ танга[оро «Подшо[и Кеш (?)» хондан даркор (Кабанов С.К., 1961, с.137 ва мобаъд; Лившиц В.А., Луконин В.Г., 1964, с. 170, эзо[и 110).

224 Бичурин II, с. 316; Chavannes E, 1903, р. 146.

225 Смирнова О.И., 1963, с.140-141, 62-63.

226 Бичурин II, с. 316; Chavannes E, 1903, р. 146.

227 Бичурин, II, с. 317; Chavannes Е., 1906, р. 135.

228 Смирнова О.И., 1963, с. 28.

229 О.И. Смирнова xадвали хронологии малик[ои Кешро тартиб додааст (1962, с. 68).

230 Бичурин, II, с. 282.

231 Лившиц В.А., Луконин В.Г., 1964, с. 169-170.

232 Смирнова О.И., 1960.

233 Смирнова О.И., 1967, с. 36–39.

234 Бичурин, II, с. 311.

235 Дурусттараш бухорхудо бояд бошад, ниг.: Наршахb. The History of Bukhara, 1954, р.108.

236 Лившиц В.А., Луконин В.Г., 1964, с. 170.

237 Бартольд В.В., 1965, а. с. 186-187.

238 Дар [амон xо, с. 188.

239 Дар [амон xо, с. 198-199.

240 Оид ба тавсифи шабакаи rадимии обёрии во[аи Бухоро ниг.: Шишкин В.А., 1963, с. 22-25.

241 Кабанов С.К., 1956 а, с. 164.

242 Бартолд В.В., 1965 а, с. 146.

243 Бичурин, II, с. 281.

244 Данилевский В. В. ва диг., 1940.

245 Смирнова О.И., 1963, с. 12-20; Смирнова О.И. ва Боголюбов М.Н.,1963.

246 Лившиц В.А., 1962 б, с. 136.

247 Дар [амон xо, с. 57.

248 Дар ин бора ниг.: Болшаков О.Г. ва Неъматов Н.Н., 1958, с. 187-188.

249 Лившиц В.А., 1962, с. 140.

250 Schafer Е.Н., 1963, р. 1, 117.

251 Бичурин, II, с. 311.

252 Schafer Е.Н., 1963, р. 147.

253 Дар [амон xо, р. 61.

254 Дар [амон xо, р. 64, 296.

255 Смирнова О.И., 1963, с. 20.

256 Бичурин, II, с. 281.

257 Дар [амон xо.

258 Schafer Е.Н., 1963, р. 754.

259 Дар [амон xо, р. 257.

260 Дар [амон xо, р. 217.

261 Беленицкий А. М., 1958, с. 117-119.

262 A History of Technology, 1957, р. 643.

263 Беленицкий А.М., 1961 а, с. 82.

264 Беленицкий А.М., 1958, с. 135-140; 1901, с. 84-85; 1961 б, с. 88-90.

265 Масалан, ниг.: Xалилов А., 1958, с. 81-95 (тафсири муфид, вале ни[оят ноrис).

266 Schafer Е.Н., 1963, р. 261.

267 Бичурин, II, 1963, р. 259.

268 Schafer Е.Н., 1963, р. 310.

269 Дар бораи суuдb будани ин ашё М.М. Дьяконов ва А.М. Беленитский навиштаанд. Номгeи ашёи торевтикаи суuдиро Б.И. Маршак тартиб додааст.

270 Забелина Н.Н. ва Ремпел Л., 1948; Пугаченкова Г.А., Ремпел Л.И., 1965, с. 149-150.

271 Лившиц В.А., Луконин В.Г., 1964, с. 162-163.

272 Бентович И.Б., 1958, с. 362.

273 Винокурова М.П., 1957, с. 17-32.

274 Шишкин В.А., 1963, с. 158-159, 220-221.

275 Беленицкий А.М., Бентович И.Б., Беленицкий А.М. ва дигарон, 1963.

276 Сюан-сзан дар бораи Суuд навиштааст: «Кас [ар rадар бойтар бошад, [амон rадар бештар eро [урмат мекунанд, вале зо[иран бой аз камбаuал фарr надорад, [атто бойтарин одамон бо rаноат мехeранду бо rаноат либос мепeшанд» (Веа1s., 1906, I, р. 27). Вале ин «демократизм» тан[о зодаи хаёлоти Сюан-сзан аст, зеро мадракоти археологb ва материал[ои археологb оид ба сарулибос ин гап[ои eро тасдиr намекунанд.

277 Бентович И.Б., 1958, с. 362-371-372. Инчунин ниг.: Иванов С.В., 1952,с. 49 52.

278 Смирнова О.И. ва Боголюбов М.Н., 1963, с. 11.

279 Бичурин, II, с. 310; Chavannes E., 1903, р. 133, п.

280 Иерусалимская А.А., 1967 а; 1967 б

281 Лившиц В.А., Луконин В.Г., 1964, с. 165-167.

282 Лерх П.И., 1875–1909.

283 Walker S., 1941.

284 Uгуе R.N., 1949, р. 24–31.

285 Сhenning W.В., apud Uгуе R.N., 1949, р. 28–29.

286 Веа1 S., 1906, I, р. 26.

287 Дар ин бора ниг.: Бартольд В. В., 1964, с. 466–467.

288 Бернштам А. Н., 1940, с. 34-43.

289 Кожемяко П. Н., 1959, с. 168–169.

290 Кляшторный С.Г., 1955, с. 278–281; Кляшторный С.Г., Лившиц В.А.,1971, с.143-144.

291 Pulleyblank Е.G., 1952, р. 317–354.

292 Реlliot Р., 1916, р. 122.

293 Чугуевский Л.И., 1971.

294 И.Ю. Крачковский ин воrеаро чунин ба rалам додааст: «Соли 1932 эроншиносони Ленинград [ама сахт ба [аяxон омаданд - овоза па[н шуд, ки дар Тоxикистон ким-чи хел дастнавис[ои суuдb ёфт шудааст. То ба [ол дар худи Суuд ин хел чиз[о ёфт нашуда буд, фаrат дар мулк[ои туркистонии он ёфт шуда буд. Дар ин мобайн овоза зeртар шуд, ки дар Rалъаи Муu дар со[или Зарафшон ким-чи гуна осори архив ёфт шудааст» (Крачковский И.Ю., 1945, с. 94).

295 Дар маъхаз[ои хитоb як навъ ашёи бофта зикр шудааст, ки аз Самарrанд меовардаанд ва Э.Шэфер номи он[оро «hair brocade» тарxума кардааст (Schafer E.N.,1963, р. 202), вале аниr муайян карда натавонистааст, ки он чb бошад. Шояд ин чиз худи [амон саргирак[ои тeрb бошад, ки аз Rалъаи Муu ёфт шуд.

296 Крачковский И. Ю., 1945, с. 97–98

297 В.Л. Воронина дар ин xо 14 биноро муrаррар кардааст.

298 Беленицкий А.М., 1956, с.179-186, 194-195. Барои ин тавсифу таъвили [африёти ша[-ристон асар[ои дигар ро[барону иштирокчиёни [африёт, ки нашр шудаанд, низ ис-тифода бурда шуд (Беленицкий А.М., 1958; Болшаков О.Г 1964; Воронина В.Л., 1958, 1964; Ставиский Б.Я., 1964, б; Распопова В.И., 1971, Исоrов А. И., 1977 ва дигарон).

299 Воронина В.Л., 1957, с. 131. Дар бораи тавсифи муфассали [африёти маъбад[о ва дигар бозёфт[ои он xо ниг.: Беленицкий Л.М., 1950 б; 1958, с. 105-113 ва дигарон.

300 Большаков О.Г., 1964, с. 118-120

301 Беленицкий А.М., 1967, с. 8-9; Маршак Б.И., 1964.

302 Беленицкий А.М., Маршак Б.И., 1976, с. 75.

303 Тереножкин А.И., 1950 а; Ставиский Б., 1950; Ис[оrов А., 1971.

304 Большаков О.Г. ва Неъматов Н. Н., 1958; Воронина В.Л., 1958, с. 203– 209.

305 Воронина В.Л., 1957, с. 133-135; Ставиский Б.Я. ва дигарон, 1953.

306 Тавсифи муфассали рафти [африёт ва таъвили материал[ои бадастомада дар асар[ои А.Ю.Якубовский, М.М.Дяконов, А.М.Беленитский ва дигарон оварда шудааст.

307 Ба аrидаи В.А.Лившитс, номи аслии суuдии Афросиёб «Паршавоп» будааст (маънои «Паршавоп»- «Бар оби сиё[», яъне «Канори дарёи сиё[» мебошад, онро ба тоxикb Порсиёб талаффуз мекардагb шуданд ва дар аср[ои минбаъда калима ба худ шакли «Афросиёб»-ро гирифт - Лившиц В.А., 1965 а, с. 5).

308 Тереножкин А.И., 1950 б, с. 161. Муrоиса кунед: Массон М.Е., 1950, с. 160-161 (дар Самарrанд «ба андозае бе[тар шудани зиндагb ба назар мерасидааст»).

309 Пачос М.К., 1967, инчунин ниг.: 1966.

310 Шишкин В.А., 1966; Альбаум Л.И., 1971; Альбаум Л.И., 1975.

311 Шишкин В.А., 1963; Нильсен В.А., 19З6, с. 35-36.

312 Якубовский А.Ю., 1940 - са[ 51-84, Нильсен В.А., 1966, с.17.

313 Шишкин Г.В.,1961; Нильсен В.А., 1966 с. 23-25.

314 Григорьев Г.В., 1940а.

315 Ставиский Б.Я., 1957 а; 1961, в, г; 1964 а.

316 Воронина В.Л., 1934, с. 78-87.

245а Беленицкий А.М., Ставицкий Б.Я., 1959, с. 62-66; Беленицкий А.М., 1967, с. 23.

317 Беленицкий А. М., 1960.

246а Беленицкий А.М., 1967, с. 24-25.

318 Uайр аз асар[ои номбурда боз ба баъзеи дигар асар[ои асосb ниг.: «Живопись древнего Пянджикента» (маxм. маr.), М., 1954; «Скульптура и живопись древнего Пянджикента» (маxм. маr.), М., 1959.

319 Шишкин В. А., 1963, с. 150–156.

320 Шишкин В.А .,1966, с. 14-22; Альбаум Л.И., 1971.

321 Дьяконов М.М., 1954 а, с. 89-90.

322 Bussagli M., 1963, s. 42-50.

323 Беленицкий А.М., 1959, с. 75-76.

324 Рифтин Б.Л., 1960, с. 128.

325 Schafer E.N., 1963, p. 55-56.

326 Воронина В.Л., 1959. Чeб[ои кандакориро Б.Я.Ставиский ва А.Ю.Якубовский дар Мадм ёфтаанд.

327 Беленицкий А.М., 1962.

328 Шишкин В.А., 1963.

329 Тарxумаи аниrи инро ниг.: Реlliot., 1934, р. 48; муrоиса кунед: Веаl, s, 1906, р. 26–27 («сb ё rариб сb»).

330 Gauthiot R., 1914–1923; Benveniste Е., 1929; Лившиц В.А., 1966.

331 Яuноби[о rавми камшуморест, ки дар кe[[ои Тоxикистони Марказb, дар со[ил[ои дарёи Яuноб зиндагb мекунанд (дарёи Яuноб шохаи Фондарё аст, ки дар навбати худ ба дарёи Зарафшон мерезад). Шумораи яuноби[о хеле кам аст. Дар чоряки охири асри ХIХ ва аввал[ои асри ХХ шумораи он[о 1250-1400 нафар буд. Мувофиrи маълумот[ои аниrтар, ки ибтидои сол[ои 30-юм ба даст омад, шумораи яuноби[о (дар худи Яuноб) ба 2150 нафар расид. Ал[ол шумораи он[о аз 3 [азор бештар мебошад. Яuноби[о uайр аз худи Яuноб дар дигар xой[о, масалан, дар де[а[ои болооби Варзоб [ам зиндагb мекарданд. Дар рeз[ои мо як rисми яuноби[о ба тоxикb гап мезананд, rисми дигари он[о (таrрибан 2,5 [азор нафар) дузабона мебошанд.

332 Аз xумла дар бораи яuноби[о аз забони он[о ниг.: Залеман К.Г., 1888; Geiger W., 1901; Маллицкий Н.Г., 1924; Андреев М.С., 1928; Климчицкий С.И., 1940 б; 1940 а; Боголюбов М.Н., 1956; Андреев М.С. ва Пещерева Е.М., 1957; Хромов А.Л., 1966 б; 1966 а; 1968.

333 Певзнер С.Б., 1954; Лившиц В.А., 1962 б, с. 67–68.

334 Веаl S., 1906, р. 27.

335 Матни суuдb, тарxумаи франсавb ва луuатро ниг.: Benveniste Е., 1946. Таъвили муфассали русии матнро ниг.: Бертельс Е.Э., 1960, с. 69-71.

336 Бертельс Е.Э., 1960, с. 72.

337 Лившиц В.А., 1962 б, с. 72.

338 Тафсилоти инро ниг. дар: Дьяконов М.М., 1951 ([авола[о ба маъхаз ва адабиёт низ дар [амин xо).

339 Benveniste Е., 1956; Henning W.B., 1940., 1945; 1946;Брагинский И.С., 1955. с. 129-131, 207-215, 413-415.

340 Бичурин, II, с. 313.

341 «Тhе Lifе оf Hsuan–Тsaug», 1959; Сhаvannes Е., 1903, р. 133.

342 Бичурин, II, с. 310.

343 Fuchs W., 1938, s. 452.

344 Бичурин, II, с. 281.

345 Берунb, 1958, с. 284; ниг. низ ба с. 236, 255.

346 Дьяконов М.М., 1951, с. 36–37 (бо [авола ба маъхаз[о).

347 Толстов С.П., 1948 а, с. 202–204.

348 Кастальский Б.Е., 1909 (замима); Борисов А.Я., 1940 а; Ставиский Б.Я.,1961 б; Рапопорт Ю.А., 1971.

349 Бартольд В. В., 1966 а, 1966 б; Иностранцев К.А., 1907 6; 1907 а, 1909; Борисов А. Я., 1940 6; Ставиский Б.Я., 1952; Рапопорт Ю.А., 1971.

350 Chavannes E 1903, р. 123.

351 Иностранцев К.А., 1909, с. 115.

352 Ставиский Б.Я. ва диг., 1953.

353 Лившиц В.А., 1962, 6, с. 47–48, 52–53.

354 Беленицкий А.М., 1954, са[ 82

355 Widengren G., 1965, 5. 329-330, 339-340.

356 Беленицкий А.М., 1954, с. 52–62. Инчунин ниг.: Смирнова О.И., 1971, с. 103–106.

357 Якубовский А.Ю., 1954, с. 21–22.

358 Исботи ин даъворо ниг.: Ставиский Б.Я. ва диг., 1953, сах. 88, 82. Ба [ар [ол, агар ин исло[ро ба маънои дилхо[ истифода бурдан лозим бошад, ба он сифати «осиёи-миёнагb»-ро илова кардан бе[тар аст.

359Henning W., 1965 а, р. 250 (…impact of Zoroaster’s teachings in the native paganism of Sogdiane).

360 Беленицкий А.М., Маршак Б.И, 1976, с. 75–76,

361 Беленицкий А.М., Маршак Б.И., 1976, с. 75–86.

362 Henning W., 1965; р. 248-250 (дар бораи Митра ниг.: Gershevitsh s., 1959); Кляшторный С.Г., Лившиц В.А., 1971, с. 133–134.

363 Бартольд В.В., 1964, с. 275.

364 Беленицкий А. М., 1954, с. 39–52, 62–81; Беленицкий А.М., 1959, с. 61–64.

365 Су-дуй-ша-на боз як чанд вариант[ои дигар дорад, ки дар бораи он[о ниг.: Chavannes Е., 1903, р. 138.

366 Бичурин, II, с. 138; Chavannes E 1903, р. 37, 99, 136–139, 312.

367 Веаl S., 1906, I, р. 31–32. Дар тарxимаи [оли Сюан-сзан («Тhе Life of Hsuan-Тsang», 1959, р. 47) ягон маълумоти дигар ба назар намерасад.

368 Неъматов Н., 1957, с. 16.

369 Лившиц В.А., 1962, б, с. 87. 29

370 Бартольд В.В., 1964, с. 497.

371 Неъматов Н. Н., 1968, с. 33–34.

372 Оид ба тадrиrи муфассали ин масъала ниг.: Binder G., 1964; инчунин таrризеро, ки оид ба ин китоб баромадааст, ниг.: Assmussen J., 1967; Bivar А.D.Н., 1967, р. 512. Мадракоти пурарзиш дар маълумотномаи зерин [ам [аст: Тhоmpson S., 1955.

373 Неъматов Н.Н., Соколовский В. М., 1975.

374 Неъматов Н.Н., 1973.

375 Неъматов Н.Н.,Соколовский В. М., 1975, с. 438-439.

376 Неъматов Н.Н. ва Хмелницкий С.Г., 1966.

377 Пeлодов E.П., 1968.

378 Пeлодов E.П., 1968, с. 20-21.

379 Chavannes Е., 1903 Р- 148.

380 Лившиц В.А., 1962 б, р. 85.

381 Веа1 8., 1906, I, р. 30.

