- •Құрастырушыдан
- •Шешендік арнау сөздер Асанқайғы мен Әз Жәнібек
- •Майқы би мен Алаша хан
- •Байдалы мен Айғаным
- •Жидебай мен Қараменде
- •Үш сыншы
- •Елді бекем билейді, бекемді шешен билейді
- •Бекболат пен бір төре
- •«Шернияз ақын мен Едім»
- •«Біз сізді іздеп келдік Баянас деп»
- •Шернияздың Байсақалға айтқаны
- •Жетпес шешеннің Әбілқайырға айтқаны
- •Ғалымның хаты өлмейді Таймас Жұдас шешен айтты дейтін сөз.
- •Досболдың Әйекеге айтқаны
- •Биікпін деп мақтанба Тобықты Құнанбай айтты деген сөз
- •Жұмырбай ақынның Жәңгір ханға айтқаны
- •Шиырбай жылқышының сөздері
- •Ыбырайдың Есенберліге айтқаны
- •Төле би мен Түлкі бала
- •Сөздің атасы мен анасы
- •Әркім азса, қатарымен азады
- •Жарлының пірі жалтаң ата
- •Үш арсыз, үш ғайып, үш жетім
- •Үйсінбай шешен мен төре
- •Япырмай, мына тоқты ембеген бе?
- •Бақыт құсы қара шыбынға айналды
- •Кедейліктен жаман жоқ
- •Жолдастың мыңын алма, бірін ал!
- •Білгендерден ғибрат ал
- •Ақтайлақ пен қанай шешен
- •Қатын алма қайын ал
- •«Жар басына үй тікпе!» айтқожа шешен айтты деген сөздер
- •Мен кедейліктен өшімді алдым
- •Қас жақсының белгісі
- •Суда суат жаман екен
- •«Атың жаман болса...» таймас шешен айтты дейтін сөз
- •Ілгері басқан адамға айсерке шешен айтты дейтін сөз
- •Елу ердің жасы
- •Екі жақсы дос болса... Балаби айтты дейтін сөз
- •Шауыпкел шешен айтты дейтін сөз
- •Аққу ұшып көлге кетті
- •Тұяғы бүтін тұлпар жоқ
- •Теңіз бастан былғанды шыңғыс xahfa жыршы айтқан дейтін сөз
- •Ақсақ құлан, жошы хан
- •Сырымның өлімін естірту
- •Қыпшақ ізбасты шешен айтқан дейтін сөз
- •Ауру көңілін kim ашар? байдалы бидің уәли төренің көңілін сұрағаны дейтін сөз
- •¥Лы өлмеген руда жоқ шоқанның өлімін естірту
- •Шорман мен құдайменде
- •Қайғысыз, мұңсыз жан бар ма?
- •Өлімді ер көтереді
- •Уа, ерден!
- •Tұлпар бар ма тұяғы майрылмаған?
- •Сабырлық керек қазаға
- •Шешендік толғау сөздер б¥л дүниеде не жетім?
- •Бүл дүниеде не жаман?
- •Байқасаң, жақсы қандай, жаман қандай!
- •Б и ik тауға жарасқан Алтай Байдалы айтқан деген сөздер
- •Түнді қанша мақтасаң...
- •Тауға біткен қайыңның Беріш Есет батыр айтқан деген сөз
- •Қара жерді жамандама Айдабол Торайғыр айтты деген сөз
- •Шаруаның екі түрі Тобықты Құнанбай айтқан дейтін сөз
- •Барыс, барыс, барыс ойнар арғын алшынбай айтқан деген сөз
- •Б¥л дүниенің баласы
- •Бұлбұл үйрек, бұл үйрек Шекті Мөңке би айтты деген толғау
- •Өнер алды — қызыл тіл
- •Ит асырасаң, сырттан жи
- •Бала болсаң, болғандай бол
- •Өткел өтсең бұрын өт
- •Тау берігінде қонысың болсын
- •Қас жүйріктің белгісі
- •Айдан жақсы нәрсе.Жоқ
- •Әуеде бұлт бар
- •Арғымақ жабы көрінер
- •Еліңде жақсы көп болса
- •Ойнарқы жүйрік ойнақтап... Керей Тоймас шешен айтты деген сөз
- •Барлы, барлы, барлы тау Айдабол Торайғыр айтқан дейтін сөз
- •Бұл заманда не ғаріп
- •Жақсы жігіт белгісі
- •Қонақжайлық белгісі
- •Көкірек таза болмаса...
