Лекцыя 6.
А. 1. Праскланяй стол, дождж, хвалько i, напiсаўшы на дошцы, аддзялi рыскай канчатак ад асновы (стал-а, стал-у i г. д.).
УЗОРЫ СКЛАНЕНЬНЯ.
I. Мужчынскi род.
§ 14. Цьвёрды зычны перад канчаткам, напрыклад: вол, пясок, дождж, канец, хвалько; брат, народ, страх.
адзiночны лiк множны лiк
1) 2)
Назоўны вол стол вал-ы стал-ы
Родны вал-а стал-а вал-оў стал-оў
Давальны вал-у стал-у вал-ом стал-ом
Вiнавальны вал-а стол вал-оў стал-ы
Творны вал-ом стал-ом вал-амi стал-амi
Месны вал-е стал-е вал-ох стал-ох
Клiчны бач нiжэй § 17, IV.
Другiя прыклады:
адзiночны лiк.
3) 4) 5) 6)
Н. пясок дождж канец хвальк-о
Р. пяск-у даждж-у канц-а хвальк-а
Д. пяск-у даждж-у канц-у хвальк-у
В. як назоўны як родны
Т. пяск-ом даждж-ом канц-ом хвальк-ом
М. пяск-у дажд-ы канц-ы хвальк-у
множны лiк.
Н. пяск-i даждж-ы канц-ы хвальк-i
Р. пяск-оў даждж-оў канц-оў хвальк-оў
Д. пяск-ом даждж-ом канц-ом хвальк-ом
В. як назоўны як родны
Т. пяск-амi даждж-амi канц-амi хвальк-амi
М. пяск-ох даждж-ох канц-ох хвальк-ох
У-ва ўсiх гэтых прыкладах нацiск прыходзiцца на канчатак слова: вал-а, вал-у, вал-ом, вал-е, вал-ы, вал-оў i г. д.
К
алi-ж
нацiск ня прыходзiцца на канчатак, то
заместа о
стаiць а
(аканьне).
У месным склоне е
i не пад нацiскам. Прыклады:
адзiночны лiк.
7) 8) 9)
Н. брат народ страх
Р. брат-а народ-у страх-у
Д. брат-у народ-у страх-у
В. як родны як назоўны склон
Т. брат-ам народ-ам страх-ам
М. брац-е народз-е страс-е i страх-у
множны лiк.
Н. брат-ы народ-ы страх-i
Р. брат-оў народ-аў страх-аў
Д. брат-ом народ-ам страх-ам
В. як родны як назоўны склон
Т. брат-амi надод-амi страх-амi
М. брат-оў народ-ах страх-ах
§ 15. Мягкi зычны перад канчаткам. Прыклады:
адзiночны лiк:
10) 11) 12)
Н. лось локаць конь
Р. лас-я локц-я кан-я
Д. ляс-ю локц-ю кан-ю
В. як Р. як Н. як Р.
Т. лас-ём локц-ем кан-ём
М. лас-i локц-i кан-i
множны лiк:
Н. лас-i локц-i кон-i
Р. лас-ёў локц-яў кон-яў, кон-ей
Д. лас-ём локц-ям кон-ям
В. як назоўны
Т. лас-ямi локц-ямi кон-ямi, конь-мi
М. лас-ёх локц-ях кон-ях
§ 16. Прадметнiкi на -й скланяюцца падобна:
адзiночны лiк:
13) 14) 15)
Н
. верабей лой абычáй
Р. вераб’-я ло-ю абычá-ю
Д. вераб’-ю ло-ю абычá-ю
В. як Р. як назоўны
Т. вераб’-ё ло-ем абычá-ем
М. вераб’-i ло-i абычá-i
множны лiк:
Н. вераб’-i абычá-i
Р. вераб’-ёў абычá-яў
Д. вераб’-ём абычá-ям
В. як Р. як Н.
Т. вераб’-ямi абыча-ях
М. вераб’-ёх абыча-ях
УВАГА. 1. Слова лой множнага лiку ня мае.
2*). Каб выразьней прадставiць канчаткi скланеньня посьле мягкага зычнага i прадметнiкаў на -й, можна напiсаць лацiнiцай так: łoś, łaś-u, łaś-om, łaś-i i г. д.; wierabiej, wierabj-a, wierabj-u, wierabj-om, wierabj-i i г. д.
Б. 1. Прыклады для скланеньня: воз, гарод, двор, залом, пiсар, рамень, цень, салавей, сук, гарэх, пятух, мурог, нарог, кош, нож.
2. У якiм склоне пiшацца е не пад нацiскам?