Лекцыя 10.

А. 1. Пералiчы склоны папарадку.

2. Праскланяй такiя прадметнiкi: сяло, палена, плячо, мора; галава, калi-на, рука, горка, зара, зямля, доля, косьць, рэч, кроў.

Б. 1. Праскланяй на пiсьме: калена, гора; трава, малiна, гара, злосьць, кiсьля, печ.

2. Перапiсаўшы, падчыркнi прадметнiкi i над кожным напiшы склон i лiк:

АРАТАЮ.

Ары, ары, чалавеча, ары ад раньняй зары да ночнай пары! Сошку тваю ты нанова наладзь, лепш каб было, чалавеча, араць; конiка-сябра свайго паганяй; хлеба скарынку з сабою вазьмi, чуць толькi сьвет - ты з сахой выхадзi, постаць на полi сабе адвядзi, кiдай барозны ты з краю ў край i родную песьню цiха сьпявай.

Лекцыя 11.

А. 1. Успомнiце лекцыю аб асаблiвасьцях прадметаў.

2. Якiя словы азначаюць асаблiвасьцi прадметаў, калi скажам так:

чорная хмара - хмара чарнее, чарнела, будзе чарнець

жоўтае збожжа - збожжа жаўцее, жаўцела, будзе жаўцець

сiвы волас - волас сiвее, сiвеў, будзе сiвець

стары чалавек - чалавек старэе, старэў, будзе старэць

брахлiввы сабака - сабака брэша, брахаў, будзе брахаць

курная хата - хата курыць, курэла, будзе курэць

3. Якая розьнiца памiж асаблiвасьцямi: чорны i чарнее; жоўты i жаўцее; сiвы i сiвее; стары i старэе i г.д.?

§ 13. Адныя асаблiвасьцi паказваюць нейкую прымету прадмета, неза-лежную ад часу: жоўты, чорны, сiвы, стары, брахлiвы, курны I г.Д.

Другiя асаблiвасьцi паказваюць, што прадмет нешта дзеець, або што з iм дзееца: брэша, курыць, жаўцее i г.д. Такiя асаблiвасьцi зьвязаны з часам: сабака брэша (цяперашнi час); сабака брахаў (прошлы час); сабака будзе брахаць (бу-дучы час).

Слова, што азначае не зьвязаную з часам асаблiвасьць - прымету, называецца прыметнiкам , або iменем прыметным, напр.: жоўты, чорны, брахлiвы, добры, цяжкi i г.д.

Другiя асаблiвасьцi паказваюць, што прадмет нешта дзеець, або што з iм нешта дзеецца: брэша, курыць, жаўцее i г.д. Такiя асаблiвасьцi зьвязаны з часам: сабака брэша (цяперашнi час); сабака брахаў (прошлы час); сабака будзе брахаць (будучы час).

Слова, што азначае асаблiвасьць - дзеяньне, зьвязаную з часам, называецца дзеясловам, напр.: жаўцее, чарнее, крычыць, сядзiць, сядзеў, будзе сядзець, сядзе, сядзь!, сеў-бы i г.д.

Б. Сьпiсаўшы, падчыркнi прыметнiкi простай рыскай, а дзеяслоў пакручастай.

ЗIМА.

Прышла зiма халодная, нягодная зiма. Цярпi, зямелька родная: няма даб-ра, няма! Прыцьмiлась сонца яснае, прыцiх шум баравы. На полi пустка страш-ная - нi збожжа, нi травы. Сьнег белы мёртва сьцелецца пасьцеляй грабавой. Сапе, шумiць мяцелiца, мяце сьнег, як мятлой. Мароз, як кат бязжаласны, ў лёд рэчку закаваў, стральбой сваёй праклятаю ў лёт слабых птушак б'е, пры хаце i за хатаю спакою не дае.

Я. К у п а л а.

Лекцыя 12.

А. 1. Да пададзеных прыметнiкаў дадай прыметнiкi паводле ўзору, адказ-ваючы на пытаньнi: якi? якая? якое? чый? чыя? чыё?

касец: якi? спраўны, дужы, вясёлы i г.д.

бяроза: якая? белая, кудравая i г.д.

жалеза: якое? -//- -//- -//-

мех: чый? кавальскi, дзядоўскi -//-

пiла: чыя? бацькаўская, -//- -//-

пяро: чыё? -//- -//- -//-

2. Цi можна сказаць так:

спраўная касец, або - бачу спраўнаму касцу

белы бярозка або - бачу белыя бярозку

залатая пяро, або - пiшу залатых пяром.

3. Як трэбя зьмянiць прыметнiкi, каб вышла правiльна?

4. Праскланяй прадметнiк разам з прыметнiкам: добры сын, дужая рука, вострае пяро.