- •Талассаң бағаң кетеді
- •Жарысқа түспей бәйге алмас
- •Асаубай мен құлтума
- •Балпық би мен дарабоз бәйбіше
- •Өзі болған жігіттің түп атасын сұрама
- •Түлкі дауы
- •Ұлан тұз сақтайды, ұрғашы ін сақтайды
- •Қанайұлы бекболат шешен
- •Қазыбектің бір ер туралы айтқан билігі
- •Тәбітай мен шорман
- •¥Лы би қалжың болмас
- •Наудың шақша дауы
- •Қу мен момын
- •Абай мен шәкі шешеннің кездесуі
- •Ешкі егіз табады
- •Боран батыр мен жантай дауы
- •Басықара датқа мен мөңке бала
- •Түбінде көріктіден текті озар
- •Ақтайлақ шешен
- •Сырымға қатысты шешендік сөздер сырымға қатысты шешендік сөздер*
- •Бала сырым
- •Отын олжа, су нұрлық
- •Бала сырым мен билер
- •Сырым мен ноқылық
- •Малайсары мен сырым
- •Сырымның сыннан өтуі
- •Қайғысыз хан семіз
- •Ата тұрып ¥л сөйлесе ержеткен болар
- •Шалдың үш түрі бар
- •Бір жігіт бар тек жатады
- •Сырымның екі рет сөзден жеңілуі
- •Бөкен қарттың сырымға бергең батасы
- •Әйелді қорсынбаңдар.
- •Табылдырықтан биік тау жоқ
- •Сырымның мөңкені жеңуі
- •Сырымның әйелге қамқорлығы
- •Бақай қарт пен сырым
- •Ақмоншақ at
- •Балаби мен сырым
- •Мөңкенің сұрағына сырымның жауабы
- •Көпес пен сырым
- •Сырым мен зілғара
- •Сырым батыр мен байсал би
- •Сырым батыр мен ақсуат би
- •Тасып жүргенім жоқ... Сасып жүрмін
- •Сырымның малайсарымен ақылдасуы
- •Нұралы мен сырымның құдалығы
- •Сырым мен нұралының қақтығысуы
- •Сырым батырдың нүралы ханды шапқаны
- •Сырымның ңүралы ханды шабуы
- •Сырым батырдың нұралы ханды шапқаны
- •Сырымның ңүралы ханды шабуы
- •Сырым батырдың ханды шабуы
- •Хан мен сырым
- •Хиуа ханы мен сырымның қағысуы
- •Алдар бидің сұрауына сырымның жауабы
- •Сырымның үргеніш шешенімен айтысы
- •Молда мен сырым
- •Сырым мен ишан
- •Хиуа ханы мен сырым
- •Сырымньщ хиуа ханын сөзден жеңуі
- •Сырым батырдың қайтыс болуы
- •Сырымның өлімін естірту
- •Қазының төрелерге қайтарған жауабы
- •Қазының шектінің шалынан жеңілуі
- •Шоқай meн қазының әзілі
- •Қайырлы би мен мұхтар әкім
Уа, ерден!
Ерденнің Байменде деген баласы өлгенде Асаубай ше-шеннің айтқан көңілі
— Ассалаумағалейкум, уа, Ерден!
Осы балаң өлмесе,
Кетіп едің керден.
Қазаға қарсылық қылмай,
Басыңды көтер жерден.
Көрмегелі көп болды,
Көрісейік кел, бермен.
Балаңды алған құдай ғой,
Өзі алып, өзі берген.
Мен Асаубай досыңмын,
Бұған дұға қыла келген.
Уа, еріп келген қасымда
Құдағи мен құдаң бар.
Өзі берсе, өзі алған,
Тағдырына алланың, .
Сабыр етіп шыдаңдар.
Азаға арнап әкелген,
Тоғыз шұбар құнан бар.
Және азаға әкелген,
Көрген жан қарап тұрғандай
Алты шұбар атым бар.
Айтатұғын датым бар.
Байменде өлсе артында,
Бименде сынды балаң бар.
