Глоссарий

Лихорадка (febris, pyrexia) – повышение температуры тела в результате изменения деятельности центра терморегуляции под действием пирогенных веществ

Fever means a body temperature above the usual range of normal due to changes in the activity of the thermoregulatory center caused by pyrogens.

Қызба (febris, pyrexia) – пирогенді заттардың әсерінен жылу реттеу орталығы қызметі өзгерістерінен дамитын дене қызымының жоғарылауы

Экзопирогены –продукты жизнедеятельности микробов, вирусов, по химической природе –липополисахариды, термостабильны

Exogenous Pyrogens are secreted by bacteria, viruses, are breakdown products of bacteria, they are lipopolysaccharides and so they are thermostable

Экзопирогендер – микробтар мен вирустардың тіршілік өнімдері, химиялық табиғаты бойынша – липополиқанттар, жылуға төзімді.

Первичные пирогены - экзогенные пирогенны и продукты первичной и вторичной альтерации тканей

Рrimary pyrogens are exogenous pyrogens and the products of tissue alteration.

Алғашқы пирогендер – экзогенді пирогендер және алғашқы және салдарлық альтерация өнімдері

Вторичные эндогенные пирогены: интерлейкины (ИЛ-1, ИЛ-6, ИЛ-8), ФНО (фактор некроза опухолей) синтезируются моноцитами, макрофагами, гарнулоцитами, лимфоцитами при их активации

Екіншілік эндогенді пирогендер - интерлейкиндер (ИЛ-1, ИЛ-6, ИЛ-8), ӨТЖЖ (өспе тіршілігін жоятын жайт) моноцит, макрофаг, гарнулоциттер, лимфоциттер әсерленгенде бөлінеді.

Secondary endogenous pyrogens: interleukins (IL-1, IL-6, IL-8), TNF (tumor necrosis factor) are synthesized by monocytes, macrophages, granulocytes, lymphocytes at their activation.

Стадии лихорадки

Қызбаның сатылары

1. Стадия подъема температуры (Stadium Incrementi)

Температураның көтерілу сатысы

The stage of temperature elevation

2.Стадия стояния температуры на высоком уровне (Stadium Fastigii) Температураның тұрақтану сатысы The stage of high constant temperature

3.Стадия снижения температуры (Sadium Decrementi)

Температураның түсу сатысы

The stage of temperature decreasing

Виды лихорадки по степени повышения температуры

Температураның жоғарылау дәрежесіне қарай қызбаның түрлері

Субфебрильная, шамалы subfebrile 37,1 – 37,9 ^оС

умеренная орташа moderate 38,0 - 39,0 ^оС

высокая қатты high 39,0- 40,9 ^оС

гиперпиретическая асқын hyperpyretic 41,0 ^оС и выше

Виды лихорадки в зависимости от колебаний суточной t⁰ тела

Дене қызымының тәуліктік өзгерісіне қарай қызбаның түрлері

Постоянная – f. Continua: суточные колебания температуры не превышают 1 ^оС (брюшной и сыпной тиф, крупозная пневмония)

Тұрақты қызба – температураның тәуліктік өзгерісі 1 ^оС-тан аспайды (іш сүзегі, бөртпе сүзек, крупозды пневмония)

Сontinued fever: fluctuations of temperature are lower than 1 ^оС (Typhus, pneumonia)

Послабляющая –f.remittens: Суточные колебания температуры 1-2 ^оС (вирусные и бактериальные инфекции, экссудативный плеврит)

Босаңситын қызба- температураның тәуліктік өзгерісі 1-2 ^оС (вирустық, бактериялық жұқпа, экссудативті плеврит)

Remittent fever: fluctuations of temperature are 1-2 ^оС (viral and bacterial infections, exudative pleuritis)

Перемежающая – f.intermittens: большие колебания температуры с падением ее по утрам до нормы (гнойная инфекция, туберкулез, малярия)

Ұстамалы қызба – дене қызымы бірнеше сағаттың ішінде ертеңгілік тез түсуі мүмкін (іріңді жұқпа, туберкулез, малярия)

Intermittent fever: significant temperature fluctuations with morning normalization (purulent infections, tuberculosis, malaria)

Истощающая – f.hectica: суточные колебания температуры 3-5 ^оС (сепсис, гнойная инфекция)

Қалжырататын қызба – таңертеңгі мен кешкі дене қызымы аралығы 3-5 ^оС (сепсис, іріңді жұқпа)

Hectic fever: fluctuations of temperature are 3-5 ^оС (sepsis, purulent infection)

Возвратная – f. Recurrens: чередование лихорадочных и безлихорадочных периодов длительностью 2-7 суток (возвратный тиф, малярия)

Қайталамалы қызба – қызба және қызбасы жоқ кезеңдердің 2-7 күнде қайталануы (қайталамалы сүзек, малярия)

Recurrent fever: febrile and afebrile alternating periods last 2-7 days (typhus recurrens, malaria)

Атипичная - f. Athypica:

Извращенная - f. inversa нарушение циркадного ритма, утренняя температура выше вечерней. (сепсис)

Келбетсіз қызба – температураның тәуліктік өзгеруі бей-берекет, ретсіз болады.

