Жануарлардың адамға пайдасы мен зияны

- 1-орында мысық. Ол дененің ауырған жерін басып, тіпті ішкі ауруларды емдей алады. Олар иесінің сырқыраған жерін өз бетінше дәл тауып алады да, сол тұсқа жабыса келіп жатады. Бұл реттегі емдеу механизмі ғылымға белгісіз. Бірақ мысықтардың терапевтік емдік қасиетінің шынайылығын дәрігер-ғалымдар жоққа шығармайды.

- 2-орында жылқы мен дельфиндер. Бұлар адамдардың ауру баласын тез сезеді және оның айығуына керемет көмектеседі. Дертті бала алдымен ер үстінде отыруды үйренеді де, одан кейін көпшілігі жүріп кетеді.

- 3-орында ит. Айнымас досымыздың бізге тигізер пайдасы мен көмегі аз емес. Зияны: оның зәрі ағашқа, өсімдіктерге өте зиян екен.

- 4-орында кірпі. Ол улы жыландардың көзін жоюшы күрескерлердің бірі. Жылан уы кірпіге мүлде әсер етпейді. Оның үстіне кірпі жыланға қарсы шыққанда күзенге қарағанда шалт қимыл жасауға икемді келеді екен.

138

- 5-орында қасқыр. Бұлар жұқпалы ауруларға көп шалдығатын қояндар мен бұғыларды алдымен сезуге өте қабілетті.

- 6-орында бұғы. Оның адамға да табиғатқа да пайдасы зор. Мұнымен қатар зияны-олар қыста ағаш қабығымен қоректенеді.

- 7-орында маса. Оның пайдасы – солтүстік поляр аймағындағы өсімдіктерге өмір береді екен, тозаңдануға.

- 8-орында көртышқан. Олар құрт-құмырсқаларды жояды. Олар тәулігіне өз салмағындай тамақ жеуі керек екен.

- 9-орында адам. Олар өзіне-өзі ең зиянды жаратылыс. Озон жыртығын жасап, жер бетін ғаламдық жылымық жайлап барады.

139

Мазмұны:

1. Құрастырушыдан 1

2. Мәшһүр Жүсіп шежіресінен 2

3. Атасының аты білінбей, өз аты шыққан ерлер 2

4. Үш Жәнібек 4

5. Ер Едіге 4

6. Қазақ хандары 6

7. Ақселеу Сейдімбектің қазақтың ауызша тарихынан 11

8. Орта жүз құрамындағы тайпалар 13

9. Енші институты 14

10. Жеті атаға толған әулет-атаның енші алуы 14

11. Туысқандық жүйе 15

12. Бауыр 18

13. Ақжолдың сегіз ұлы 18

14. Алаштың енші бөлуі 18

15. Қазақтың үш жүз атануы 19

16. Жеті қазынаның бірі 21

17. Құмалақшы қазақ 21

18. Тәңірдің ғұмыр-жас бөлуі 22

19. Ұлыс көже 23

20. Орта жүз шежіресі 23

21. Болатқожаның Қаракесек атануы 25

22. Тарақты 26

23. Тоқсан би 26

24. Төлегетайдың төрт немересінің түсі 27

25. Төлек батырдың батасы 27

26. Ақсақтың алтауы 28

27. Бес саусақтың әңгімесі 29

28. Бура Қыпшақ 29

29. Жалайыр 29

30. Жаман Тобықты 30

31. Жеті Момын 30

32. Жуантаяқ 30

33. Қаржас 31

34. Қазақ қоғамындағы адамдық сапасы туралы 32

35. Жалықпас 33

36. Әлпеш 33

37. Домалақ ана 35

38. Енең 37

39. Қарақыз 38

40. Қарқабат 39

41. Мақпал 39

42. Момын 40

140

43. Қазақ туралы мақал – мәтелдер 40

44. Алтай 43

45. Алтыншаштың түсі 45

46. Алпыс алты ата Қоңырат 46

47. Арғын – Сүйіндік – Күліктердің ата мекені 46

48. Дүзей 47

49. Ер Жәнібекке анасының берген батасы 48

50. Ер Жәнібекке Қазыбек бидің берген батасы 48

51. Жидебайдың кеңесі 49

52. Қарқаралы қайран тау 49

53. Құдай. Жұмақ. Тозақ. 50

54. Қыпшақ Наурызбай би 50

55. Қыпшақ Сейтқұл 52

56. Шұбарайғыр Балта батыр 53

57. Кіші жүз. Адай 56

58. Алшын 56

59. Атағозы батыр 57

60. Барақ батыр мен Қыдыр ғалайссалам 58

61. Бес Естек 58

62. Жаналы би мен Дәден бидің әзілі 60

63. Үшкіл таңба 61

64. Абылай ханның ұрпақтары 61

65. Қазақ хандары 61

66. Керей хан 62

67. Жәнібек хан 62

68. Мұрындық хан 63

69. Қасым хан 64

70. Мамаш хан 65

71. Тайыр хан 65

72. Бұйдаш хан 66

73. Ахмет хан 67

74. Тоғым хан 67

75. Хақназар хан 67

76. Шығай хан 68

77. Тәуекел хан 69

78. Есім хан 69

79. Жіңгір хан 71

80. Тәуке хан 71

81. Болат, Сәмеке, Әбілмәмбет, Әбілқайыр хандар 72

82 Абылай хан 74

83. Кенесары хан Қасымұлы 75

84. Қарқаралы төрелері 77

85. Қырғыз 78

141

86. Тағанбайдың төрт ұлы 79

87. Төлеңгіт 80

88. Алты Алаш 82

89. Айбике 82

90. Айнакөз 83

91. Ақбикеш пен Мақпал 83

92. Зылиха 84

93. Нұрбике 84

94. Ен таңбалар мен ұрандар 85

95. Ұран туралы 87

96. Қалыңмал және жасау 94

97. Ұрпақ 96

98. Жынды Ысқақ 98

99. Ел аузындағы аңыз-әңгімелерден. Достық туралы аңыз 108

100. Ұрпақ өсіру туралы аңыз 110

101. Бауырлық мейірім 110

102. Алтын босаға 112

103. Түке мен Құлжан байлардың егесі 112

104. Тұрмағанбет 113

105. Есенбай 114

106. Ақсарыдан айырылмағаның дұрыс қой 117

107. Что лев, что тигр все одни хищники 117

108. Жобалай 118

109. Боқтампаздың боқтықты қоюы 118

110. Төле би 119

111. Қаз дауысты Қазыбек би 119

112. Әйтеке би 120

113. Мөңке бидің болжамы 121

114. Балпық шешен 123

115. Жидебай мен Қараменде 123

116. Жанқұтты шешен 123

117. Толыбай шешен 124

118. Бөлтірік шешен 124

119. Дадан Тобықтының шежіресінен 125

120. Қараменде баба айтқан 125

121. Әуезбақы 126

122. Күлай 126

123. Жолдыбай 126

124. Бауыржанның батасы 126

125. Тарақты Шалқарбектің батасы 127

126. Қасымның батасы 127

127. Немереге бата 128

128. Қыз, әйел, ана туралы нақылдар 128

129. Абысындардың татулығы 129

142

130. Афоризмдер 130

131. Ақтоғайдың әзіл – қақпайлары 130

132. Хамза 131

133. Әшембек 132

134. Тұрған 132

135. Әлдеке 133

136. Нау 133

137. Зерек бала 133

138. Жаңа қазақ 133

139. Бір әкімге 134

140. Бір жеңгеге 134

141. Үй иесі әйеліне 134

142. Бір мылжыңға 134

143. Ағайын 134

144. Досқа сыр 135

145. Жігітке ақыл 136

146. Ғазиз 137

147. Жануарлардың адамға пайдасы мен зияны 137

143