382 Ibid, р. 30–31

383 Fucsh W., 1938, 8. 452.

384 Бичурин, II, с. 319.

385 Fucsh W., 1938, 8. 452.

386 Пештар номи ин подшо[ро Аттор мехонданд (ва дар имлои арабb ин гуна хондан раво аст) ва В.А. Лившитс, [атто этимологияи ин номро пешни[од кард, ки он «сиё[» мебошад (Лившиц В.А., 1962 6, с.85). Алутар талаффуз шудани ин номро О.И.Смирнова (1969, с. 213–214) муrаррар кардааст.

387 Fucsh W., 1938, 8. 452.

388 Сhavannes Е., 1903, р. 149.

389 Дар бораи пойтахти Фарuона дар ибтидои аср[ои миёна ва вобаста ба ин та[лили маъхаз[оро (вале маълумоти он[о ба [амдигар хилоф аст) ниг.: Бартольд В.В., 1965 в, с. 529

390 Schafer Е. Н., 1963, р. 64-65, 212-236.

391 Бернштам А.Н., 1952, с. 233-244.

392 Булатова-Левина В.А., 1961, с. 41-43.

393 Давидович Е.А., 1958; Давидович Е.А. ва Литвинский Б.А., 1955, с. 144-147, 165–174.

394 Брикина Г.А., 1971 а; 1971 6.

395 Дар бораи муuхона (ё rурама[о) ниг.: Воронец М.Э., 1957; Спришевский В.И., 1956; Литвинский Б.А., 1959; Литвинский Б.А., 1972.

396 Кляшторный С.Г., 1959.

397 Заднепровский Ю.А., 1967.

398 Лившиц В.А., 1969, Литвинский Б.А., 1976, с. 55–61.

399 Лившиц В.А., 1962 6, с. 34-37.

400 Гудкова А.В., Лившиц В. А., 1967, с. 14.

401 Оид ба ин материал[о ниг.: Смирнова О.И ,1957, 1960.

402 Оид ба истило[от, инчунин ниг.: Боголюбов М.Н., Смирнова О., 1963,1 с. 9.

403 Ин калима дучори та[аввулоти тeлонb гардидааст. Дар айни [ол, фаrат ба маънои зироаткори оддb меояд.

404 Веal S., 1906; Pulleyblank Е. .G, 348–349.

405 Мандельштам А.М., 1954.

406 Наршахb, 1897, с. 15-16. Агар дуруст [исоб кунем, шумораи ба салом омадагон аз 18 [аз. мегузарад, вале, э[тимол, ин муболиuа бошад.

407 Лившиц В.А., 1962 б, с. 62-69, 134-135, 164, 176-178.

408 Бичурин, II, с. 281.

409 Лившиц В.А., 1962 б, с.24, 26, 38-39.

410 Дар [амон xо, с. 57, 60.

411 Толстов С.П., 1948; Неразик Е. Е., 1946; Андрианов Б.В., 1969.

412 К.Маркс ва Ф.Энгельс. Асар[о, xилди 19, с. 359.

72 К Маркс ва Ф.Энгельс. Асар[о, xилди 28, с. 210.

73 Пигулевская Н.В., 1951, с. 260 ва мобаъд; Лундин А.Г., 1961, 1971; Бауэр Г.М., 1966; Лундин А. Г., 1971; Nielsen D., 1927; Bowen R. lе Ваrоn and Albright W. F., 1958; Ruckmans J., 1964.

74 Фильштинский И.И., с. 29.

75 Петрушевский И.П., 1966, с. 7

76 Дар хусуси Му[аммад, мар[ила[ои аввали ислом ва истилои араб таълифоти зиёде мавxуданд (ниг.: Беляев Е.А., 1965 ва Петрушевский И.П., 1966, ки ба маъхаз ва адабиёти илмb ишора шудааст; Sauvaget J., 1965, р. 116–129 [ам фе[ристи муфиде дорад).

77 Барои тафсилоти вазъияти Эрони арафаи истилои араб ва xараёни ин истило ниг : Пигулевская Н.В. ва дигарон, 1958, с. 69-89; Колесников, 1970.

78 Gibb H.A.R., 1923, p. 15

79 Gibb H.A.R., 1923, p. 17

80 Ривоят[ои ма[аллb доир ба ин воrеа[о дар осори Балозурb, Яъrубb ва Наршахb оварда шудаанд. Табарb ин воrеа[оро ба тарзи дигар наrл мекунад. Барои та[лили нусхахои гуногун муроxиат шавад: Gibb H.A.R., 1923, p. 17, 18

81 Наршахb, с. 49.

82 Табарb II, с. 1040–1041.

83 Балозeрb, 413.

84 Бартольд В. В., 1963, с. 242.

85 Xалилов А., 1961, с. 118.

86 Шар[и мухтасари ин воrеа[о: Беляев Е. А., 1965, с. 180 ва мобаъд.

87 Gibb H.A.R., 1923, p. 33, 34

88 Табарb, II, 1229; Ибн ал-Асир, IV, 437–438.

89 Gibb H.A.R., 1923, p. 42.

90 В.А. ва И.Ю. Крачковский[о, 1934, с. 70

91 Табарb, II, 1249.

92 Бартольд В. В., 1964, с. 382-384.

93 Chavannes Е., 1903, р. 205.

94 Табарb, II, с. 1247–1249.

95 Кляшторный С.Г., 1964, с. 146–153

96 Табарb, II, 1244, 1248.

97 Chavannes Е., 1903, р. 205.

98 Ниг. тафсили ин воrеа[о: Kurat А.N., 1948, р. 387-440; Смирнова О. И.,1957, с.119-134; Смирнова О. И., 1960, с. 69-79; Кляшторный С. Г., 1959, с. 151-152.

99 Яъrубb, II, с. 344.

100 «Едгорb ба шарафи Тоньюкук», 46–47.– Малов С. Е., 1951, с. 69.

101 «Едгорb ба шарафи Гултегин». Катибаи калон, 39–40 – Малов С. Е., с. 41

102 Gibb H. A. R., 1923, p. 47

103 Лившиц В.А. 1962 б, с. 77–91.

104 Бичурин, II 1950, б, с. 313.

105 Лившиц В.А.. 1962, б, с. 82-83.

106 Кляшторный С.Г., 1959, с. 159–161.

107 Кляшторный С.Г., 1960, с. 134; Кляшторный С.Г., 1959, с. 154.

108 Ибни {авкал, ВОА, II. 1873. р. 328.

109 Истахрb, ВGА, I, 1870, р. 383.

110 Неъматов Н.Н., 1954. с. 120.

111 Табарb, II, 1250, 1252.

112 Гумилёв Л. Н., 1967 а, с. 355.

113 Л.Н.Гумилёв дар баробари мушо[ида ва муло[иза[ои пурарзиш доир ба муносибат[ои ондавраинаи Осиёи Миёна ва Хитой аrидаеро [ам баён намуд, ки тамоман хатост. «{окимони Осиёи Миёна,- мегeяд e,- мехостанд, ки ба ёрии он[о (аз Хитой.–Б.U.) лашкар фиристанд, аммо дар Хитой расидани rувваи имдодии он[оро мунтазир буданд. {амин ки дар Суuд инро фа[миданд, муrовиматро бар зидди араб[о бефоида дониста rатъ карданд» (Гумилёв Л.Н., 1967 а, с. 355). Ба ин тариrа, Л.Н.Гумилёв давоми муrовимати халr[ои Осиёи Миёнаро бар зидди араб[о комилан ба кeмаки Хитой алоrаманд мекунад. Пеш аз [ама, хотирнишон мекунем, ки чунин [улосаи rатъии Л.Н. Гумилёв хилофи он маълумотест, ки худи e дар са[ифа[ои оянда аз хусуси давом ёфтани муборизаи зиддиарабии суuди[о бо иттифоrи турк[о дода, «[арф дар бораи ислом ва андоз[ои он шунидан нахостани» кe[истониёни суuдиро таъкид намудааст (Гумилёв Л.Н., 1967 а, с.357). Воrеан [ам дар охири соли 718 ва аввали соли 719 подшо[и Суuд Uурак ба императори Хитой нома фиристода буд. Дар ин нома гуфта мешуд, ки суuди[о [ар сол reшуни зиёде фаро[ам карда, ба муrобили араб[о меxанганд, лекин император ягон бор кeмаки [арбb нарасонидааст. Дар охири нома Uурак аз император хо[иш карда буд, ки як миrдор сарбоз фиристад (Charannes E.,. 1903, р. 205). Чунон ки маълум аст, хитои[о ин дафъа [ам кeмак нарасониданд. Вале, бар хилофи Л.Н.Гумилёв, суuди[о [еx го[ муrовимати худро бар зидди араб[о бас накарданд.

114 Бартольд В.В., 1964 в, с. 382, 384-387.

115 Мумкин аст сабаби хиёнати e аз тарси Дивоштакро подшо[и Суuд хостани араб[о бошад.

116 Табарb, II, 1445.

117 Якубовский А. Ю., 1950, с. 39.

118 Волин С., 1940.

119 Табарb, II, 1447–1448; Ибн ал-Асир, V, 82.

120 Дар ин бора муфассалтар ниг.: Rодирова Т., 1965, с.80-85.

121 Chavannes Е., 1903, р. 200-201.

122 Табарb, II, 1492, 1494, 1602–1603.

123 Дар бораи шахсияти e ниг.: Смирнова О. И., 1969, с. 217–220.

124 Табарb, II, 1964. Дар бораи тафсили муборизаи Хатлон бар зидди араб[о ниг.: Беленицкий А. М., 1950 а, с. 113–120.

125 Неъматов Н.Н., 1954.

126 Fафуров Б.F., 1963 а.

127 Массэ А., 1962; Мец А., 1966; Фильштинский И. И., Шидфар Б. Я., 1971.

128 Пайравони маз[аби шиа.

129 Петрушевский И.П., 1966, с. 38-57.

130 Бартольд В.В., 1963 б, с. 246-250.

131 Диноварb, 1888, с. 359-360.

132 Бартольд В.В., 1963 б, с. 252–255; Якубовский А.Ю., 1954 а, с. 19-26, Моsсоаti S. 1949–1950; Spuler В., 1952, s. 34–50.

133 Бо номи зани Маздак Хуррама, ки тибrи ривояте дар ваrти rатли оми маздакия[о саломат монда, таблиuоти uоя[ои маздакиро давом додааст.

134 Истило[и арабию форсb, айнан «сурхбайраr».

135 Муrаннаъ – калимаи арабист ва маънояш «чодарпeш» мебошад. Ин лаrаб ба [амин муносибат ба e дода шуда буд, ки гeё ба рeяш чодари сабз пeшида мегаштааст. Номи [аrиrии e {ошим ибни {аким буд.

136 Барои тафсили он ниг.: Айнb С., 1944; Якубовский А.Ю., 1948; Rодирова Т.,1965, с. 117–132; Большаков О.Г., 1976; аз xумлаи олимони хориxа Sadighi D.N., 1938, р. 165–186. Маъхаз[о дар бораи [ам рафти ин шeриш ва [ам санаи он маълумоти ни[оят пурмухолифат ва баъзан номаълуму маx[ул меди[анд.

137 Наршахb, с. 79.

72 Rодирова Т., 1965, с. 138–147.

73 Петрушевский И. П., 1966, с. 248–250.

74 Barthold W., 1913, Бартольд В.В., 1966 в; Bouvat L., 1912; Sourdet D., 1959, I, р. 127–182.

75 Барои тафсили воrеа[ои сиёсии а[ди То[ириён ва Саффориён ниг.: Бартольд В.В., 1963 б, с. 265; инчунин ниг.: Spuler В., 1952, в. 59 ва мобаъд.

76 Шмидт А.Э., 1925, с. 127–137.

77 Шмидт А.Э., 1925, с. 132–135.

78 Доир ба ин [одиса[ои аxиб ниг.: Бартольд В.В., 1963 б, с.269; Sadighi G.H., 1938, р.287-305; Herzfeld E., 1948, s.138-152; Wright Е.М., 1948. р.124-131; Spuler В.,1952, s.62-67; Неъматов Н.,1957, с.140-150. Му[имтарин муло[иза[ои доир ба баъзе масъала[ои ба ин [одиса[о алоrамандро дар асари {еннинг метавон дарёфт: Henning W.В.,1965 а.

79 Spuler В., 1952, 8. 68-69, 231-235.

80 Bosworth С.Е., 1969 а.

81 Петрушевский И.П., 1960, с. 36-37; Frye К. N., 1963, р. 238-241.

82 Bosworth С.Е., 1969 b.

83 Аз рeи баъзе маълумот Яъrуб мисгар буд. Дар забони араб мисгарро саффор мегe-янд. Номи силсилаи Саффориён низ аз [амин бармеояд. Амр наxxориро касб карда буд.

84 Му[аммади То[ирb яке аз калонтарин феодалони он замон буд. Мадрак[ое боrb мондаанд, ки мувофиrи ша[одати он[о вай аз замин[ои дар Мозандарон доштааш rариб як миллион дирам фоида ба даст меовардааст (дар сурате, ки даромади умумии Мозандарон 13 миллиону 630 [азор дирамро ташкил мекард). Ниг.: Ибни Исфандиёр, 1320/1941, xилди I, с. 74.

85 Бартольд В.В., 1963 б, с. 272–280; Bosworth С.Е., 1968.

86 Семёнов А.А., 1954, с. 3 ва мобаъд.

87 Давидович И.А., 1954, с. 78–79.

88 Бартольд В.В., 1963, б с. 281.

89 Давидович Е.А., 1954, с. 71–77.

90 Uафуров Б.U., 1958, с. 53–54.

91 Табарb, III, 2194.

92 Ибни Мисковай[, р. 10.

93 Наршахb, нашри Те[рон, с. 105.

94 Бартольд В.В., 1963 б, с. 285 ва мобаъд.

95 Усули девон[о [анeз дар Эрони сосонb вуxуд дошт. Дар хилофати араб тарзи идора фаrат [амон ваrт xорb гардид, ки Аббосиён ба сари [окимият омада ва намояндагони аъёну ашрофи заминдори ма[аллb ба кор[ои давлат кашида шуданд (Мец А., 1966, с. 70-73; Spuler В., 1952, s. 337; Sourdel D., II 1960, р. 589-605).

96 Бартолд тахмин мекунад, ки ин девон, э[тимол, бо «девони хироxи» Аббосиён мувофиrат дошта бошад (Бартольд В.В., 1963 б, с.289). Дар баробари ин, аз мавxу-дияти «девон-ул-хироx» дар идораи Сомониён низ маълумот додаанд. (Bosworth С.Е., 1963, р. 28).

97 Аз э[тимол дур нест, ки му[имтарин вазифаи ин девон назорати политсиягb бошад (Spuler В., 1952, s. 335-336; Bosworth С.Е., 1963, р. 29).

98 Аз калимаи арабии «ишроф» («назорат аз xои баланд»). Бинобар ин аrидае [аст, ки ин девон ба воrеънависии дохилb, яъне xосусb машuул будааст (Bosworth С.Е., 1963, р. 29).

99 Bosworth С.Е., 1963, р. 29, 270. Дар рeйхати Наршахb аз он сабаб девони [арб зикр наёфтааст, ки ин девон xои доимb надошта, бо rувваи асосии лашкар [аракат мекардааст.

100 Муфассалан ниг.: Fasmer R., 1925; Беленицкий А.М., 1950 а, с. 124–126.

101 {усайн ибни Алии Марвазb бо хилофати Фотимиён, ки аз тарафи исмоили[о идора мешуд, алоrаманд буд, вале e дар манбаъ[ои таърихb одатан rарматb номида шудааст. Истеъмоли тазодии истило[оти «исмоилb» ва «rарматb» дар сарчашма[о ба сабаб[ои зайл сурат ёфтааст. Дар ваrти xанги зинxи[о ва шeриши rармата дар охири асри IХ ду давлати нисбат ба хилофати Аббосиён хусуматдошта ба вуxуд омад: яке давлати rармата дар Ба[райн ва дигаре хилофати Фотимиён дар Маuриб, ки баъдтар Мисрро [ам забт намуд. Сохти xамъиятb ва идеологияи ин ду давлат гуногун буд, аз xумла, дар масъалаи [окимият байни он[о тафовути xиддb вуxуд дошт. Rармати[о дар ваrти шeриш ва баъдтар [ам, [ангоми тохтутоз[ои худ, ки соли 930 Маккаро забт карда «санги сиё[»-и муrаддасро бо худ бурданд, [амчун бидъатгузорони аз [ама xасур ва xангxe дар тамоми шарr ном бароварданд. Дар аср[ои Х–ХI, ки Фотимиён ва rармати[о якxоя бар зидди хилофати Аббосb мубориза мебурданд, манбаъ[ои ма[камэътиrоди ислом аксар ваrт мубаллиuони исмоилии Мисрро «rарматb» меномиданд. Чун исмоили[о худро тарафдори Алb ва авлоди e ме[исобиданд ва rармати[о [ам таълимоти зо[иран ба шиа монандро пайравb мекарданд, он ваrт[о истило[и «rарматb» маънии умумии «а[ли бидъат», «муборизи 

зидди маз[аби [анафии суннb», инчунин «шиb» ва «рофизb»-ро [ам ифода мекард (муфассалан ниг.: Заходер Б.Н., Бертельс А.Е., 1959, с.52 ва мобаъд; Петрушевский И.П., 1966, с. 280 ва мобаъд).