Тоқтатпаса беруін,
Артьшан үміт және бар.
Екі айғырдың терісін
Біріктіріп істеген,
Нарға артып әкелген,
Екі мойынды саба бар.
Тағы сізге әкелген,
Жаннат ішік, кілем бар.
Басы құндыз болғанда,
Тоғыз түрлі бұйым бар.
Елдің бірін қалдырмай,
Тегіс бәрін жиындар.
Қымызым менің жетеді, ,
Алып келіп құйындар.
Халық көрсін көзімең,
Әкелген сондай сыйым бар.
Төсектен басын Ерден көтеріпті. Сонда шешен былай депті:
— Уа, Ерден!
Сағасынан сынар ма,
Алмас қылыш болатың.
Қайырылып сенің қалды ма,
Топшыңнан тиіп қанатың.
Ерлерге зауал кездессе,
Жуан созьшып,
Жіңішке үзіліп қалатын.
Кұс қанатымен ұшып,
Кұйрығымен қонатын.
Баланың қатты қайғысы,
Өзегінді өртеп жанатын.
Жазулы "тағдыр жеткенде,
Жақсы-жаман, кәрі-жас,
Уақытынан асырмай,
Темір үйге қамап қойсаң да
Аманатын алла алатын,—
деген екен.
Tұлпар бар ма тұяғы майрылмаған?
Қайтқан баласына қайғырып жатып алған Әпеке биге Орынбай ақынның айтқан көңілі
— Тұлпар бар ма, тұяғы.майрылмаған,
Сұңқар бар ма қияғы қайрылмаған?
Адамға тағдыр, ажал жеткен шақта,
Кімдерден кімдер жылап айрылмаған.
Бауыры бүтін сау бар ма, Өлімнен үлкен жау бар ма? Пұлсыз берді, құнсыз алды, Бұған айтар дау бар ма?
Тірлікте бірлік ізде жанға сая,
Ұкпасқа айтқан сөзің болар зая.
Бақиға жеткен қайта келмес болар,
Келмеске жылаған көздің жасы зая.
Сабырлық керек қазаға
Кәрібай Жүсіпұлының Жанай, Досай деген өндірдей екі ұлы жас күнінде қайтыс болып, артында қалған қарын-дасы Шария жоқтап жылай беріпті. Қызы егіліп зарлай берген соң әкесі Кәрібай былай деп көңіл айтқан екен:
— Сабырлық қыл жылама,
Өлшеулі өмір. тұра ма?
Жылағанмен, шырағым,
Жаның басқа шыға ма?
Тыңда мұны құлақ сал, ,
Артық туған үздік-ақ.
Топырағы торқа боп,
Жарылқасын жалғыз хақ.
Қайғырар бұған туыс, дос,
Жетесі жаман жуыспас.
Қараңғы қабірі нұр болсын,
Шырылдап өткен қыршын жас.
Сабырлық керек Шарияжан,
Ойлауы болмас пенденің.
Қайғылы өмір босқа өтер,
Қайғыға көңіл бермегін.
Шешендік толғау сөздер б¥л дүниеде не жетім?
:— Бул дүниеде не жетім?
Санай берсең көп жетім.
Үйрек, қаз қалқып ұшпаса,
Дария — шалқар кел жетім. Е
л жағалай қонбаса,
Бетегелі бел жетім.
Ұлығы әділ болмаса,
Төресін түзу бермесе,
Болады байтақ ел жетім.
Өз бетімен білмесе,
Айтқан сөзге ермесе,
¥қпасқа айтқан сөз жетім.
Замандасы болмаса,
Өңкей жастың ішінде
Қария болар тез жетім.
Қара қасты, қыпша бел
Сыландаса алдыңда,
Сөзіңді қабыл алмаса,
Құр қараған кез жетім.
Еңбегі еш, тұзы сор,
Көргенсіз болса қатыны,
Өмір бойы ер жетім.
Жаман болса барғаны,
Ішінде көп арманы
Наданға барған жақсы әйел,
Білер болсаң бұл жетім.
Бабын білмей иесі
Аяғына қан түскен,
Ұлы дүбір жиынға
Қосылмаған ат жетім.
Дүниеден өтсе данышпан,
Жүйріктермен жарысқан,
Оқитын ие болмаса,
Жазулы қалған хат жетім.