Atipical fever Perverted fever f. inversa:disorders of circadian rhythm, morning temperature is higher than evening temperature (sepsis)

ӘДЕБИЕТТЕР:

Негізгі

1. Ә.Нұрмұхамбетулы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – С. 237-247.

2. Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. 76-83

3. Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 324-340.

4. Патологическая физиология п/р А.Д.Адо и В.В.Новицкого. – Томск: Изд-во Том ун-та, 1994. – С. 354-361.

5. Патологическая физиология п/р А.Д.Адо, М.А.Адо, В.И.Пыцкого, Г.В.Порядина, Ю.А.Владимирова. – М.: Триада-Х, 2002. – С. 202-209.

6. Патологиялық физиология боинша сынамалық тапсырмалар // Қазак тіліне аударған М.Б.Байбөрі, редакциялаған Т.П.Ударцева, Н.Н.Рыспекова – Алматы.: изд-во «Эффект», ҚазҰМУ, 2007.- Б. 128 -139

Қосымша

7. Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник: в 2 т. – М.: ГЭОТАР-МЕД, 2003. – Т. 1. – С. 201 -234.

8. Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга.-Томск: Том.ун-та, 2001, С. 235-244.

9. Зайчик А.Ш., Чурилов Л.П. Общая патофизиология. СПб., 2001. – ЭЛБИ-СПб, С.-364-380

10. 9.А.Л. Костюченко. Угрожающие жизни состояния в практике врача первого контакта. СПб: спец.литература, 1998г. с-240.

11. 10.Ю.В.Лобзин, А.Т.Марьянович, Н.В.Цыган. Терморегуляция и лихорадка. – М.: Вузовская книга, 1998. – 64 с.

БАҚЫЛАУ –

Тест тапсырмалары – патофизиология пәнінен сынамалық тапсырмаларды қараңыз. Қазақ тіліне аударған М.Б.Байбөрі, редакциялаған Т.П.Ударцева, Н.Н.Рыспекова.– Алматы.: «Эффект» баспасы, ҚазҰМУ, 2007.- Б. 128-138

№1 АРАЛЫҚ БАҚЫЛАУ

Тақырыптары: «Патофизиология пәні, әдістері, міндеттері. Жалпы нозология», «Жалпы этиология, патогенез», «Реактивтілік пен тұқымқуалаушылықтың патологиядағы рөлі», «Жасуша патофизиологиясы», «Зақымдануға организмнің жалпы серпілісі».

Мақсаты:

• студенттердің білімін өткен аудиториялық және аудиториядан тыс материалдар бойынша тексеру

• билеттер бойынша ауызша сұрауда коммуникациялық дағдысын бағалау

• ситуациялық есептер шешу машықтық дағдысын бағалау

Бақылау міндеттері:

• өткен материалдар бойынша білімін бекіту

• патофизиологиялық тәжірибе жоспарлау және орындау дағдысын бекіту

• ауызша және жазбаша жауап бергенде ойын жеткізу дағдысын дамыту

№1 аралық бақылаудың сұрақтары

1. Патологиялық физиология, міндеттері, зерттеу тәсілдері. Патофизиологиядағы тәжірибенің маңызы (кемшілігі және артықшылығы). Кариес пен пародонтты үлгілеу

2. ҚР ДСМ 697 «Клиникаға дейінгі зерттеуді медициналық – биологиялық эксперимент пен клиникалық тексеруді Қазақстан Республикасындағы жүргізудің тәртібін бекіту» бұйрығының қағидаларымен танысу. Қазақстан Республикасының индустрия мен сауда Министрілігінің техникалық реттеу және метрология комитетінің № 575 2006 жылдың 29 желтоқсандағы бұйрығы бойынша Қазақстан Республикасының Мемлекеттік стандартына сай зертханалық тәжірибе туралы. Негізгі қағидаларының ережелерін оқып білу.