102 Розен В., 1888, с. 275.

103 Бартольд В.В., 1963 б, с. 319–320.

104 Мадракотро роxеъ ба обёрии Осиёи Миёна дар аср[ои IХ-Х ниг. ба: Жуковский В.А., 1844, с.12; Бартольд В.В., 1965, а, с. 199; Uуломов Я.U., 1957, с. 125 ва мобаъд.

105 Ибни {авкал, ВGА, II, с. 384.

106 {удуд-ул-олам, 1930, в; вараrи 23 б.

107 Истахрb, ВGА, I, с. 334.

108 Маълумоти маъхаз[ои хаттb оид ба истихроxи маъдан дар Осиёи Миёна дар асар[ои В.В.Бартолд гирд оварда шудаанд (хусусан дар боби таърихию географии «Туркистон дар давраи истилои муuул[о» ва М.Е.Массон (1934 б, 1047, 1953). Инчунин ниг.: Беленицкий А.М., 1953 а.

109 Литвинский Б.А., 1950 а, 1954 в, 1956 а; Литвинский Б.А., Исломов О.И., 1959; Исломов О.И., 1955; Бубнова М.А., 1962; Буряков Ю.Ф., 1965.

110 Абдураззоrов А.А. ва диг., 1963; Абдураззоrов А.А., Безбородов М.А., 1936.

111 Ставиский Б.Я., 1960.

112 Давидович В.А., 1949.

113 Кабаков С.К., 1956.

114 А[роров И., 1966; Большаков О.Г., 1958, 1963, 1966; Вактурская Н.Н., 1959; Лунина С.Б., 1962; Сайко Э.В., 1963; Тошхexаев Ш.С, 1967 ва диг.

115 Ибни {авкал, ВGА, II, с. 403. Тарxумаи русии ин порчаро ниг. дар: Бартольд В.В., 1965, с. 441.

116 Беленицкий А.М., Бентович И.Б., 1961, с. 61–78.

117 Наршахb, Те[рон, с. 17.

118 Крачковская В.А., 1949, с. 4 ва мобаъд; 1958, с. 615 ва мобаъд.

119 Дар бораи тадrиrи мукаммалу муфассали таърихи бофандагии Шарrи «исломb» ниг. ба: Serjeant R., 1946, vol. IХ–ХVI (дар бораи газвор[ои Хуросон ва Осиёи Миёна –vol. ХI–ХII).

120 Grohmann А., 1954, s. 74–76; Мец А., 1966, с. 363, 364.

121 Lewis В., 1937, Spuler В., 1952, s. 398.

122 Доир ба осори меъмории ин давра асар[ои зиёд таълиф шудааст, масалан, ниг.: Булатов М. С, 1953; 1962; Воронина В. Л., 1954; 1950; Денике Г.Л., 1954; Литвинский Б.А., 1953; Нильсен В.А., 1950; Писарчик А.К., 1944; Пугаченкова Г. А., 1960: 1963 б; Пугаченкова Г.А. ва Ремпель Л.И., 1955 ва диг.

123 Наршахb, Те[рон, с. 13 ва мобаъд.

124 Давидович Е.А., 1966, с. 103–134.

125 Markoff А., 1891; Лерх П. И., 1909; Walker S., 1941; Массон М. Е., 1965 а ва диг.

126 Давидович Е. А., 1966.

127 Ковалевский А.П., 1956, с. 128.

128 Якубовский А.Ю., 1932, с. 12-15.

129 Оид ба тадrиrоти бозёфти танга[ои Шарr дар Европаи шарrb ниг.: Янин В.Л., 1956.

130 Наршахb, Те[рон, с. 63.

131 Сухарева О.А., 1954, с. 28 ва мобаъд.

132 Дар хилофати араб со[ибони замин[ое, ки дар xой[ои забтшуда мемонд, аксар вакт маxбур мешуданд замин[ои худро ба халифа ди[анд, баъдтар он замин[оро боз гаш-та мегирифтанд, вале акнун замин моликияти он[о [исоб намешуд, балки онро ба ин ё он шарт мегирифтанд (Lokkegaard U., 1950, р.68-70, Lambton A.К.S., 1969, р.21,25-26).

133 А.Ю.Якубовский (1949, с.37, 38; худи e, дар китоби Тревер И.В. ва диг., 1950) дар бобе, ки роxеъ ба асри IХ–Х аст, дар бораи созмони инъомоти феодалb ва заминдории шартb [арфе намезанад.

134 Дар бораи пайдоиш ва та[аввулоти иrтаъ дар Шарrи аср[ои миёна ниг.: Lokkegaard U., 1950, р. 58 ff; Саhеn С., 1953; Lambton А. К. S., 1967, 1969, р. 28-30, 53 ff.

135 Давидович Е. А., 1954, с. 69–117; 1950 б, с. 154-257 ва диг.

136 Крачковский И.Ю., 1957, с. 240.

137 Rодирова Т., 1965, с. 38, 42.

138 Якубовский А.Ю., 1949, с. 35-36.

139 Ба ин Е.А. Давидович [ам диrrати моро xалб карда буд.

140 Наршахb, Те[рон, 43–44; дар тарxумаи Н. Ликошин хеле та[рифот [аст.

141 Мувофиrи маълумоти Наршахb–1168567, Ибни Хурдодбе[ – 1189200, Маrдисb–1166897.

142 Якубовский А.Ю., 1932, с. 16.

143 Наршахb, Те[рон, с. 92.

144 Lambton А. К. S., 1969, р. 31–49.

145 Якубовский А. Ю., 1934, с. 61–62; 1947.

146 Наршахb, с. 95.

147 Кармышова Б.Х., 1957; 1960; 1961 а; 1962; Писарчик А.К. ва Кармышева Б.Х., 1953; Сухарева О.А., 1958; 1966; Эшниёзов М., 1956; 1967 ва диг. Аз асар[ои забоншиносон: Боровков А.К., 1952; Расторгуева В.С. ва диг. 1964 ва инчунин материал[ои маxмeаи «Таъсири тарафайн ва аз [исоби [амдигар бой шудани забон[ои халr[ои СССР», ки соли 1969 дар Москва ба забони русb чоп шудааст.

148 Ошанин Л.В., 1937; 1957; 1957 а; 1958; 1959; Ошанин Л.В. ва Зезенкова В.Я.,1953; Гинзбург В.В., 1949; 1959; 1964; Дебец Г.Ф., 1948; Рычков Ю.Г., 1969 ва диг.

149 Соли 742 забону хати арабb барои коргузории идораи маъмурии Хуросон ва Мовароунна[р, ки маъмуран ба вилояти Хуросон итоат мекард, [атмb эълон карда шуд.

150 Лившиц В.А., 1957, с. 31 ва диг.

151 Ба[ор М.Т., I-II, 1942; Мирзоев А., 1949; Бертельс Е.Э., 1950; Фозилов М.Ф., 1954; Болдырев А.Н., 1955; Семёнов А.А., 1960; Lazard, 1961; Лившиц В.А., 1962; Капранов В.А., 1964.

152 Бай[аrb, 1969, с. 725.

153 Дар [амон xо, с. 758–759.

154 Мандельштам А.М., 1954 а, с.58. Чунин этимологияи халrb [аст, ки калимаи «тоxик» аз «тоx» аст. Вале ба аrидаи аксари забоншиносон ин ном ба номи «тай» ном rабилаи араб[о вобастагb дорад. {амсояи араб[о ва пас аз он дигар халr[о [ам, араб[оро бо номи rабила[ои он[о ном мебурданду фаrат он номро ба талаффузи худ мувофиr месохтанд. Аллакай дар асри I милод ин ном ба хитои[о маълум буд. Баъди Осиёи Миёнаро истило кардани араб[о ва ислом овардани мардуми он истило[и портусуuдии «тоxик»-ро ба а[ли мусулмони муrимии эронизабони Осиёи Миёна нисбат доданд (Бартольд В.В., 1963 д, с. 455-457; 1963 г, с. 469–470; Ливщиц В.А., 1962 в, с. 87–88; Bailey Н.W., с. 20-21).

155 Ниг.: Henning W. В., 1958; Оранский И.М., 1960, с. 167, 187, 196; «История таджикского народа», т. I, 1963, с. 431–563, 556–565.

156 Муроxиат фармоед ба ахбороти ал-Берунb дар бораи аз тарафи Rутайба нест кардани ёдгори[ои хаттии Хоразми rадим. Ниг.: Берунb, 1957, с.48, 63. Муr. кунед: наrли дар «Тазкираи Давлатшо[» (асри ХV) дар бораи бо фармони амири Хуросон Абдулло ибни То[ир (сол[ои 828-844) нобуд кардани «мероси зардуштb» ва умуман «асар[ои uайриарабb» (Ниг.: И. М. Оранский, 1960, 257).

157 Крачковский[о В.А. ва И.Ю., 1934, с. 52; 1955, с. 182–212.

158 Дар бораи шоирони форс, ки ба арабb шеър эxод кардаанд, ниг.: Эберман В. А., 1927. Муфассал доир ба [аёт ва эxодиёти Абe Нувос ниг.: Шидфар Б.Я., Абу Нувас. М., 1978.

159 Ниг.: Марр Ю.Н., 1939, с. 63.

160 Ниг.: ВSOS,vol. II, раrt. IV, 1923, рр. 836–838; ИАН, 1933, № 3, 270–271.

161 Табарb, II, 1492, 1494, 1603.

162 Ниг.: Henning W. В., 1962.

163 Ин порча дар чанд тарxума, аз xумла, дар тарxумаи русb [ам маълум аст. Ниг.: ВЯ, 1955, № 5, с. 79–80; Оранский И.М., 1960, с.264-265; «Таърихи Систон», 1974, с.210-213.

164 Rempis Ch. Н., GDMG.

165 Аз рeи [исоби Л.П. Смирнова тан[о дар «Таърихи Систон» 126 байт ба забони форсb оварда шудааст. Ниг.: «Таърихи Систон», 1974, с. 29.

166 Ма[з [амин асар аз rадимтарин дастхат[ои бо хати арабb китобатшудаи тоxикb-форсист, ки то замони мо омада расидааст.

167 Ин асари ягонаи Абулмуайяди Балхист, ки дастраси мо гардидааст. Асар[ои дар дигар сарчашма[о («Таърихи Систон») ёдоваршудаи ин муаллиф («Шо[нома»-и манзум ва мансур, инчунин китоби «Гаршосп», ки шояд ба таркиби асари аввала дохил мешуда бошад) чун иrтибос[ои ало[ида дар асар[ои муаллифони дигар боrb мондаанд. Дар бораи Абулмуайяди Балхb ва асар[ои e ниг.: Lazard G., Abul Mu’ayadi Balkhi, 1967; дар китоби «Таърихи Систон», с. 30–31.

168 Тахмин мекунанд, ки гeё тарxумаи «Таърихи Табарb» соли 936 сар шуда бошад. Ниг.: Грязневич П.А. ва Болдырев А.Н., 1957, с. 55, эзо[и 37.

169 Аз афти кор, Наср II (914–943) ё Нe[ I (943–954).

170 Соли 953/954 вафот кардааст.

171 Анъанаи аз забони арабb истифода бурдан махсусан дар асар[ои динb ва илмb хеле устувор буд.

172 «Таърихи Систон», 1974, с. 310.

173 Болдырев А.Н., 1955, с. 87.

174 Наршахb, «Таърихи Бухоро» (муrаддимаи тарxумаи форсb), 1904, с. 3.

175 {окими Исфа[он аз соли 1007 то 1041.

176 Иrтибос аз маrолаи Болдырев А. Н., «Из истории развития персидского литературного языка», «Вопросы языкознания», 1955, № 5, с. 83.

177 Маршак Б.И., 1976, с. 162.

178 Массон М.Е., 1978, с. 88.

179 ФС, 237.

180 Семенов А.А., 1960.

181 Ниг.: Грязневич А.П. ва Болдырев А.Н., 1957, с. 56.

182 Ниг.: «СШ», 1975, с. 132.

183 Ниг.: Бертельс Е.Э., 1950, с. 63.

184 Иrтибос аз «СШ», 1975, № 8, с. 131.

185 Муфассалан ниг.: Брагинский И.С, 1956.

186 Айнb С. 1959, с. 30–36.

187 Роxеъ ба [аёт ва эxодиёти Рeдакb тадrиrот бисёр аст, хусусан ба муносибати xашни 1100-солагии таваллуди e асар[ои зиёде таълиф ва нашр гардидаанд. Ниг.: Мирзоев А.М., 1968, ки фе[ристи мукаммали адабиёти оид ба Рeдакb зикр ёфтааст. Инчунин муроxиат шавад ба асари олими Эрон Саид Нафисb (Те[рон, xилд[ои I-III, 1309-1313 [.).

188 Осори Рeдакb, 1958, с. 19-20.

189 Олим ва табиби маъруф Абeбакр Му[аммад ибни Закариёи Розb (таrрибан соли 865-925) дар назар дошта шудааст.

190 Номи rадимаи тоифа[ои бодиянишини шарrиэронb.

191 Дар Иттифоrи Советb нашри мукаммали илмии матни «Шо[нома» анxом пазируфт, ки ба rадимтарин дастхат[о асос ёфта, аз тарафи кормандони Институти Шарrшиносии АФ СССР тартиб дода шудааст (x. I-IХ, 1960-1971).

192 Дар бораи Фирдавсb, ниг.: Османов М.-Н. О., 1959.

193 Намуна[ои адабиёти тоxик, 1940, с. 28.

72 Доир ба та[лили муфассали [амаи мадрак[ои па[ншавии рeз[о ниг.: Оuоxонов С. Г., 1969, с. 49–85

73 Таърихи сиёсии Uазнавиён дар ин асар[о муфассалан баён шудааст: Бартольд В.В., 1963 б, с. 322 ва мобаъд; Bosworth С. Е., 1963, р. 35–47; 227– 268; очерки мухтасар ниг.: Массон В.М., Ромодин В.А., 1964, с. 242 ва мобаъд; Spuler В., 1952, 8. 111–124.

74 Маълумоти оид ба аслу насаб ва давра[ои аввали зиндагии Сабуктегин, ки дар «Панднома» оварда шудааст, ба тавассути баъзе сарчашма[ои асримиёнагb, аз xумла асари Му[аммади Шабонrораb (асри ХIV), «Маxма-ул-ансоб» (ба тариrи иrтибос) то замони мо расидааст. Дар ин асар гуфта мешавад, ки Сабуктегин аслан аз тоифаи барсхони Туркистон мебошад. Вай дар айёми xавонb ба дасти rабилаи турк-мани тухсb асир афтода, чор сол подаи он[оро мечаронад ва пас ба тоxирони Мовароунна[р фурeхта мешавад (ЛО ИВАН СССР. С-372, вар. 144,145). Доир ба «Панднома» [амчун манбаи мар[ила[ои аввали таърихи Uазнавиён ниг.: Bosworth С.Е., 1965.

75 Муфассалан ниг.: Якубовский А.Ю., 1934; Nasim М., 1931.

76 Равзату-с-сафо, с. 38.

77 Дар бораи яроrу асли[а, таркиб ва ташкили reшуни Ма[муди Uазнавb ва ворисони наздики e ниг.: Bosworth С.Е., 1960; 1963, р. 98–128

78 Бай[аrb, 1962, с. 108

79 Доир ба ин му[ориба маrолаи махсусе [аст: Заходер Б.Н., 1943.

80 Кeшк ва исте[комот дар rария[ои авлодb дар назар аст.

81 Xузxонb, тарxумаи Раверти, с. 318

82 {удуд-ул-олам, 1930. в. 21 б.

83 Ниг.: ба гуфта[ои Ф.Энгелс дар бораи ду пешво доштани ирокез[о дар шароити демократияи [арбb (К. Маркс ва Ф. Энгельс Соч., т. 21, с. 96, 129).

84 Низомулмулк, 1949, с. 218-219.

85 Вosworth С. Е., 1961; 1968 а, р. 159–166; Массон В. М., Ромодин В. А.. 1964, с. 255–265.

86 Бартольд В.В., 1963 в, с. 569–583; Заходер Б.Н., 1945. Таърихи минбаъдаи Салxуrиён дар ин асар муфассалан тавзе[ ёфтааст; Воsworth С.Е., 1968 а.

87 Ёrут, IV, с. 509

88 Tritton A.S., 1957,p. 102 et seq; Makdisi G., 1961; Tibawi A.L., 1962.

89 Доир ба исмоилия ниг.: Беляев Е.А., 1957; Бертельс А.Е., 1959; Петрушевский И.П., 1966.

90 К. Маркс ва Ф. Энгельс. Асар[о, xилди 7, с. 361.

91 Доир ба исмоили[о ва rармати[о ниг.:Stern S.М., 1961–1962.

92 Футу[оти муuул ба давлати исмоилb зарбаи [алокатовар расонд. Соли 1256 rалъаи Аламут аз по афтод ва сардори исмоили[о - Хуршо[ ба rатл расид. Пас аз ин исмоили[о дигар дар ягон xо ба сари [окимият омада натавонистанд. Дар {индустон ва кишвар[ои дигар фирrаи маз[абии аз xамоат дури исмоилия то рeз[ои мо боrb мондаанд. (Доир ба таърихи не[зати асримиёнагии исмоилb ва давлати он[о тадrиrоти бисёре [аст, аз xумла: Hodgson М.G.S. ., 1955; Lewis B, 1966; Hodgson М. G. S., 1968.)

