Лекцыя 16.

А. 1. Што такое займеньнiк? Якiя ведаем займеньнiкi?

2. Якiя займеньнiкi зьмяняюць род, а якiя не?

3. Праскланяй: я, ты, ён, яна, яно; хто, што, мой, мая, маё.

§ 18. Тыя займеньнiкi, што падобныя да прыметнiкаў, зьмяняюцца ў ро-дзе, напр.: мой, мая, маё; такi, такая, такое.

Займеньнiкi я, мы называюцца займеньнiкамi першай асобы.

Займеньнiкi ты, вы называюцца займеньнiкамi другой асобы.

Займеньнiкi: ён, яна, яно, яны называюцца займеньнiкамi трэцяй асобы.

Усе займеньнiкi скланяюцца. Узоры скланеньня займеньнiкаў пададзены ў наступнай лекцыi.

Б. Паданыя займеньнiкi перапiшы ва ўсiх трох радох (калi маюць):

я, ты, ён, мы, вы, яны;

мой, твой, свой, нашы, вашы, iхны;

гэты, гэны, той, такi, гэткi;

хто, што, якi, каторы, чый;

увесь, усякi, усялякi, кожны, сам, самы;

нехта, нешта, неякi (нейкi), нечый, хтось, хтосьцi, неякiсь, чыйсь;

нiхто, нiшто, нiчый, нiякi, нiводны.

Перапiсаўшы, падчыркнi займеньнi падобныя да прадметнiкаў простай рыскай, падобныя да прыметнiкаў пакручастай, падобныя да лiчэбнiкаў двумя простымi.

Лекцыя 17.

§ 19. Прыклады скланеньня займеньнiкаў:

а) адзiночны лiк: множны лiк:

Н. я ты ён яна мы вы яны

Р. мяне цябе яго яе нас вас iх

Д. мне табе яму ей нам вам iм

В. мяне цябе яго яе нас вас iх

Т. мной(ю) табой(ю) iм ёй(ю) намi вамi iмi

М. мне табе iм ёй нас вас iх

б) адзiночны лiк: множны лiк:

Н . мой мая маё мае

Р. майго маей майго маiх

Д. майму маёй майм маiм для усіх

В. як Н або Р майму маё як Н або Р трох радоў

Т. маiм маё маiм маймi

М. маiм маёй маiм маiх

Б. Праскланяй на пiсьме ва ўсiх трох радох займеньнiкi: я, ты, ён; твой, свой, чый, той.

УВАГА. Узоры скланеньня iншых займеньнiкаў дадзены ў другой часьцi граматыкi (лекцыя 19).

Лекцыя 18.

А. 1. Да пададзеных прадметнiкаў дадай адказ на пытаньне: што робiць прадмет? або што з iм дзеецца? такiм спосабам:

вучань - што робiць? - пiша, чытае

вучыцель - што робiць? - -//-

конь - -//- - -//-

вецер - -//- - -//-

краска - што з ей дзеецца? - красуе, вяне...

дуб - што з iм дзеецца? - -//-

дождж - -//- - -//-

§ 20. Дзеяслова. Слова, што адказвае на пытаньне што робiць прадмет (што дзеець)?, называецца дзеясловам, напрыклад: пiша, чытае, вяне, красуе, сядзiць, iдзе I падоб.

2. Успомнi лекцыю аб асаблiвасьцях прадмету i скажы, якую асаблi-васьць азначае дзеяслова, а якую прыметнiк. (Гл. лекцыю 11 § 12).

Цiха на зямлю спускаецца ноч. Усё зацiхае. Птушкi перасталi сьпяваць i дрэмлюць на сваiх седалах. Край неба, дзе зашло сонца, блiшчыць чырвоную стужкаю. Тонкiя лёгкiя хмаркi ахварбавалiся ў залаты цьвет. Белаватаю пялёнкай уздымаецца туман над лугамi. Цемната ўсё гусцее i гусьцее ды закрывае ад вачэй i поле, лес. Узышла ўжо першая зорка. Кажаны вылецелi з сваiх месц, дзе яны сядзелi ўвесь дзень. На балоце закракталi жабы. За лесам ясьнее: гэта круглы месяц запалiў лiхтарык i сьвецiць над чорнаю зямлёю. Тухнуць агнi, i вёска зацiхае.