3. Денсаулық пен аурудың анықтамасы. Аурудың негізгі нышандары. Аурулардың жіктелу ұстанымдары.

4. Дерттік әсерленіс, дерттік үрдіс, дерттік жағдай туралы түсінік, мысалдар. Біртектес дерттік үрдістер туралы түсінік, сипаттамасы

5. Аурудың сатылары, сипаттамасы. Жұқпалы аурулардың даму кезеңдері

6. Ауру алды туралы түсінік. Жүктемелік сынамалармен ауру алдын анықтау.

7. Өлім. Өлу кезеңдері, сипаттамасы.

8. Тірілтудің негізгі ұстанымдары. Тірілтілген организмнің ауруы туралы түсінік, патогенезі.

9. Этиология, анықтамасы. Ауру пайда болуындағы себеп пен жағдайлардың маңызы. Ауруды алдын алу және емдеудің этиотроптық ұстанымдары.

10. Организмге төмен барометрлік қысымның әсері. Биіктік ауруының этиологиясы мен патогенезі

11. Этиологиялық факторлардың (жайттардың) жіктелуі. Ауру пайда болуында сыртқы орта жайттары және организм ерекшеліктерінің маңызы

12. Аурудың пайда болуында тұқым қуалаушылықтың маңызы. Аурулардың этиологиясында тұқым қуалау және сыртқы орта жағдайларына байланысты аурулардың жіктелуі. Тұқым қуатын және туа пайда болған аурулар, себептері. Тұқым қуалаушылық патология түрлерінің жіктелуі.

13. Патогенез, анықтамасы. Бүліну – патогенездің бастапқы тізбегі ретінде. Бүліну деңгейлері. Мысал келтіру.

14. Патогенездегі себеп-салдарлық арақатынастар. Мысал келтіру.

15. Бастапқы тізбек және кері айналып соғу шеңбері. Ауруларды патогенездік емдеу ұстанымы. Балалар организмінде бейімделу және қызметтердің қалпына келу үрдістерінің ерекшеліктері.

16. Организмнің реактивтілігі мен төзімділігі, анықтамасы. Тітіркендіргішке организмнің жауап беру серпілісінің түрлері, мысалдар.

17. Реактивтіліктің түрлері, сипаттамасы. Организм реактивтілігінің аурулардың пайда болуындағы, өтуі және аяқталуындағы маңызы.

18. Адамның жас мөлшері реактивтіліктегі маңызы

19. Адамның жынысының реактивтіліктегі маңызы.

20. Организмнің конституциясы, анықтамасы, конституция түрлерінің (Кречмер, М.В. Черноруцкий, И.П. Павлов) жіктелуі. Организм реактивтілігінде конституцияның маңызы.

21. Жасуша бүлінуі, этиологиясы. Жасушаның зақымдануға төзімділігі.

22. Жасушаның зақымдану түрлері. Жасушаның жедел және созылмалы зақымдануының сатылары.

23. Жасуша зақымдануының арнайы және арнайы емес көріністері. Зақымданудағы жасушаның иондық құрамының өзгерістері, патогенезі, салдары.

24. Зақымданудағы жасушаның энергиямен қамтамасыз етілуінің бұзылыстары, салдарлары

25. Жасуша мембраналары бүліністерінің негізгі даму жолдары. Жасуша мембранасы бүлінуіндегі негізгі тетік ретінде МАТ әсерлену жолдары. Цитоплазма мембранасы зақымдануының салдарлары.

26. Жасуша мембраналары бүліністерінің негізгі даму жолдары. Мембраналық фослипаза және басқа гидролаздардың әсерленуі, осмостық зақымдануы, иммундық зақымдануы.

27. Апоптоз туралы түсінік, патогенезі. Зақымданудағы жасуша ішіндегі бейімделу серпілістері.

28. «Жедел кезеңі жауабы» себептері, дәнекерлері, олардың әсерлері. «Жедел кезеңі жауабы» нәруыздары, олардың қызметтері. «Жедел кезеңі жауабы» организм үшін маңызы.

29. Жалпы адаптациялық синдром (стресс), себептері, сатылары, даму тетіктері.

30. Стрестің қорғану-бейімделу және патогенді маңызы. Адаптациялық аурулар туралы түсінік.

31. Сілейме. Этиологиясы мен патогенезі бойынша жіктелуі. Жарақаттық сілейме, себептері, сатылары, гемодинамика мен микроциркуляцияның өзгерістері.

32. Кома, түрлері, даму механизмдері.

Есептерді силлабустан «Бақылау-өлшегіш құралдары» бөлімінен қараңыз. 1-11 есептер.