93 Тавсифи фарзия[ои оид ба пайдоиши ин сулоларо ниг.: Pritsak O., 1953, р. 21–22

94 Масъалаи ному лаrаб ва силсилаи маротиби феодалb, [амчунин тамоми дигар мадрак[ои сиккашиносии мар[алаи аввали таърихи Rарохониён муфассалан дар ин асар[о мавриди баррасb rарор гирифтаанд: Vasmer R. 1930; Pritsak O., 1950; Pritsak О., 1953; Федоров М. Н., 1965.

95 Аммо дар байни олимон аrидаи ягонае нест, ки кадоме аз писарони Алb ва кай сардори сулола ва дорандаи унвон[ои олb гардидааст. Душвории [алли ин масъала, бешак, боз дар он аст, ки маrоми зо[ирb дар силсилаи маротиби феодалb аксаран бо [окимият ва нуфузи амалb мувофиrат намекунад, ки баъзе му[аrrиrон инро фаромeш мекунанд.

96Vasmer R., 1930, с. 93–94; Давидович Е.А., 1968 а, с. 70, 71; В.В. Бартольд (1963 б, с. 343) аз ин сикка[о хабар надошт, бинобар ин сана[ои e дигар, яъне нисбатан дертар аст.

97Бартольд В. В., 1963 б, с. 357.

98 Марков А. К., 1896, с. 246, 256, № 348, 401; Vasmer R., 1930, с. 95; Давидович Е.А., 1968 б, с. 69–74 ва табл. 1–2.

99 Ба хонадони «{асаниён» нисбат доштани Алитегинро О. Притсак муrаррар намуд (Pritsak О., 1950, с. 216–224).

100 Барои донистани тафсили ин юриш ва оrибат[ои сиёсии он ниг.: Бартольд В. В., 1963 б, с. 344 ва мобаъд.

101 Нисбати ин унвонро ба Алитегин (на ба хоxаи e, чунон ки В.В.Бартолд гумон дошт, Р. Фасмер ба таври боварибахш исбот намуд (Ниг.:Vasmer R., 1939, с. 96-97).

102 Давидович Е.А., 1968 с.67-74.

103 Масъалаи ба ин овон тааллуr доштани унвони Тамuоч Буuрохон а[амияти на зо[ирb, балки хеле xиддb дорад: ин масъалаест дар бораи замон ва ро[[ои rарор гирифтани давлати мустаrили rарохонb дар Мовароунна[р. В.В.Бартольд (1963 б, с. 367) ва Р.Фасмер (Vasmer R., 1930, с. 97–98) гумон доштанд, ки ин унвон ба со[ибдавлатони Бeритегин тааллуr дорад (он[о ба сифати со[ибдавлат ду шахси тамоман гуногунро ном мебаранд). О.Притсак (Pritsak O., 1950, с. 222, 224) тахмин мекард ва Давидович Е.А. (1970 б) исбот намуд, ки ин унвон ба худи Бeритегин тааллуr дорад (e худро [еx го[ мутеи Rарохониёни шарrb эътироф накардааст) ва онро на дертар аз соли 1040, яъне то истилои тамоми Мовароунна[р rабул кардааст.

104 Фикру аrидаи зо[иран мураттаби О.Притсак (Pritsak O., 1950, с.227-228) доир ба Фарuонаи мустаrил бо сарварии Му[аммад ибни Наср, ваrт ва тариrи таъсири ду давлати rарохонb – яке uарбb, бо маркази Eзганд ва дигаре шарrb бо маркази Бала-соuун комилан мухолифи факту далел[ост (ниг.: Давидович Е.А., 1968 б, с. 67–75).

105 Бартольд В.В., 1963 б, с. 374–376.

106 Давидович Е.А., 1968 6, с. 76.

107 ИТН, II, I, с. 239.

108 Барои тафсили ин воrеа[о ниг.: Бартольд В.В., 1963 б, с. 379 ва мобаъд.

109 Дар бораи Rарахитои[о ва муносибати он[о ба Rарохониён ниг.: Бартольд В.В., 1963 а, с. 48 ва мобаъд; 1963 б, с. 386 ва мобаъд.

110 Дар бораи Фарuона ва Мовароунна[ри нимаи дувуми асри ХII, хронология ва генеалогияи сардорони сулола ([окимони Самарrанд) ва мулкдорони Фарuона ниг.: Давидович Е. А., 1957, б, с. 108–119.

111 Та[rиrи муфассали таърихи давлати Хоразмшо[иёнро В.В. Бартолд анxом дод (1963 б); инчунин ниг.: Kafesoglu I., 1956.

112 Тавсифи муфассали ин асар (бо баёни xузъии мазмуни он) ниг.: Семёнов А.А., 1952, с. 17.

113Бартольд В.В., 1963 а, с. 420 ва мобаъд.

114Давидович Е.А., 1957, б, с. 93–108.

115 Искандари Маrдунb ва охирин намояндаи маъруфи силсилаи салxуrb султон Санxар дар назар дошта мешавад.

116Бартольд В.В., 1963 б, 437–440.

117Давидович Е.А., 1953 6, с. 51–53.

118Низомулмулк, 1949, с. 230–231.

119 {амон асар, с. 106.

120 Bosworth С.Е., 1963, р. 124-125.

121 Бертельс А. Е., 1959, с. 31–33; Воsworth С. E., 1968 а, р. 230–244; Lambton А.К.S., 1969, р. 53-76 (дар ин xо роxеъ ба таносуби усули иrтаи а[ди салxукb ва давлати Буиён маълумот дода мешавад)

122 Низомулмулк, с. 34.

123 Lambton А.К.S., 1969, р. 66–69.

124 Бартольд В. В., 1963 6, с. 330, 367 ва мобаъд; 1963 е, с. 248; Якубовский А. Ю., 1949, с. 39–40.

125 ИТН, II, I, с. 248-250.

126 Марков А.К., 1896, с. 265-267, 451-453, 457-460 ва мобаъд.

127 Давидович Е. А., 1957 б, с. 108-119.

128 Давидович Е. А., 1961 с. 189-190.

129Семёнов А.А., 1955.

130 Аз xумла, худи де[rонон Буuрохони rарохониро даъват карда буданд (Бартольд В.В, 1963 б, с. 318).

131 Марков А.К., 1896, с. 218-219, № 192-193; Массон М.А., 1953, с. 81.

132 Муr. Бартольд В. В., 1963 б, с. 292.

133 Бертельс А.Е., 1959, с. 25-26.

134 Давидович Е. А., 1970 б.

135 Доир ба та[аввули калимаи «де[rон» ниг.: Бартольд В. В., 1923; 196.3 б, с. 238–239; Бертельс А. Е., 1959, с. 16–26; Мухторов А., 1967 ва uайра. 65.

136 Массон М. Е., 1950, с. 164–165.

137 Сухарева О. А., 1958, с. 31 ва мобаъд.

138Массон М. Е., 1938, с. 7–8.

139Литвинский Б. А. ва Давидович Е. А., 1954, с. 41 ва мобаъд.

140Пугаченкова Г. А., 1958, с. 190–199

141Кожемяко П. Н., 1959, с. 183

142Муфассалан ниг.: Литвинский Б. А., 1953 б, с. 55 ва мобаъд.

143К Маркс, Ф. Энгельс. Соч., т. 3, с. 14–15; 50–51; т. 4, с. 425.

144Асар[ои И.А[роров, О.Г.Болшаков, Н.Н.Вактурская, Э.Uуломова, Е.А.Давидович, Б.А.Литвинский, С.Б.Лунина, Э.В.Сайко, Ш.С.Тошхоxаев, Г.В.Шишкин ва дигарон.

145 Мухторов А., 1965, с. 52

146 Абдураззоrов А. А., Безбородов М. А., Заднепровский Ю. А., 1953. Дар боби V, мутаассифона, барои муайян кардани хусусият[ои нави шишасозии аср[ои ХI–ХII кeшише карда нашудааст, муаллифон ин со[аи касбу [унарро маxмeан дар [удуди беш аз чор аср (IХ – ибтидои ХIII) мавриди та[rиr rарор додаанд, [ол он ки бозёфт[ои бостоншиносb ба тавсифи конкрети он дар сана[ои муайяни таърих имкон меди[анд. Миrдори хеле зиёди осори шиша-олоти аср[ои ХI–ХII бадастомада, дар бисёр нашрия[ои бостоншиносb тавсифи худро пайдо кардааст.

147 Ниг.: масалан, Жуков В. Д. 1940, 1945; Давидович Е. А., 1953; Трудновская С. А., 1958; Мережин Л., 1956, А[роров И., 1960; Аминxонова М., 1960 1961; Uуломова Э., 1961 ва дигарон.

148 Гюзальян Л., 1938, с. 217 ва мобаъд

149 Веселовский Н. И., 1910

150Давидович Е. А., 1960 а, с. 92–117.

151Давидович Е. А., 1958, с. 83–90, 100–103 ва тасвири 70 дар с. 94.

152Давидович Е. А., Литвинский Б. А., 1954; Uуломова Э., 1961, 1962, 1964; 1968.

153Scerrato U., 1959; Bombaci., 1966.

154 Жуков В.Д., 1945; Пугаченкова Г.А., Ремпель Л.С, 1965, с.190-192 (дар с. 406-407 рeйхати адабиёт дода шудааст)

155 Арунова М. Р., 1959, с. 91–93; Пугаченкова Г.А., 1963, с. 114–121.

8 Ниг.: Берунb, 1950; Берунb, 1957; 1963

156 Маънои луuавии калимаи «ямин» дасти рост аст. Яке аз лаrаб[ои султон Ма[муд «ямин-уд-давла» буд. Маънои «ямин-уд-давла» rудрат ва rуввати давлат ё «дасти рости давлат» мешавад

157 Гардез – номи xоест, ки дар масофати якрeза ро[ дуртар аз Uазна, дар rадди ро[и {индустон воrеъ шудааст.

158 Дар сарчашма[о бо ном[ои гуногун зикр мешавад.

159 Тарxумаи русии он: Абулфазл Бей[аrb, 1962, 1969

160 Фарзе [аст, ки гeё Носир то ба Миср рафтани худ ба таври махфb пайравии исмоили[оро rабул карда будааст.

161 Дар бораи [аёти Носири Хисрав ниг.: Бертельс А.Е., 1959. Инчунин ниг. Носир Хисроу, 1954; Носири Хисрав, 1957; Насир-и Хусрау, 1935; Насир-и Хусрау, Сафар-наме; Ашуров U., 1965

162 Ниг.: Насир-и Хусрау. Сафар-наме;

163 Тахмин мекунанд, ки «Саодатнома» ба rалами e тааллуr надорад, балки моли муаллифи дигар аст, ки вай [ам Носири Хисрав ном дошта, дар асри ХIV дар Исфа[он умр ба сар бурдааст.

164 Хисрав Н., 1957, с. 40-45.

165 Умари Хайём, 1963.

166 Бертельс Е. Э., 1960, с. 284–285.

167 Фахриддини Гургонb, 1963. Муrаддима.

168 За[ирии Самарrандb, 1960

169 К. Маркс ва Ф. Энгельс. Асар[о, xилди 7, с. 378.

170 В.И. Ленин. Асар[о, xилди 38, с. 256.

171 Саноb, Те[рон, 1329, с. 557–560.

72 Хоразмшо[иён одатан духтари ягон саркардаи намоёни [арбиро аз байни пешвоёни аxдоди rипчоr (аз rабилаи канглb) ба занb мегирифтанд. Одатан, як фирrаи дарборb, ки ба [амrавмони xангxeи худ такя мекард, ба атрофи малика (хотун) xамъ мешуд. Аз ин xост, ки баъзе аз малика[о, ба монанди Турконхотун, дар умури давлат роли муайяне бозидаанд.

73 «Архиви Маркс ва Энгельс», xилди V; с. 220.

74 Владимирцов Б. Я., 1922; 1934; Grousset R., 1944; d’Ohsson C., 1834.

75Манбаъ[ои оид ба мавриди истилои муuул rарор гирифтани Осиёи Миёна аз тарафи В.В.Бартолд бо диrrати тамоми омeхта шуда, воrеа[ои марбут ба он бо тамоми xузъиёташ баён ёфтаанд (Бартольд В. В., 1963 б). Доир ба ин манбаъ[о низ ниг.: Spulеr В., 1955, s. 463-502.

76 Чан-чунь, 1966 с. 311.

77 Бартольд В. В., 1963 б, с. 485 ва мобаъд; Айнb С., 1944.

78 Маrx K., Sесrеt diplomatic history of the eighteenth century, London, 1899, р. 78.

79 Тихвинский С. Л., 1970, с. 17.

80 Давидович Е. А., 1970 а.

81 Бартольд В.В., 1963 6, с. 545-547; Якубовский А. Ю., 1936, с. 101-135.

82 Якубовский А. Ю., 1932, с. 52–53; Петрушевский И.П., 1960, с. 48 ва мобаъд.

83 Рашидаддин, II, 1960, с. 141.

84Роxеъ ба тафсили ин исло[от ниг.: Давидович Е. А., 1970 а.

85Петрушевский И. П., 1949; Чехович О. Д, 1965 а, с. 14.

86Чехович О. Д., 1967, с. 75.

87Массон М. Е.. 1957.

88Бартольд В. В., 1963 а, с. 74–76; Строева Л. В.. 1958., с. 210-216.

89Бартольд В. В., 1963 е, с. 264.

90Бартольд В. В., 1963 ж, с. 153; 1964, с. 33.

91«Таърихи халr[ои Eзбекистон», I, с. 338–340.

92Чехович О. Д., 1967, с. 67.

93Чехович О. Д., 1965, с. 107-108 (матн), 183 (тарxума).

94Бартольд В. В., 1964, с. 34.

95Бартольд В.В., 1963 а, с. 76-78; Строева Л.В., 1958, с. 216-219.

96Ниг.: Ализода А.А., 1956; Бартольд В.В., 1966; Беленицкий А. М., 1948;Реtrushevsky I.Р., 1968; Петрушевский И.П., 1948; 1951; 1960 ([амон xо фе[рист).

97Чехович О. Д., 1959; 1965 а; 1967.

98Петрушевский И. П., 1960, с. 224–245.

99Ба ин муносибат ибораи «амирони туман[о», ки дар ваrфномаи соли 1326 зикр шудааст, бори дигар ба хотир мерасад. Оё ин туман[о фаrат во[ид[ои маъмурb ва со[ибонашон [окими он[о буданд? Ё худ, чунон ки дар баъзе вилоят[ои давлати {алокуи[о мушо[ида мешуд, амирони туман[о со[ибони калонтарин мулк[ои подошb (иrтаъ ё суюрuол) [исоб меёфтанд?

100Петрушевский И. П., 1960, с. 327–337.

101Петрушевский И. П., 1949, с. 103, 114–115.

102Плано Карпини, 1911, с. 36.

103Рашидаддин, II, 1960, с. 141.

104Доир ба санъати меъморb ниг.: Бачинский Н. М., 1939; Беленицкий. А. М., 1950; Бретаницкий Л. С, 1958; Пугаченкова Г. А., Ремпель Л. И., 1965; 1961; Шишкин В. А., 1966 ва uайра.

105Вактурская Н. Н., 1959; Массон М. Е., 1949; Литвинский Б. А., 1953 в; Атагаррыев Е. А., 1967.

106Пугаченкова Г. А., 1954.

107Одилов Н., 1964.

72«Архиви Маркс ва Энгельс», xилди VI, с. 184. (Кондотйер – аскари кирояро гeянд, ки барои [ар як кори серпул ба xон бохтан [озир аст.)

73Ниг. Бартольд В. В., 964 д, с. 369. Тавзе[и 44 (матн), с. 370.

74Роxеъ ба xунбиши сарбадорони Самарrанд ниг. ба асар[ои махсус: Бартольд В. В., 1964 д; Гуревич А. М., 1935 (дар мул[аrот тарxумаи манбаъ[о аз тарафи А.А.Семёнов ва А.А.Молчанов анxом дода шудааст); Соле[ов П., 1936; Набиев Р., 1942; Строева Л. В., 1949.

75Абдураззоr, в. 76 б; Бартольд В. В., 1964 д, с. 371.

76Мирхонд, xилди VI, с. 12–13; Хондамир, xилди III, rисми 3, с. 9.

77Шарафиддини Яздb, 1887, р. 110.

78Та[лили таърих, базаи иxтимоb ва идеологияи xунбиши сарбадорони Хуросонро ниг.:Петрушевский И.П., 1956.

79Ибни Арабшо[, 1868–1869, с. 16. Дар бораи шeриш – Строева Л. В., 1949,

с. 280-281

80Бартольд В. В., 1964 г, с. 42, 47–48.

81Клави[о, 1881, с. 220.

82Греков Б. Д., Якубовский А. Ю., с. 316–373.

83Якубовский А. Ю., 1946 а, с. 64.

84Фома Мецопский, 1957, с. 62.

85«Архиви Маркс ва Энгельс, xилди VI, с. 185.

86Шарафиддини Яздb,1887, xилди I, с. 306.

87Клавихо, 1881, с. 316.

88{амон xо, с. 317

89Дар мукотибаи Темур бо [укмронони давлат[ои Аврупои uарбb–подшо[и Франсия Карли VI ва подшо[и Англия Генрихи IV масъалаи инкишофи тиxорат мавrеи му[имро ишuол менамояд. Ниг.: Умняков И. И., 1956; «Таърихи Самарrанд», xилди I, 1969, с. 173–189

90Тадrиrи муфассали таърихи Осиёи Миёнаи а[ди Шо[рух ба rалами В.В.Бартолд тааллуr дорад (1964). Инчунин ниг.: А[мадов Б.А., 1965

91Массон М. Е., 1948.

92Лерх П. И., 1870, с. 26.

93Бартольд В. В., 1964 г, с. 120-121; Ромаскевич А. А., 1934, с. 14; Якубовский А. Ю., 1946, с. 20-21; Бертельс Е. Э., 1960, с. 169-170.

94Массон М. Е., 1941; Rорb-Ниёзов Т. Н., 1950; Шишкин В. А., 1953: Вороновский Д. Г., 1965; Rорb-Ниёзов Т. Н„ 1965; Сироxиддинов С. Х., Матвиевская Г. П., Шишкин В. А., 1965.

95Пугаченкова Г. А.,1965.

96Дар а[ди Абeсаид [амаи вилоят[ои uарбии Эрон аз Озарбойxон то со[ил[ои уrёнуси {инд, ки пештар як rисмати давлати Темур [исоб мешуданд, ба дасти сулолаи туркмани Rараrуюнлу даромаданд. Дар соли 1458 Xа[оншо[ [атто кeшиш кард, ки {иротро забт намояд, вале ба ин муваффаr нагардид. Соли 1459 дар байни e ва Абeсаид муо[идае баста шуд, ки бар тибrи он rисмати uарбии Эрон бар та[ти тасарруфи Xа[оншо[ монда, Хуросон ба ихтиёри Абeсаид гузашт. Абeсаид пас аз марги Xа[оншо[ хост [окимияти давлати Темуриёнро дар uарби Эрон дубора барrарор намояд, лекин ба чунин нияти худ расида натавонист: дар яке аз му[ориба[о ба дасти душмани худ асир афтода, кушта шуд (1469). Ба ин тариrа, rисмати uарбии Эрон [амоно дар дасти сулолаи Rараrуюнлу боrb монд.

97Бартольд В. В., 1964 е; Якубовский А. Ю., 1946.

98Жуковский В. А., 1894, с. 71; Бартольд В. В., 1964, с. 62; 1965 а, с.

151-152; 194-195; Ма[мудов Н., 1966, с. 13.

99Азимxонова С. А., 1954 ва 1957; Беленицкий А. М., 1945; Ма[мудов Н., 1966; Молчанов А. А., 1940; Чехович О. Д., 1965; Якубовский А. Ю., 1946 ва uайра.

100Аммо на [амеша хироxи дар манбаъ[о ба тариrи пул ифодаёфтаро ба таври механикb шакли пулии даромади солонаи замин [исобидан мумкин аст. Масалан, ба гумони Н.Ма[мудов (1966, с. 70) хироxе, ки яке аз [окимон ба Темур мепардохт ё худ хироxе, ки гумошта[ои Темур аз хироxuундорандагони Хуросон xамъ карда, мебоист ба Самарrанд мерасониданд, шакли пулии худро доштааст. Дар ин xо дар бораи воrеан, шакли пулb доштани даромади замин сухан рондан на он rадар xоиз аст. Ин xо шояд [амон [одисае зикр ёфта бошад, ки одатан хироxро ба тариrи мол xамъ карда ва аз рeи арзиш ба пул гардонида, пулро ба хазинаи [укумати марказb мефиристоданд.

101Бартольд В. В., 1964, с. 132; Чехович О. Д., 1965, с. 303–304 ва диг.

102Давидович Е. А., 1961 а, с. 37.

103Чехович О.Д., 1965 а, с. 346.

104Чехович О.Д., 1951 а, с. 62, 65-66.

105Миrдори зиёди ин rабил мадрак[оро Н. Ма[мудов (1966, с. 56–59) xамъ овардааст.

106Набиев Р. Н., 1968, с. 35 ва мобаъд.

107Давидович Е. А., 1970, с. 90. Дигар му[аrrиrон як манро 8 пуд [исоб кардаанд, ки нодуруст аст.

108Ма[мудов Н., 1966, с. 52-58

109Давидович Е. А., 1965, с. 83-91

110Беленицкий А.М., 1940, с. 44.

111Давидович Е. А., 1965, с. 274-299.

112Давидович Е. А., 1965 б, с. 44–48

113Беленицкий А. М., 1940 а, с. 189 ва мобаъд.

114Болдырев А. Н., 1957, с. 253 ва мобаъд.

115Иванов П. П., 1954, с. 42–43; Давидович Е. А., 1961 а, с. 40–42.

116Беленицкий А. М., 1940, с. 45–46.

117Доир ба санъати меъмории давраи Темуриён тадrиrот ва нашрия[ои зиёде мавxуданд, ки мо аз ин xумла асар[ои умумb ва xамъбастии зеринро rайд мекунем: Булатов М. С., 1969; Денике Б. П., 1939; Засыпкин Б. Н., 1928; 1948; 1961; «Таърихи Самарrанд», xилди I, 1969; Массон М. Е., 1948; 1950 в; 1957 а; Пугаченкова Г. А., 1951; 1957; 1958 6; 1965; 1968; Пугаченкова Г. А., Ремпель Л. И., 1958; Ремпель Л. И., 1961. Оид ба сарзамини Тоxикистон, аз xумла, ниг.: Веймарн Б. В., 1947.

118Массон М. Е., Пугаченкова Г. А., 1953.

119Пугаченкова Г. А., 1951.

120Беленицкий А. М., 1946, с. 181-183.

121Ин тарзи ороиш аз тарафи Б. П. Денике (1939) ва Л. И. Ремпель (1963) муфассалан тавсиф ёфтааст.

122Роxеъ ба масxиди Бибихонум ниг: Массон М. Е., 1929: Ратия Ш. Е., 1950; Пугаченкова Г. А., 1953.

123Булатова В. А., 1965; Немцева Н. Б. ва Шваб Ю., 1968

124Пугаченкова Г. А., 1962.

125Массон М. Е., 1929 а; Масxиди Гeри Мир, 1905; Пелтнев И. Е., 1968; Семенов А. А., 1948, 1949; Шишкин В. А., 1946.

126Веймарн Б., 1946; Массон М. Е., 1929 б, 1950 в.

127Массон М Е., Пугаченкова Г. А. ва диг, 1958

128Доир ба ёдгори[ои Чeпонато ниг.: Uуломов Я. U., 1948.

129Роxеъ ба [африёти расадхона ниг.; Вяткин В. Л., 1962; Массон М.Е., 1941 Шишкин В А., 1953, 1965; Uуломов Я.U. ва Буряков Ю.Ф., 1968. Таxдиди бинои азбайнрафтаи расадхона мавриди ба[су мунозира rарор гирифтааст, ниг.: Нильсен В. А., 1953; Пугаченкова Г. А., 1969.

130Пугаченкова Г. А., 1963, с. 147–157

131Денике Б. П., 1939, с. 200–208; Ремпель Л.Н., 1961, с. 318–325, 332– 337; Бородина И. Ф., 1965

132Адабиёти ин со[а хеле зиёд аст. Ин xо фаrат баъзе асар[ои характери умумидоштаро ном мебарем: Денике Б.П., 1938, с. 68-120; Семёнов А.А., 1940; 1946 б; Пугаченкова Г.А.; Ремпель Л.И., 1965; «Персидские миниатюры», 1968, с. 6-17; 3(с. 6-7; Stchoukine I., 1954; Ettinhausen R., 1960; Grау В., 1961 ([амон xо фе[ристи муфассал).

133Акимушкин О Ф., Иванов А. А., 1968, с. 17; Ашрафb М. М., 1974. с. 22

134Galerkina О., 1970

135Садиг-бек Афшар, 1963, с. 6.

136{офиз, 1893, с. 284–285.

137Дар баъзе байт[ои {офиз ба риштаи назм кашида шудани оят[ои xудогонаи Rуръон шояд ба чунин иддао асос гардида бошад.

138Брагинский И., 1966, с. 220–253.

139Камоли Хуxандb, 1955, с. 14.

140Роxеъ ба он ниг.: Айнb С., 1948; Бертельс Е. Э., 1965 а; Xомb, 1965. Нашри осори Xомb ва тарxумаи он[о: Xомb, 1964; Абдурра[мони Xомb, 1964.

141Бертельс Е. Э., 1965 а, с. 124.

142Кор-оглы Х. Р., 1968, с.63. Осори Алишер Навоb иборат аз 15 xилд дар Тошканд нашр шудааст.

72 Муфассалан ниг.: Семёнов А. А., 1954, б; А[мадов Б. А., 1965 а.

* Бо истило[и «муuул[о» як дониста нашавад, зеро ин халrест, ки дар а. 16 дар баъзе но[ия[ои Осиёи Миёна зиндагb мекард ва дар адабиёти uарбу русb бо номи «моголы» маш[ур буд (мутарxим).

73 Бобур, 1958, с. 106 ва давомаш.

74 {амон xо, с. 109.

75 {амон xо.

76 Мукминова Р. Г., 1950, с. 13–14.

77 Бобур, 1958, с. 212.

78 Барои тафсили забти {ирот ва воrеа[ои минбаъда ниг.: Болдырев А. Н.,1957, с. 59 ва давомаш.

79 Болдырев А. Н., 1957, с. 66.

80 Мукминова Р. Г., 1966, с. 26 ва давомаш.

81 {амон асар, с. 41 ва давомаш.

82 Давидович Е. А., 1954, с. 85 ва давомаш.

83 Иванов П. П., 1954, с. 42–43. Давидович Е. А., 1961 а, с. 40–42.

84 Манбаъ[ои форсb ин мар[илаи муборизаи байни Шайбониён ва Бобурро таври дигар тасвир менамоянд, вале бояд ба муосирон ва шо[идони воrеа бештар бовар кард (Семёнов А. А., 1954г., с. 127–131). Катибаи Бобур ба [амин давраи [аёти e тааллуr дорад (ниг.: Мухторов А., 1960).

85 Xузъиёти ин воrеа[о дар [ар манбаъ ба таври гуногун баён ёфтааст (Семёнов А. А., 1954 г., с. 131–136; Болдырев А. Н., 1957, с. 115–121),

86 Семёнов А. А., 1954 г., с. 139.

87 Иrтибос аз Айнb С. Восифb ва хулосаи «Бадоеъ-ул-ваrоеъ», с. 181.

88 Восифb,- 1961, с.- 92.

89 Абдура[имов М. А., 1966, с. 260.

90 Дар назари муосирон хутба ва сикка чунон аломат[ои му[имми [окимияти олb ба шумор мерафтанд, ки дар сарчашма[ои хаттb [ангоми баёни воrеаи ба сари [окимият омадани касе ин ду ла[за [атман таъкид карда мешуд.

91 Давидович Е. А., 1951 а, с. 106–120.

92 Тафсили онро ниг.: Давидович Е. А., 1953 а, с. 97–106.

93 Миклухо-Маклай Н. Д., 1952, с. 11 ва давомаш.

94 ИТН, П, 1, 1964, с. 372.

95 Тафсили онро ниг. Вельяминов – Зернов В. В., 1859; Вяткин В. Л., 1927.

96 Вельяминов – Зернов В. В., 1859, с. 379–386.

97 Давидович Е. А., 1952, с. 27–36.

98 Чунин русуми варосати тахти салтанатро шо[иди воrеа[ои он замон {офизи Таниш дар асари худ «Абдуллонома» наrл намудааст. В. В. Вельяминов – Зернов (1859, с. 392–395) дуруст rайд мекунад, ки баёноти муаррихи аср[ои баъдина Му[аммадюсуфи Муншb тамоман uалат буда, аз та[рифот иборат аст. Барои таrвияти ин фикри В. В. Вельяминов–Зернов бояд илова кард, ки мадрак[ои зиёди дар давоми асри гузашта xамъшудаи сиккашиносb (ниг. хулосаи ахбори охирин: Lowick N.М., 1966) наrли {офизи Танишро, фаrат бо rадре возе[у равшантар сохтани баъзе маълумоти e комилан тасдиr менамоянд.

99 Бартольд В. В., 1965 а, с. 153, 200, 226; Чехович Д., 1954, а, с. 106.

100 Давидович Е. А., 1951 а, с. 120–141.

101 Иванов П. П., 1954, с. 26.

102 Набиев Р. Н., 1959, с. 26-28.

103 Иванов П. П., 1954, с. 26-27. Бояд гуфт, ки истило[оти ба инъом[ои асри ХVI алоrаманд [анeз ба дараxаи кофb омeхта нашудааст.

104 Иванов П. П., 1954, с. 24-25.

105 Давидович Е. А., 1961, а,"с. 28–32.

106 Давидович Е. А., 1961 а, с. 29–30.

107 Мукминова Р. Г., 1966 с. 293.

108 Вяткин В. Л., 1927, с. 3 ва давомаш, Иванов П. П., 1954, с. 48 ва давомаш. Дар бораи муборизаи байни шайхони «кубравия» ва «наrшбандия», ки асоси онро манфиатrои моддb ва кeшиш[ои пайдо кардани нуфузи сиёсb ташкил менамуд, [амчунин роxеъ ба усул[ои фирефтани мардум ниг.: Семёнов А. А., 1040 ва 1941.

109 Иванов П, П., 1954, с. 32-33, 41.

110 Иванов П. П., 1954. с. 33–34.

111 Иванов П. П., 1958, с. 62.

112 Давидович Е. А., 1961 а, с. 36-38.

113 {амон xо, с. 30-32.

114 Набиев Р. Н., 1964, с. 95–96; Мукминова Р. Г. 1966, с. 52, 55, 56.

115 Xенкинсон., 1937, с. 183.

116 Шишкин В. А.,1947, с. 25-26; Давидович Е. А., 1961 а, с. 40–44.

117 Беленицкий А. М., 1940; Беленицкий А. М., 1949; ИТН, П. 1, 1964, с. 401 – 402.

118 Мукминова Р. Г., 1966, с. 32.

119 Давидович Е. А., 1965, с. 90–91.

120 Жуковский С. В., 1915; Панков А. В., 1927; Чулошников А., 1932; Зиёев X. З., 1962; 1965; Юлдошев Ш Ю., 1964; Xамолов R., 1966.

121 Xенкинсон, 1937, с. 184.

122 История Узбекской ССР, т. 1, 1967, с. 537-538.

123 Давидович Е. А., 1951 а, с. 139-140; Lowick N. М., 1966.

124 Бобур, 1958, с. 407.

125 Умняков И. И., 1930, с. 325–328.

126 Якубовский А. Ю., 1941, с. 3.

127 Воrеан, баъзе муаррихон кeшиш карданд, ки ин нуrтаи назарро рад кунанд. Он[о иддао доштанд, ки вуруди тоифа[ои туркзабон хеле барваrт воrеъ гардидааст. Бо ин иддао розb шудан мумкин аст. Лекин муаллиф чунин мешуморад, ки ба сарзамини Осиёи Миёна бештар ва ба таври оммавb сар даровардани rавму тоифа[ои туркзабон ба [ар [ол аз асри VI шурeъ мешавад.

128 Uафуров Б. U., 1949, с. 223–224.

129 Тревер К. В., ва диг., 1950, с. 10–12.

130 История Узбекской ССР, т. 1, 1967, с. 380–381.; ниг. инчунин Ва[[обов М., 1961, с. 3–85.

131 Бернштам А. Н., 1947 в.

132 Давидович Е. А. ва Литвинский Б. А., 1956, с 207–208. Зо[иран, аз нуrтаи назари катибашиносb намунаи rадимтарин хат[ои туркb – навиштаxоти бостонии туркии шимоли Фарuона ва умуман, Осиёи Миёна ба нимаи дувуми асри VI – ибтидои асри VII нисбат дорад.

133 Шербак А. М., 1956; Баскаков Н. А., 1969, с. 300–301.

134 Бартольд В. В., 1964, с. 466–467.

135 Эшниёзов М., 1956.

136 Семёнов А. А., 1952 с. 24

137 Щербак А. М., 1959, с. 108–109.

138История Узбекской ССР, т. 1, 1967, с. 380.

139 Малов С. Е., 1961, с. 221–222

140 Щербак А. М., 1956, с. 109.

141 Щербак А. М., 1962, с. 223.

142 {амон асар, с. 211.

143 {амон асар, с. 20; Рустамов Э. Р., 1963; Бертельс Е. Э., 1965 а.

144 Роxеъ ба ин истило[ ва таърихи он ниг.: Остроумов Н. П., 1908; Самойлович А., 1910; Бартольд В. В., 1964 ж, 1964 з, Ва[[обов М. Л., 1961, с. 31–33.

145 Семёнов А.А., 1954, б. с. 3–37; А[мадов Б.А., 1965 а, с. 11–12. Муr. Греков Б.Д., Якубовский А. Ю., 1950, с. 298–302.

146 Ахмадов Б. А., 1965 а, с. 11–17. Роxеъ ба таносуби истило[оти «eзбек» «rазоr» дар аср[ои ХV–ХVI ниг.: Ибро[имов С. К., 1960 а, 1960 б.

147 Щербак А. М., 1956, с. 109-110.

148 Ошанин Л. В., 1957, с. 93–100; Гинзбург В. В., 1964, с. 132-133.

149 Ошанин Л. В., 1957, с. 34-35.

150 Гинзбург В. В., 1949, с. 316-331.

151 Брагинский И. С., 1962.

152 Махсусан ниг.: Бертельс Е. Э., 1965 а.

153 Шишкин В. А., 1936.

154 Адабиёти илмb оид ба санъати меъмории асри ХVI фаровон аст, асар[ои тавсифкунандаи ёдгори[ои ало[ида ва тадrиrоти xамъбасткунанда мавxуданд: Воронина В. Л., 1950, с. 93–96; Давидович Е. А., 1950 а; Дмитрим В. И., 1950; Литвинский Б. А., 1953; Массон М. Е., 1936; Пугаченкова Г. А., 1962; 1968; Пугаченкова Г. А. ва Ремпель Л. И., 1958; Ратия Ш.Е. ва Воронин Л. Н., 1936; Френкель Н. И., 1950. Бакланов Н., 1944;

155 Пугаченкова Г. А., 1962, с. 194–210.

156 Давидович Е. А., Мухторов А., 1969.

157 Галеркина О. И., 1956; Долинская В. Г., 1955; Пугаченкоеа Г. А., Ремпель Л. И., 1956; Семёнов А. А., 1946 б ва u.

158 Galerkina O., 1976 c. 180-193.

159 Болдырев А. Н., 1957; Айнй С., 1956.

160 Дар бораи e ниг.: Мирзоев А., 1957.

161 Дар бораи e ниг.: Айнb К., 1957.

162 Мушфиrb, 1958.

72 Барои донистани тафсили [аводиси муборизаи салтанатхо[они гуногун ниг.: Вельяминов - Зернов В.В., 1864; Абдура[имов М.А., 1966, с. 56–57. Вале бояд дар назар дошт, ки М.А. Абдура[имов са[ван намояндаи охирини Шайбониён - Пирму[аммади Сониро бо амуи Абдуллохони II–Пирму[аммади Аввал (ваф. с. 1567) яке донистааст. {ол он ки Пирму[аммади Сонb амузодаи Абдуллохони II мебошад. Илова бар ин, муаллифи номбурда Му[аммадюсуфи Мунширо, ки баёноти e доир ба таърихи асри ХVI хеле носа[е[ ва печида аст, ба таври мусбат ва uайританrидb тавзе[ менамояд.

73 Аз ин рe дар осори илмb сулолаи Xониён аксар ваrт Аштархониён ном гирифтааст.

74 Абдура[имов М. А., 1966, с. 64; История Узбекской ССР, т. 1, 1967, с.550 ва u.

75 Давидович Е. А., 1964, с. 12-14, 243–244.

76 Дар [акиrат, мубориза дар атрофи Тошканд давом мекард ва [окими он фаrат исман ба Имомrулихон итоат менамуд. (Абдура[имов М. А., 1966, с. 112–115).

77 Абдура[имов М. А., 1966, с. 267–268.

78 Атолиr - аз xи[ати мансаб понзда[умин ва олитарин рутбаи давлати хонии Бухоро буд, ки пас аз хон маrоми аввалро ишuол карда, вазифаи нахуствазирро адо менамуд.

79 Му[аммадюсуфи Муншb, 1956, с. 153.

80 {амон асар, 1956, с.158-159.

81 «История народов Узбекистана», т. 2, 1947, с. 90.

82 Ин мадрак[о аз тарафи муаррихон та[лил ва та[rиr шудаанд, [арчанд ки на [амеша фа[миш ва арзишди[ии он[о яксон аст. Ниг.: Чехович O.Д., 1954, с. 68–69; 1959, с. 208 ва давомаш; Давидович Е.А., 1964, с.148–156; Абдура[имов М.Л., 1966, с.136 ва давомаш.

83 Мирму[аммадамини Бухорb, 1957, с. 220, 223.

84 {амон асар, с. 227.

85 Давидович Е. А., 1964, с. 135–147.

86 Расман сулолаи Xониён мавxудияти худро то соли 1785 давом дод, вале охирин намояндаи ин хонадон Абулuозb [амчун хон ягон эътиборе пайдо карда натавонист.

87 Дар бораи сохти идороти давлати Xониён ниг.: Бартольд В. В., 1964 и, с. 388 ва давомаш; Семёнов А. А., 1948 а, с. 137 ва давомаш.

88 Абдура[имов М. А., 1966, с. 260.

89 Пазухин Б., 1894, с. 61.

90 Мирзоев А. М., 1954, с. 17.

91 Мирму[аммадамини Бухорb, 1957, с. 157.

92 Чехович О. Д.,1954, б, с. 1Х-ХП.

93 Иванов П. П. 1954, с. 68–80.

94 Пазухин Б., 1894, с. 61.

95 ИТН, П, 2, с. 37.

96 Чехович 0. Д., 1954 б, с. ХV-ХУШ.

97 Пазухин Б., 1894, с. 61; Беневени Ф., 1853, с. 373.

98 Чехович 0. Д., 1954, с. 63–71; Абдурахимов М. А., 1956, с. 64–72; Чехович О. Д., 1959 а, с. 221–223; Давидович Е. А., 1964; с. 135–145; ИТН, П, 2, с. 44–47; «История Узбекской ССР», т. 1, 1967, с. 579–580.

99 Му[аммадюсуфи Муншb, 1956, с. 162.

100 Мирму[аммадамини Бухороb, 1957, с. 68.

101 Абдурра[мони Толеъ, 1959, с. 60-63.

102 Мирму[аммадамини Бухорb, 1957, с. 159.

103 Давидович Е. А., 1964, с. 140 ва давомаш.

104 Мирзоев А. М., 1954, с. 77–78.

105 Чехович 0. Д., 1954, с. 72–73.

106 Давидович Е. А., 1964, с. 100–134.

107 Рычков П. И., 1949; Чулошников А., 1932; Зиёев X. З., 1962; Юлдошев М. Ю., 1964; Xамолов R., 1966.

108 Беневени Ф., 153, с. 376, 380–381.

109 Пугаченкова Г. А. ва Ремпель Л. И., 1965, с. 358–359; «Среднеазиатскее миниатюри ХVI–ХVII вв», М., 1964.

110 Семёнов А. А., 1956, с. 3–16.

111 Пугаченкова Г. А., ва Ремпель Л. И., 1965:, с. 360–361. Дар хусуси санъати мусиrb. ниг.: Семёнов А. А., 1946 а.

112 Мирзоев А. М., 1954. с. 18.

113 {амон xо, с. 159–162.

72 Дар бораи Нодиршо[ ва истилокори[ои e ниг.: Пигулевская Н.В. ва дигарон, 1958, с. 316–325.

73 Сомb, 1962, с. 41

74 Абдура[мони Толеъ, 1959, с. 69

75 Чехович О.Д., 1954, с. 71–73

76 Му[аммадвафои Карминагb, дастхат, с. 18–19.

77 Ниг.: ба сарсухани А.А.Семёнов дар асари Абдура[мони Толеъ, 1959, с. 6-7.

78 Мир Uуломму[аммади Uубор, 1959. Масъалаи пайдоиши давлати афuон[о дар асар[ои шарrшиносони советb, ки ба консепсияи марксистии ин масъалаи му[им асос гузоштаанд, хусусан дар асар[ои Рейснер И.М., 1954; Ганковский Ю.В., 1958 а; Массон В.М., Ромодин В.А., II, 1965, муфассал тадrиr шудааст

79 Му[аммад {аётхон, 1874, с. 299.

80 Мухторов А., 1964, с. 18–19.

81 А[мад Махдуми Дониш, 1960, с. 13; А[мади Дониш, 1967, с. 27.

82 Соддагb ва порсоии Шо[мурод ба дараxаи афсона расида, номи аслии e «Амир Маъсум» (ба маънии «амири бегуно[» ) маш[ур шудааст – ниг.: Семёнов А.А., 1953, с. 41–42. Аммо золимии e низ ба андозае муосиронашро мута[айир сохтааст, ки таърихи вафоташро «золим мурд» гуфтаанд –ниг.: Семёнов А.А., 1924, с. 163, эзо[и 2.

83 Давидович Е.А., 1964, с. 164–168.

84 Мирзошамси Бухорb, 1861, с. 45.

85 Бартольд В.В., 1963 в. с. 281.

86 Мухторов А., 1964 с. 45

87 Семёнов А.А., 1954 а, с. 3.

88 «Роxеъ ба вазъияти кунунb», 1826, с. 176–177; 1826, с. 130–131. Чунин хусусияти муносибат[ои байни амир {айдар ва [окими {исорро Миризатулло [анeз дар соли 1813 rайд карда буд –ниг.: Соколов Ю.А., 1957, с. 211. Дар сол[ои 1815–1816 амир {айдар метавонист амр кунад, ки тоифа[ои Uузор ба чарого[[ои {исор равон шаванд –ниг.: Абдура[имов М.А., 1961; с. 70–103 (номаи №1 722). Доир ба таърихи {исор –ниг.: Давидович Е.А. ва Мухторов А., 1969, с. 35–37.

89 Соколов Ю.А., 1957, с. 199–200.

90 Сомb, 1962 в, 63 а-б.

91 Му[аммадъrуб, дастнавис, в. 157 б.

92 Семёнов А.А., 1954, а. с. 3-4

93 Ханыков Н.В., 1843, с. 231.

94 Муфассалан ниг.: Вяткин В.Л., 1928; Троицкая А.А., 1953. Инчунин ниг.: Галкин М.Н., 1968, с. 210–222. Роxеъ ба reшуни Бухоро маълумоти пурарзише дар баёноти асирони дар reшуни Бухоро хизматкардаи рус, ки пеш аз рафтан аз Бухоро арз доштаанд, мавxуд аст.

95 Семёнов А.А., 1954, с. 4

96 Таърихи сиёсии на [амеша даrиr, вале пурратар – ниг.: Наливкин В.П., 1886. Аз му[имтарин тадrиrоти нав – ниг.: Иванов П.П., 1939, 1958; Rаюмов А.А., 1961, 1961 а; Набиев Р.Н., 1961, 1966; Усенбоев К, 1961; Ромодин В.А., 1963; Мухторов А., 1964; Xувонмардиев А., 1965; Xамгарчинов Б., 1966; Плоских В.М., 1968; Троицкая А., 1969.

97 Ин сана бо маълумоти сарчашма[ои ого[тар бештар мутобиrат дорад, [арчанд аз э[тимол дур нест, ки соли анxоми [укмронии Олимхон 1809 ё 1811 бошад. Вале В.И.Наливкин (1886, с. 76–77) оuози салтанати Умархонро соли 1808 [исоб кардааст, ки тамоман хатост.

98 Наливкин В.П., 1886, с. 125, 144.

99 Дар хусуси мулки Ӯротеппа ва xанг[ои барои Ӯротеппа дар байни аморати Бухоро ва хонии Хerанд баамаломада – ниг.: Мухторов А., 1957, 1964.

100 Мухторов А., 1964, с. 43–44: 1969, с. 77.

101 Кун А.Л., 1880, с. 205.

102 А[мади Дониш, 1960, с. 31, 1967, с. 38.

103 Яворский И, Л., 1883, с. 46.

104 Иванов П.П., 1939.

105 Усенбоев К., 1961, с. 13–16.

106 Искандаров Б.И., 1960, с. 49–55.

107 Галкин А., 1890, с. 191; Шубинский П., 1892, с. 380–386.

108 Meyendorff J., 1826 ,с. 196–197; Ханыков Н.В., 1843, с. 75–76.

109 Мо ба масъалаи сукунати тоxикон дар Афuонистон дахл намекунем. Барои сол[ои сивуми асри ХIХ М. Элфинстон (Elphinstone М., 1839, 1, р. 403–422) манзараи хеле пурра ва муфассалро тасвир менамояд. Мувофиrи маълумоти Н.А.Кисляков тоxикон а[олии аслии вилоят[ои шимолb ва rисман марказии Афuонистон буда, аз xи[ати миrдор дувумин халrи ин мамлакат ба шумор мераванд –тахминан 2 миллиону 300 [азор кас (Кисляков Н.А., 1957, с. 149). Аз рeи маълумоти дигар дар Афuонистон rариб се миллион тоxикон иrомат доранд –ниг.: Массон В, М., Ромодин В.А., 1, 1964, с. 10.

110 Гребенкин А .Д., 1872, в. с. 54.

111 Аз рeи [исоби Мирабдулкарими Бухорb дар но[ияи Миёнкол ва Самарrанд чb rадар, ки муrими[о бошанд, [амон rадар кeчи[о буданд (Mir Abdoul Kerim Boukhary, 1876, с. 77).

112 Барои хонии Хerанд ба сабаби ноустувории [удудаш овардани [атто чунин раrам[ои тахминb [ам амри ма[ол аст. Раrами якуним – ду миллион а[олb, ки дар китоби бе зикри номи муаллиф барои соли 1840 оварда шудааст («Обозрение Кокандского ханства в нынешнем его состоянии», 1849, с. 191), ба мисли раrами се миллион а[олb, ки таrрибан барои [амон ваrт[о Волф зикр намудааст (Wolf J., 1846, с. 353) ба тафтиши даrиr э[тиёx дорад.

113 Радлов В.В., 1880, с. 12.

114 Омоч заминро ба чуrурии 40–45 см шудгор мекард ва дар айни замон онро ковок ва нарм [ам менамуд. Академик А.Ф.Миддендорф (1882, с. 229) чунин аrидае дошт: «{ангоми шудгори амиr вай, албатта, зерхокро [аво меди[ад ва аз сипори гардон чунин бартарии му[имро дорост, ки хоки замин пас аз шудгори омоч дар зери офтоби сeзон он rадар сахт хушк намешавад».

115 Муфассалан ниг.: Ханыков Н.В., 1843, с. 121–123, 129–130, 137–139; Ефремов Ф., 1950, с. 26.

116 Миддендорф А, Ф., 1882, с. 402.

117 Вазъияти хоxагии rишлоrи Осиёи Миёнаи онваrта [анeз тадrиrкунандаи худро интизор аст. Бисёр мадрак[ои му[им дар [исоботи сайё[он, [уxxат[ои архивии Россия ва Осиёи Миёна парокандаанд, баёноти мутахассисоне, ки пас аз [амро[шавии Осиёи Миёна ба Россия додаанд, [амчунин нашрия[ои этнографb дар ин бобат арзиши му[име доранд. Аз xумла, ниг.: Бродский М., 1872, 1875; Миддендорф А.Ф., 1882; Шо[назаров А.И., 1908; Юферев В.И., 1925; Кисляков Н.А., 1947; Кармишева Б.Х., 1954; Сухарева О.А., Бекxонова М.А., 1955; Ра[имов М.Р., 1957; Андреев М.С, Писарчик А.К., 1958; Ершов Н.Н., 1960; Усенбоев К., 1961; Таджики Каратегина и Дарвоза, вып. 1–1966, вып. II – 1970, вып. III – 1976, «Очерк[ои этнографb», 1969 ва бисёр асар[ои дигар.

118 Радлов В В., с. 39; Семёнов А.А., 1960 а, с. 1001. 48.

119 Бекчурин М.. 1916. с. 303–304.

120 Семёнов А.А., 1960 а. с. 1002.

121 Ханыков Н.В., 1843, с. 55. Роxеъ ба ро[и мураккаби ташаккулро паймудани а[олии Бухоро ва дар он иштирок доштани eзбекон ниг.: Сухарева О.А.,1958, с. 74 ва давомаш, 1966, с. 113 ва давомаш.

122 Мейендорф Е.Ф., 1975, с. 95.

123 {амон xо, с. 105.

124 Сухарева А., 1958; 1962; 1966.

125 Турсунов Н., 1967; Мухторов А., 1964; 1975.

126 Пашино П.И., 1868, с. 139.

127 «Роxеъ ба вазъияти кунунb», 1826, с. 177–178.

128 Мухторов А., 1964, с. 72, 75.

129 Маев Н., 1876; Хорошхин А.П., 1876; Гейнс А.К., 1898; Добромыслов А.И., 1911; Озодаев Ф., 1959; {оxиев Э., 1960; Набиев Р.Н., 1966.

130 Ленин В.И., Асар[о, x. 3, с. 58

131 Петровский Н.Ф., 1874; Бродовский М.И., 1875, с. 15–17; .29–31

132 Сухарева О.А., 1962, с. 142.

133 Ниг.: масалан, Краткое описание., 1823, с. 7–8.

134 Иванов П.П., 1932, с. 44–75; Бубнова М.А., 1975.

135 Свенское К., 1851, с. 149; Жуковский С.В., 1915, с. 112–113; Маслов О.В., 1955, с. 47–48; Халфин Н.А., 1974, с. 47–60 ва uайра.

136 Маълумотро дар ин хусус аз та[rиrоти гуногуни роxеъ ба хонии Хerанд ба даст овардан мумкин аст, ки баъзе аз он[о дар боло зикр ёфтаанд. {амчунин ниг: Богословский, 1842, с. 21. Обозрение., 1849, с. 124–125;Потанин Н.И., 1856, с. 278; Максимов, 1860, с. 74; Вревский А.Б., 1868, с.137; Краузе Ч.И., 1872 ва бисёр таълифоти дигар. Махсусан санад[ои бо кори маъдан алоrаманд аз архиви хон[ои Хerанд xолиби диrrат мебошанд– ниг.: Троицкая А.Л., 1968, с. 353–354, № 2507–2522.

137 Литвинский Б.А., 1949.

138 Маркс К. и Энгельс Ф. Соч., том. 3, с. 52.

139 Троицкая А.Л., 1968, с. 278–279, № 1878, 1879, 1883; с. 311–322 (№2160–2272).

140 Пашино П.И., 1868, с. 139–140. Инчунин ниг.: Пашино П.И., 1867, с. 121.Маълумоти мушобе[и аз ин барваrттар дар бораи давлати хонии Хerанд дар [исоботи Хорунжий Потанин Н.И. мавxуд аст. Дар асари беимзои «Обозрение Кокандского ханства в нынешнем его состоянии» (1849), «Заводи хиштсозии хон» ва «фабрикаи коuазбарорb» «корхонаи мануфактурb» номида шудаанд. Обозрение., 1849, с. 213.

141 Небольсин П.И., 1865, с. 36. {амин тариrа, [аr ба xониби Бунаков Е.В. нест. E нодуруст таъкид мекард, ки маълумоти оид ба корго[[ои парокандаи 1138-саноатb фаrат дар Пашино П.И. мавxуд аст, ниг.: Бунаков Е.В., 1969, с. 97.

142 Вельяминов–Зернов В.В., 1853, с. 20, 71.

143 Гребенкин А.Д., 1-872 а, с. 31.

144 Роxеъ ба бунак дар хоxагии rишлоr [амчун байъона ниг.: Иванов П.П., 1937, с. 38–40.

145 Айнb С., 1970, с. 156–157.

146 Айнb С., 1961, с. 97.

147 Дар бораи судхeр[о ва мардумро uорат кардани он[о [амчунин ниг: Айнb С., 1960, с. 524–531.

148 Маркс К. и Энгельс Ф., Соч., т. 25, ч. II, с. 145.

149 Озодаев Ф., 1959, с. 24–25.

150 Маркс К. и Энгельс Ф., Соч., т. 21, с. 406.

151 Ханыков Н.В., 1843, с. 161.

152 Аминов А.М., 1959, с. 50–51; Бунаков Е.В., 1960, с. 99.

153 Маркс К. и Энгельс Ф. Соч., т. 3, с. 50–51.

154 Хорошхин А.П., 1876, с. 41, 96; Роxеъ ба бозори Хerанд ва хусусият[ои он ниг.: Федченко А.П.,1875, с. 48.

155 Бекчурин М.С, 1871, с. 218; Мухторов А., 1964, с. 81–87.

156 Сухарева О.А., 1966, с. 43.

157 Илова ба асар[ои Сухарева О.А. ниг.: Семёнов А.А., 1960, с. 1009–1010; Ремпель Л.А., 1962. с. 237–247. Миrдори корвонсарой[о [ама ваrт таuйир меёфт, яъне меафзуд (муrоиса кунед бо маълумоте, ки барои сол[ои 20-уми асри ХIХ мавxуд аст).

158 Ханыков Н.В., 1843, с. 163.

159 Тетеревников А.Н., 1867, с. 39. Мувофиrи маълумоти С.Н.Трубинков – 20 корвонсарой ва бозор[ои сарпeшида (Материал[о..., 1869, с. 4).

160 Обозрение..., 1849, с. 213.

161 Кушакевич А., 1872, с. 52.

162 Бекчурин М.С., 1871, с. 218; Мухторов А., 1964, с. 82.

163 Раrами барои соли 1820 овардаи Е.Ф.Мейендорф – панxо[ [азор (Megendorff J., 1826, р. 160) ба назар муболиuаомез менамояд.

164 Костенко Л.Ф., 1871, с. 23–24.

165 Ва[[обов М., 1961, с .60–61.

166 Ханыков Н.В., 1843, с. 93, 105.

167 Радлов В.В., 1880, с. 18-19.

168 Гребенкин А.Д., 1872 а, с. 26–30; Сухарева О.А., 1966, с. 236–240.

169 Рожкова М.К., 1963, с. 38.

170 Гребенкин А.Д., 1872 а, с. 26.

171 Файзиев А., 1970, с. 58–59.

172 Гребенкин А.Д., 1872, с. 30.

173 Ин фиrра дар [амаи нусха[ои дастнавис мавxуд аст, ниг.: А[мад Ма[думи Дониш, 1960, с. 33–34 (тавзе[и 4).

174 Дар ин хусус ниг.: Брагинский И.С, Раxабов С.А., Ромодин В.А., 1953, с. 25.

175 Тавсифи зерин бештар ба далел[ои санаду васиrа[о (матбeъ ва номатбeъ), материал[ои архив, иттилооти пештар ва баъди ба Россия [амро[ шудани Осиёи Миёна додаи сайё[он ва rайд[ои этнографb (аз худи мо ва этнограф[о) асос ёфтааст. Дар илми советb ба омeзиши ин масъала Бартолд В.В. ва хусусан Семёнов А.А. (1929, 1954 а) ибтидо гузоштанд. Ин масъала дар асар[ое, ки хусусияти xамъбастb ва умумb доранд, [амчунин дар тадrиr[ои махсус бор[о мавриди баррасb rарор гирифтааст, аз xумла ниг.: Абдура[имов М.А., 1961; Ба[ромов З., 1957; Искандаров Б.И., 1960, 1962; Юлдошев М.Ю., 1959; Кисляков Н.А., 1940, 1954, 1967; Мирзоев К.М., 1954; Му[синова К.3., 1969; Мухторов А., 1964; Плоских В.М., 1968; Ра[имов М., 1957; Сухарева О.А., Бекxонова М.А., 1955; Троицкая А.Л., 1969; Усенбоев К., 1961; {амроев М., 1959; Чехович О.Д., 1961; Очерк[ои этнографb, 1969; Юсуфов Ш.Т., 1964 ва u.

176 Ефремов Ф., 1950, с. 18, 27.

177А[мади Дониш, 1967, с. 39.

178 Ин [уxxат дар китоби Абдура[имов М.А., 1961, с.100, ([уxxати 690) оварда шудааст.

179 {уxxат[о, 1954, с. 209-217. Инчунин ниг.: Вяткин В.Л., 1928, с. 17.

180 Айнb С., 1966, с. 40

181 А[мади Дониш, 1967, с. 87.

182 Абдура[имов М.А., 1961, с. 45, 95 ([уxxати 483). {амчунин барои сол[ои 20-ум низ сабт гардидааст - ниг.: Краткое описание, 1823, с. 7. Аз рeи гуфта[ои Радлов В. В, ки [амро[и reшун[ои рус будааст, дар ваrти истилои [укумати подшо[b танобонаро фаrат ба шакли пул меситонидаанд (Радлов В.В., 880, с. 92).

183 Бунаков Е.В., 1960, с. 98.

184 Ниг.: Айнb С., 1960, с. 182; инчунин Чехович О.Д., 1961; Мe[синова К.З., 1969.

185 Семёнов А.А., 1929, с. 12-25; Семёнов А.А., 1960, с. 999-1000; Абдура[имов М.А., 1961.

186 Дар бекии Reрuонтеппа (дар ибтидои асри ХХ) бек аз [ар ботман (16 пуд) барои худ як пуд, мироб аз [ар як хирман якуним пуд, доруuа аз хирман чор пуд, амлокдор аз [ар ботман як пуд мегирифтанд (Гавеский П., 1919–1923, с. 65)

187 Айнb С., 1960., с. 88.

188 {уxxат[о, 1954, с. 192-193 ([уxxати 42).

189 Семёнов А.А.,1960, с. 1000. Uайр аз андоз[ои зикршуда бисёр хироxу маxбурият[ои дигар низ вуxуд доштанд - хуxxат[о ба ин ша[одат меди[анд - ниг.: Ягонb А. I, 1968, с. 29-30.

190 Обозрение..., 1849, с. 209.

191 Плоских В.М., 1968, с. 107-111.

192 Айнb С., 1960, с. 77–78.

193 Хорошхин А.П., 1876, с. 45.

194 {укумат дар амал оидоти ин навъ андозро ба маrсад[ои гуногун харx менамуд. Ниг.: Иванов П.П., 1940, с. 28, 98–99.

195 Набиев Р. Н., 1961, с. 38–39; инчунин ниг.: Ягонb А.А., 1968, с. 16 (№ 36). Дар бораи чунин расм дар хонии Хева. Ниг.: Иванов П.П., 1940, с. 28.

196 Гейнс А.К., 1898, с. 720–721. Дар бораи ба иxора додани xамъоварии андоз инчунин ниг. Обозрение., 1849, с. 208, 216.

197 Роxеъ ба зулми феодалb дар хонии Хева – ниг.: Кун А.Л., 1873 а,1873 б; Иванов П. П., 1937 б, 1940, с. 26–29, 51–121; Юлдошев М.Ю., 1959,1966; {уxxат[о, 1967, с. 25–55, 79–296.

198 Набиев Р.Н., 1961, с. 40.

199 Иrтибос аз Халфин Н.А., 1960, с. 24.

200 Набиев Р.Н., 1961, с. 41. Дар бораи rурбонb кардани одамон [ангоми каналсозb ва пайдоиши ин одати хурофb ниг.: Богомолова К.А., 1952, с. 112–115.

201 Маркс К. и Энгельс Ф., Соч., т. 12, с. 531–532.

202 Чехович О.Д., 1954, с. 76–77.

203 Мухторов А., 1963, с. 34–46.

204 Дар та[rиrи ин шeриш Иванов П.П., ки [амаи манбаъ[ои мавxударо ба диrrат омeхтааст, хидмати пурарзише дорад–ниг.: Иванов П.П., 1937 а.

205 Набиев Р.Н., 1961.

206 Барои тафсили шeриш ниг.: Набиев Р.Н., 1966, с. 62–76.

207 Усенбоев К., 1961, с. 44–51; История Киргизской ССР, т. 1,1968, с. 293–298.

208 Искандаров Б.И., 1960, с. 39–42.

209 Юлдошев М.Ю., 1966, с. 112-113.

210 Иванов П.П., 1958, с. 112.

211 Ниг.: Бекчурин М., 1916.

140а Бунаков Е.В., 1941, с. 6–8.

212 Рожкова М.К., 1949, с. 41.

213 Соколов Ю.А., 1957, с. 198 ([амон xо ва с. 208 номбари мол[о).

214 Хромов А., 1946; 1950; Лященко П.И., 1947; Пажитнов К.А., 1958; Халфин Н.А., 1960, 1974; Очерк[о..., 1969 ва бисёр диг.

215 Неболсин Г.П., 1835, II, с. 176.

216 Ленин В.И. Асар[о, x. 3, с. 616, 613–614.

217 Бобохоxаев М.А., 1965.

218 Ниг.: Масалан, тасвири uорати корвони соли 1803 – Гавердовский Г., 1823.

219 Ниг.: Рожкова М.К., 1949, с. 46–48; Кайдалов Е., 1828; Халфин Н.А.,1974, с. 176-198.

220 Дар дастуроте, ки ба мутарxим П.И.Демезон дар соли 1833 [ангоми бо миссияи дипломатb ба Бухоро сафар карданаш дода шуда буд, аз xумла фа[мидани он ки «оё имкони зиёд кардани» исте[соли пахта [аст ё не ва агар бошад, то чb андоза» тавсия мешуд (Чабров Г.Н., 1957, с. III).

221 Небольсин П.И., 1865, с. 22-23.

222 Маълумоти солиёнаи нисбатан муфассал доир ба тиxорати Россияву Осиёи Миёна дар нашрияи Вазорати молия, ки [ар сол бо унвони «Тиxорати хориxии давлатb дар навъ[ои гуногуни он» мебаромад, оварда шудааст. {амчунин бисёр таълифоти пурарзиш низ мавxуданд: Мейендорф Е.Ф., 1826 (нашри франсавb, нашри русb–1975); Небольсин П.И., 1835; Ханыков П.И., 1843; 1851; Семёнов А., 1859, Небольсин П.И., 1856, Кушева Е.Н., 1934; Бунаков Е.В., 1941; Рожкова М.К., 1949, 1963, Му[аммадxонов А.Р., Неъматов Т., 1957, Аминов А.М., 1959; Михалева Г.А., 1965; Халфин Н.А., 1965, 1974 ва u.

223 Ниг.: масалан, Рожкова М.К., 1963; {идоятов Г.А., 1969.

224 Доир ба нашри маълумоти [ангоми ин сафар xамъшуда ниг.: «Сибирский Вестник», r. 4, 1818, с. 111–180, инчунин «Вестник Русского географического общества за 1851», r. 1, СПб, 1851, VI, с. 1–44.

225 Маркс К. и Энгельс Ф. Соч., т. 14, с. 77.

226 Иrтибос аз Рожкова М.К., 1949, с. 221. Инчунин ниг.: Жуковский С.В., 1915, с. 109.

227 Ар. АФ СССР, Ленинград, ф. 56, оп. I, д. 19, в. 30–37.

228 Rawlinson H., 1875, с. 157/

229 Wolf J., 1846, с. 346-348.

230 Дар ин бора ниг.: Халфин Н.А., 1958.

231 Ар. внеш. полит. России, саридораи архиви Санкт Петербург, П-10, д. 1841-2: инчунин ниг. «Сборник материалов для завоевания Туркестанского края», т. IV, Тошканд, с. 106–107.

232 Небольсин П.И., 1865, с. 216.

233 Маркс К. и Энгельс Ф., Соч., т. 9, с. 12–13.

234 Рожкова М.К., 1949, с. 311.

235 {амон асар, с. 314.

236 Муфассалан ниг.: (илова бар асар[ои дар боло иrтибосшуда): Терентьев М.А., 1875; Грулёв М., 1909; Кастельская 3.Д., 1934; Попов А.Л., 1940 а, 1940 б; Штейнберг Е.Л., 1950; Халфин Н.А., 1959, 1965, 1974; Му[аммадxонов А.Р., Неъматов Т., 1957 ва u.

237 Бе[тарин шар[и иxмолии саё[ат ва экспедитсия[ои рус[о ба Осиёи Миёна дар сол[ои 1715–1886 таълифоти зерин аст: Жуковский С.В., 1915; Маслова О.В., 1955, 1956, 1962, 1971.

238 Мушкетов И.В., 1915, с. 126. Барои тафсили муваффаrият[ои наrшабардории Осиёи Миёна –ниг.: Федчина В.Н., 1967, е. 78–103.

239 Бартольд В.В., 1977, с. 430.

240 {анeз асари мукаммале, ки са[ми дар та[rиrи Осиёи Миёна гузоштаи илми русро дар нимаи аввал ва миёна[ои асри ХIХ бо xузъиёташ нишон медода бошад, ба вуxуд наомадааст: Баёни мухтасараи нисбатан боэътибор – Бартольд В.В., 1925; Крачковский И.Ю., 1958.

241 Мо дар боло роxеъ ба кeшиш[ои амирони Афuонистон барои истило намудани замин[ои со[или чапи дарёи Аму, ки пештар ба давлат[ои Осиёи Миёна тааллуr доштанд, сухан ронда будем. Амалиёти xиддии ишuолгарии феодалони афuон дар сол[ои 50-уми асри ХIХ, пас аз он ки мулк[ои вилояти Балх ба сифати музофоти Туркистони Афuон ба [айъати давлати Афuонистон [амро[ карда шуданд, шурeъ гардид. Бо вуxуди муrовимати далеронаи тоxикон ва eзбекон [укумати Афuонистон аз он сабаб ба ин истило муваффаr шуд, ки дар ин xо парокандагии феодалb [укмфармо буд, [окимони ма[аллb бо [ам хусумат варзида, xангу пархош мекарданд, аморати Бухоро, ки ин мулк[о пештар тобеи он буданд, худ дар натиxаи низоъ[ои феодалb заиф гардида, ба ин мулк[о кeмаки xиддии [арбb расонида наметавонист.

242 Брагинский И.С., Раxабов С.А., Ромодин В.А., 1953, с. 23–26.

243 Брагинский И.С., 1955, с. 434.

244 Ин бар хилофи аrидаи баъзе муаллифон (масалан, ниг.: Неъматов Н.Н., 1959, с. 71–73) ба калонтарин ша[р[ои Осиёи Миёна, мисли Бухоро низ комилан тааллуr дорад.

245 Маркс К. и Энгельс Ф. Соч., т. 21, с. 407.

246 Ленин В.И. Асар[о, x. 1, с. 163–164.

247 Маркс К. и Энгельс Ф. Соч., т. 21, с. 409.

248 Пугаченкова Г.А., Ремпель Л.И., 1965, с. 376.

249 Федченко А. П., 1875, с. 44.

250 Писарчик А. К., 1975, с. 140.

251 Дар асар[ои xамъбасткунандаи Пугаченкова Г.А., Ремпель Л.И., 1958– 1965; Ремпель Л.И., 1961, Сухарева О.А., 1958; 1962; 1966; инчунин дар таълифоти дигар этног­раф[о мадрак[ои хеле му[им ва xолиби диrrат оварда шудаанд. Дар ин бобат дигар асар[ои тадrиrотии махсус низ мавxуданд, аз xумла: Денике Б.П., 1928, Лавров В.А., 1964 Ремпель Л.И., 1936; 1937; 1960; 1969; Писарчик А.К., 1937; 1954; 1956; 1970; Андреев М.С., Писарчик А.К., 1958, Полупанов С., 1937, Кисляков Н.А., 1939; Uуломов Я.U., 1941, Бачинский Н.М., 1947; Веймарн В.В., 1948, Воронина В. Л., 1949; 1951 а; 1951 б; 1953; 1956; 1959 а; Бретаницкий Л.С., 1950; Абдурасулов Р.Р., 1960; Ноткин И.И., 1961; Зо[идов П.Ш., 1965; 1969; Мухторов А., 1965; Рeзиев М., 1967 ва u. Мо имкон надорем дар сари натиxа[ои ин тадrиrот[о rадре бошад [ам, муфассалтар таваrrуф намоем.

252 Дар мактаб[ои тоxикии аморати Бухоро хондани асар[ои шоири бузурги eзбек Навоb расм гардида буд, ки дар бобати ба забони [амдигар ошноb пайдо кардани ду халrи бародар – тоxикону eзбекон а[амияти калоне дошт.

253 Айнb С., 1954; Айнb Х.С., 1956; Бедил, 1955.

72 Ниг.: Халфин Н.А., 1972.

73 Ленин В.И. Асар[о, x. 4, с. 86.

74 {амон асар, с. 386.

75 А[мади Дониш, 1959, с. 39–40.

76 А[мади Дониш, 1959, с. 40–41.

77 Матни пурраи муо[идаи байни Россия ва Хева аз тарафи Жуковский С.В. дар китоби «Сношения России с Бухарой и Хивой за последнее трехсотилетие». Пг., 1915, замимаи III, с. 178–183 нашр шудааст.

78 Терентьев М.А„ 1906, x. II, с. 266-281

79 ЦГА УзССР, И-1, оп. 34, д. 234-а лл. 18-19.

80 ЦГА УзССР, И-1, оп. 34, д. 243-а лл. 18-19.

81 {амон xо, д. 242, лл. 46-47.

82 Стремоухов Е., 1875, с. 685.

83 Сомb, 1962,- в. 102–103; Маев Н., 1879, с. 175–176; Кисляков Н.А., 1954, с. 63–70. Искандаров Б.И., 1960, с. 56–60; 170–189; {амроев М., 1955, с. 26-29; Юсуфов Ш. 1964, с. 29-32.

84 Стеткевич, 1894, с. 241.

85 Ниг: масалан, Тихомиров М.Н., 1960; Халфин Н.А., 1965; {идоятов U,А., 1969.

86 «Присоединение Средней Азии к России (маxмeаи санад[о)». 1960, с. 142– 151.

87 Ленин В. И. Асар[о, ч. 23, с. 133.

88 Искандаров Б.И. 1960, с. 98-99.

89 ЦГА УзССР, И-1, оп. 34, д. 680 лл. 14-15; иттилои Rосиди [окими Шуuнон Акбаралихон аз 27 январи с . 1889 (ниг. Халфин Н.А. 1965, с. 385).

90 Тасвири ошкорои ин таxовуз дар китоби иштироккунандаи он Дюранд (1905) ба назар мерасад; Ниг. инчунин Рустамов У. А., 1956.

91 Таrрибан айни [амин ваrт дар натиxаи гуфтушуниди намояндагони Россия бо хукумати Хитой пост[ои [арбии империяи Син аз Помири шарrb бардошта шуданд.

92 Ниг .: Искандаров Б.И., 1960.

93 Барои тафсили ин воrеа ниг.: Халфин Н.А., 1965.

94 Маркс К., Энгельс Ф., 1932, с. 107.

95 Маркс К., Энгельс Ф., 1932, с. 107.

96 Маркс К. и Энгельс Ф.. Соч., т. 34, с. 230.

97 Маркс К. и Энгельс Ф. Соч., т. 4, с. 419–459.

98 Маркс К. и Энгельс Ф., Соч., т. 9, с. 130–136.

99 Ленин В.И. Асар[о, x. 39, с. 398.

72 Ленин В. И., Асар[о, x. 5. с. 85.

73 ЦГА Уз. ССР И-19, оп. 1, д. 6002, л. 19.

74 Пасттарин мансаб дар генерал-губернатории Туркистон, ки аз [ар 50 хоxагb интихоб мешуд.

75 Мухторов А., 1964, с. 127–130.

76 Сухарева О.Д., 1966, с. 190.

77 Маев Н.А., 1879, с. 191.

78 {амроев М., 1959, с. 43.

79 Губаревич-Радобыльский А., 5 ч., с. 79

80 Гулишамбаров С. И. 1913, с. 219.

81 Раxабов С., 1954, с. 17-19.

82 Ба[одур ё аламон – аз поин нахустин мансаби баланди аморати Бухоро.

83 Додхо[ - яке аз болотарин мансаб[ои аморати Бухоро, ки дар маротиб ёзда[умин аст.

84 Ниг.: Юсуфов Ш., 1964. {амроев М., 1959, с. 38, 39.

85 А.С., 1904

86 АВПР Среднеазиатский стол, д. 304, лл. 8–11.

87 ЦГА Уз. ССР, И. 1, Оп. 34, д. 670, лл. 72-75.

88 ЦГУ Уз. ССР Ф-И-3, оп. 2, д. 20, в 118–119.

89 ЦГ ВИА СССР, ВУ А/с, д. 556, ч. II, л. 83.

90 ЦГА Уз. СССР, д. И-3, оп. 2, д. 20., л. 109.

91 Дар [амон xо, у И-2, оп. 1, д. 35, лл. 2–3.

92 ЦГ ВИА СССР, ВУ А/с, д. 558, л. 36.

93 Мe[синова R. З., 1965, с. 12.

94 Дар нашри аввали «Таърихи мухтасари халrи тоxик» (1947) мо [ам ин шeришро нодуруст тафсир дода будем. Дар нашри дувуми китоб ва дар маrолае, ки дар журнали «Вопросы истории» (№ 2, 1953) чоп шуда буд, ин хатои худро исло[ кардем.

95 ИТН, т. И-2, 1964, с. 175–176. {амроев М., 1959, с. 80–81. Стеценко И.А., 1963, с. 103-104.

96 ЦГ ВИА, д. 1396, оп. 1, д. 1571, л. 51–52.

97 ЦГА Уз. ССР, ф. И. Л. 1, оп. 34, д. 236, л. 22–270 б. Рапорти И. Маев ба генерал-губернатор дар санаи 1 июли соли 1875.

98 ЦГА Уз. ССР, ф. И-Л. 1, оп. 34, д. 109, л. 17.

99 ЦГА Уз. ССР, ф. и. 1, оп. 22, д. 147 лл. 1-2, Х-13, 17; Мухторов А., 1964, с. 147–150.

100 ЦГА Уз. ССР, ф. 4-126. оп. 1, д. 1267, л. 72, 76.

101 Маxлисов А. номи ин одамро [амин хел зикр кардааст, 1967, с. 294; {амроев М. мегeяд, ки номи ин одам Соле[ Одинабоев буд, 1959, с. 81–82.

102 {амроев М., 1959, с. 82.

103 Маxлисов А., 1967, с. 294.

104 Лилиенталь, 1894, с. 314.

105 Болдырев А., 1936; Шодиншоев А., 1936; Uафуров Б.U. ва Прохоров Н.И., 1944, с. 154–156; Искандаров Б.И., 1954; Стеценко И.А., 1963; с. 105–111.

106 ЦГА Уз. ССР, ф. И-3, д. 228, л. 30, 1898, иrтибос аз китоби Раxабов 3., с. 199.

107 Логофет Д.Н., 1911, с. 263.

108 Варыгин М.А., 1916, с. 800.

109 ЦГ ВИА ф. 1396, оп. 2, д. 213, л. 24; телеграмма дар санаи 18 ноябри 1886, иrтибос аз китоби Раxабов 3., 1957, с. 100.

110 ЦГА Уз. ССР И. З, д. 50, л. 112, иrтибос аз китоби Раxабов 3., 1957, с. 103.

111 Муrоиса шавад: Мe[синова R.3., 1959, с. 94–99.

112 ЦГ ВИА ф. 1396, оп. 2, в. м. 1767, л. 57, 57 об.

113 ЦГ ВИА ф. 400, оп. 261/911, в. м. 87/605, л. 37.

72 ЦГА Тадж. ССР, ф. 1, оп. 1., д. 1926, л. 9.

73 Муфассалтар ниг.; Бобохонов М., 1975, с. 94–95.

74 Гулишамбаров С.И., 1913, с. 73.

75 Рябинский А., 1941, с. 4.

76 Дар ин бора муфассалтар ниг.: Аминов А.М., 1959.

77 Демидов А. П., 1926, с. 125.

78 Ленин В. И., Асар[о, x. 3, с. 596.

79 «Туркестанские ведомости», 5 августи соли 1910.

80 Айнb С. Куллиёт, x. 10, с. 111–112.

81 Uайр аз ин шиддат ёфтани вазъияти Помирро империалистони Британия, ки кай[о ба ин но[ия тамаъ доштанд, мумкин буд истифода баранд ва инро З.Ба[ромов дар маrолааш дуруст баён кардааст. Ниг.: Ба[ромов З., 1957, с. 63–64.

82 ЦГА Уз. ССР, р. 77,–вар. 105–109; Муфассал ниг.: Халфин Н.А., 1975.

83 ЦГА Уз. ССР, д. 77, лл. 160-170.

84 Дар бораи ии воrеа[ои му[им дар xилди 2, китоби 2-юми «Таърихи халrи тоxик» бисёр маълумоти пурrимат дода шудааст.

85 Ленин В.И., Асар[о, x. 19, с. 70.

86 Мо ин воrеаи таърихиро аз нуrтаи назари таъсири он ба тараrrиёти халrи тоxик баррасb менамоем; муаллиф дар назди худ вазифаи [аматарафа тадrиr кардани онро нагузоштааст, зеро ба ин масъала тадrиrоти асосии Пясковский А.В. (1958) ва як rатор асар[ои дигар мавxуданд.

87 Очерки истории Коммунистической партии Туркистана; Социал-демократические организации Туркистана в дооктябрьский период (1903 – март 1917), 1958, с. 27-28.

88 Дар ин бора ниг.: Фомченко А.Л., 1958, с. 31–39.

89 Газ. «Зеравшан», № 27, 10 марти соли 1906. Иrтибос аз китоби Мавлонb И., 1960, с. 29–30.

90 Аслонов М., 1965, с. 31,

91 Вараrаи «К рабочим Среднеазиатской железной дороги» ниг.: Пясковский А.В., 1958, с. 118-119.

92 Ленин В.И. Асар[о, x. 9, с. 408.

93 Епифанов В.М., 1908.

94 Газетаи «Русский Туркестан», 9 ноябри соли 1905. Иrтибос аз китоби Пясковский А.В., 1958, с. 195.

95 Газетаи «Самарrанд», 22 октябри соли 1905. Иrтибос аз китоби Пясковский А.В., 1958 с. 206.

96 Газетаи «Русский Туркестан», 6 декабри соли 1905. Иrтибос аз китоби Пясковский А.В., 1958, с. 486.

97 Газетаи «Самарrанд», 8 июли соли 1906. Иrтибос аз китоби Раxабов 3.Ш., 1970, с. 68-69.

98 Мухторов А., 1969, с. 62.

99 Раxабов З., 1970, с. 97-98.

100 Дар бораи шeриш[ои револютсионии ме[наткашони уезди Хуxанд ниг.- Rосимов Н., 1968, с. 121–126 ва u.

101 ЦГА Узб. ССР, И-1, оп. 35, д. 244, лл. 2-3.

102 ЦГА Узб. ССР, И-18, оп. 2, д. 34, лл. 14-15.

103 Xолиби диrrат аст, ки [атто [амин Матсиевский барин золими гузаро ба назари [укумати подшо[b на он rадар бера[м намуд, ба ин сабаб дар ибтидои соли 1907 eро маxбур карданд, ки истеъфо ди[ад.

104 Логофет Д.Н., 1911, x. II, с. 264.

105 Маxлисов А., 1967, с. 302–303; дар бораи Rаротегин умуман ниг.: тадrиrоти муфассали Кисляков Н.А., 1954.

106 Стеценко И.А., 1963, с.126-127.

72 Каримов Т.Р., 1966, с. 86–87

73 ЦГА Узб. ССР, И-18, оп. 2, д. 251, л. I

74 ЦГА Узб. ССР, И. 2, д. 251, лл. 65–68

75 ЦГА Узб. ССР, И-3, оп. 2. 467, лл. 149-204

76 Иrтибос аз китоби Alp Tekin, 1915, S. 16.

77 ЦГА Узб. ССР, п. 1, оп. 31, д. 648, л. 1.

78 ЦГА Узб. ССР, 4, 2, оп. 2, д. 439, л. 5-6.

79 Ниг.: газ. «Гюнаш», ки дар Боку нашр мешуд, № 10–12, 12 январи с. 1911.

80 Бобохонов М., 1970, с. 171–172.

81 Каримов Т.Р., 1966, с. 94–97.

82 Матни указро ниг.; «Восстание 1916 года в Средней Азии и Казахстане. Сборник документов», 1960, док. 1, с. 25–26.

83 Ниг.: Халфин Н.А., 1950; Турсунов Х., 1962, с. 198.

84 Восстание 1916 года в Средней Азии и Казахстане». док. 53, с. 105.

85 Ниг.: Раxабов 3., 1955; Турсунов Х., 1962; Усенбоев К., 1967; Кастелская 3.Д., 1972; нашр[ои махсуси «Ахборот»-и АФ Тоxикистон ва АФ Eзбекистон, «Рисола[о»-и Институти таърих, забон ва адабиёти АФ Rирuизистон ва uайра

86 «Восстание 1916 года в Средней Азии и Казахстане», док. 56. с. 109.

87 Дар [амон xо, с. 162–163, док. 92.

88 «Восстание 1916 года в Средней Азии и Казахстане», док 92 с 170

89 Дар [амон xо, док. 89, с.137, ахбороти Ликошин ба генерал-губернатор Куропаткин, 5 августи соли 1916.

90 Дар [амон xо, док. 92, с. 170.

91 Мухторов А., 1967, с. 33.

92 ЦГА Узб. ССР, И. 1, оп. 31, д. 1128, лл. 5–8 ва uайра.

93 ЦГА Узб. ССР, И. 17, д. 166, лл. 11 – 14.

94 Ленин В.И., Асар[о, x. 23, с. 385.

95 Искандаров Б.И., 1970, с. 28–35.

96 «Очерки истории Коммунистической партии Туркестана», вып II, 1959, с. 32.

97 Аминов А., Бобохexаев А., 1966, с. 121.

98 Xадидизм умуман манфb бошад [ам, ба он муваrrатан одамони поквиxдони xeянда [ам [амро[ мешуданду программаи зиддихалrии миллатчиёни буржуазиро эътироф намекарданд ва ба андозаи фош шудани мо[ияти иртиxоии xадидизм аз он дур мешуданд.

99 Газ. «{уррият», 25 июни с. 1917.

100 «Наша газета», № 121, Тошканд, с. 1917 (Дарё – ма[аллаи Сир-Дарё ба назар дошта шудааст).

101 «Очерки истории Коммунистической партии Туркестана», вып. II, 1959 с. 35,

102 Дар [амон xо, с. 38–39.

103 «Победа Великой Октябрьской социалистической революции в Туркестане». Сб. документов. 1947, с. 41.

104 ЦГА Узб. ССР, И. 3, оп. 2, д. 514, л. 100.

105 «Подготовка и проведение Великой Октябрьской социалистической революции», Сб. документов, 1947, с. 117.

106 Ленин В.И., Асар[о, x. 31, с. 4.

107 А[мади Дониш, 1959, с. 72.

108 Муфассал дар бораи он[о ниг.: Мухторов А., 1969.

109 Раxабов 3.Ш., 1974, с. 45.

110 Дар [амон xо, с. 44.

111 Дар [амон xо, с. 44.

112 Маркс К. и Энгельс Ф. Соч. т. 23, с. 191.

113 Тавсифи нисбатан мукаммали сарчашма[о оид ба таърихи rадимро ниг. дар: ИТН, т.I-III.

114 Тавсифи хеле хуби маъхаз[ои оид ба таърихи Осиёи Миёнаи аср[ои IХ–ХII-ро В.В. Бартольд (1963 б, с.45–108) додааст. Беляев В.Н., 1939; Ромаскевич А. А., 1938, 1939; дар rисмати адабиёти xуuрофии арабb Крачковский И.Ю., 1957 иловаи он тавсифанд. Аз тавсифи умумb ва хеле муфид ниг.; Spuler В., 1952, ХVI–ХХХII; 1968, 100–168;

115 Аз обзори адабиёти тоxик (тоxику форс) ниг: Browke Е.У., 1902: 1906, 1920, 1924; Брагинский И. С, 1956 а. 1961; Бертельс Е.Э., 1960; Rypka J., 1963, 1968; Рипка Я., 1970.

116 Sarton G., 1962.

117 Обзори захира[ои дастхат[ои шарrшиносии СССР-ро ниг. 1877, 1881; дар: Тверетинова А.С, 1963; Rosen V., Миклухо-Маклай Н.Д., 1955, 1961. 1975; Михайлова А. И., 1961; Баевский С.И., 1962, 1968: То[ирxонов А.Т., 1962; Акимушкин О.Ф., ва диг., Дмитриев Л. В., ва диг., 1965; «Собрание». I–VIII; «Каталог», I–III

9