- •Қабдырахман Сәдуақасұлы ұрпаққа қалар ұлағат
- •Құрастырушыдан
- •Атасының аты білінбей, өз аты шыққан ерлер
- •Қазақ хандары
- •Ақселеу Сейдімбектің қазақтың ауызша тарихынан
- •Орта жүз құрамындағы тайпалар
- •Енші институты
- •Туысқандық жүйе
- •Алаштың енші бөлуі
- •Қазақтың үш жүз атануы
- •Орта жүз шежіресі
- •Болатқожаның Қаракесек атануы
- •Тарақты
- •Төлегетайдың төрт немересінің түсі
- •Төлек батырдың батасы
- •Ақсақтың алтауы
- •Бура қыпшақ
- •Жалайыр
- •Жаман Тобықты
- •Қазақ қоғамындағы адамдық сапасы туралы
- •Жалықпас
- •Қарқабат
- •Қазақ туралы мақал-мәтелдер
- •Алтыншаштың түсі
- •Алпыс алты ата Қоңырат
- •Арғын-Сүйіндік-Күліктердің атамекені
- •Ер Жәнібекке анасының берген батасы
- •Ер Жәнібекке Қазыбек бидің берген батасы
- •Жидебайдың кеңесі
- •Қарқаралы қайран тау
- •Құдай. Жұмақ. Тозақ
- •Қыпшақ Наурызбай би
- •Қыпшақ Сейітқұл
- •Шұбарайғыр Балта батыр
- •Кіші жүз. Адай
- •Атағозы батыр
- •Барақ батыр мен Қыдыр ғалайссалам
- •Бес Естек
- •Жаналы би мен Дәден бидің әзілі
- •Абылай ханның ұрпақтары
- •Қазақ хандары
- •Керей хан
- •Мұрындық хан
- •Қасым хан
- •Мамаш хан
- •Тайыр хан
- •Бұйдаш хан
- •Ахмет хан
- •Хақназар хан
- •Тәуекел хан
- •Болат, Сәмеке, Әбілмәмбет, Әбілқайыр хандар
- •Абылай хан
- •Кенесары хан Қасымұлы
- •Қарқаралы төрелері
- •Тағанбайдың төрт ұлы
- •Алты Алаш
- •Айнакөз
- •Ақбикеш пен Мақпал
- •Зылиха (Қаракемпір)
- •Нұрбике
- •Ұран туралы
- •Қалыңмал және жасау
- •Жынды Ысқақ
- •Ел аузындағы аңыз-әңгімелерден Достық туралы аңыз
- •Ұрпақ өсіру туралы аңыз
- •Бауырлық мейірім
- •Алтын босаға
- •Түке мен Құлжан байлардың егесі
- •Тұрмағанбет
- •Есенбай
- •Ақсарыдан айырылмағаның дұрыс қой
- •Что лев, что тигр все одни хишники
- •Жобалай
- •Боқтампаздың боқтықты қоюы
- •Қаз дауысты Қазыбек би
- •Әйтеке би
- •Бұдан 300 жыл бұрын айтқан Мөңке бидің болжамы
- •Балпық шешен
- •Жидебай батыр мен Қараменде би
- •Жанқұтты шешен
- •Толыбай шешен
- •Бөлтірік шешен
- •Дадан тобықтының шежіресінен
- •Әуезбақы (Әуез-ене)
- •Жолдыбай айтқан
- •Бауыржанның батасы
- •Тарақты Шалқарбектің батасы
- •Қасымның батасы
- •Немереге бата
- •Қыз, әйел, ана туралы нақылдар
- •Абысындардың татулығы
- •Афоризмдер
- •Ақтоғайдың әзіл-қақпайлары
- •Әшембек
- •Зерек бала
- •Бір жеңгеге
- •Бір мылжыңға
- •Жануарлардың адамға пайдасы мен зияны
- •Мазмұны:
Орта жүз құрамындағы тайпалар
Арғын, Найман, Қыпшақ, Қоңырат, Керей, Уақ, Тарақты.
Арғын тайпасының құрамындағы рулар: Қуандық, Сүйіндік, Бегендік, Шегендік, Қаракесек (бұл бес рудан өрбіген ұрпақты жинақтап «Бес Мейрам» деп атайды), Атығай, Қарауыл, Қанжығалы, Тобықты, Әйтей, Бәйімбет, Жанай (бұл жеті рудан өрбіген ұрпақты жинақтап, аналарының атымен «Жеті Момын» деп атайды).
Саржетім, Шақшақ (бұл екеуін кіші тоқалдан туғандықтан «Кіші Арғын» немесе «Тоқал Арғын» деп те атайды), шұбыртпалы, Қамбар, Жалықпас (бұл үшеуі Қаракесек руының аясында болғанымен, іргелі рулар дәрежесінде аталады).
- Найман тайпасының құрамындағы рулар: Қаракерей, Матай, Төртуыл, Садыр (бұл төрт рудан өрбіген ұрпақты жинақтап «Төрт Төлегетай» деп атайды), Көкжарлы, Бура, Саржомарт (бұл үш рудан өрбіген ұрпақты жинақтап «Үш ергенекті» деп атайды), Балталы, Бағаналы (бұл екі рудан өрбіген ұрпақты жинақтап «Терістаңбалы» деп атайды.
- Қыпшақ тайпасының құрамындағы рулар: Ұзын, Торы, Қарабалық, Көлденең, Бұлтың (бұл бес рудан өрбіген ұрпақты жинақтап «Бес таңбалы қыпшақ» деп атайды), Құлан.
- Қоңырат тайпасының құрамындағы рулар: Жаманбай, Аманбай, Саңғыл (бұл үш рудың ұрпағын жинақтап «Көтенші» деп атайды), Байлар, Жандар, Аққой, Оразкелді, Тоқболат, Қаракөсе (бұл алты рудың ұрпағын жинақтап «Көктіңұлы» деп атайды), Жетімдер, Божбан, Құлшығаш.
- Керей тайпасының құрамындағы рулар: Жәнтекей, Жәдік, Жастабан, Шұбарайғыр, Шеруші, Ителі, Итемген, Молқы, Меркіт, Сарыбас, Қарабас, Көнсандық (бұл 12 руды жинақтап «Абақ керей» деп атайды), Көшебе, Сибан, Тарышы, Апбас, Хансадақ, Балта, Балға (бұл 7 руды жинақтап «Ашамайлы керей» деп атайды).
- Уақ тайпасының құрамындағы рулар: Шоға, Сарман, Еренші, Сіргелі, Сарыбағыс, Тоқтамыс, Әлімбет, Байназар (бұл 8 руды жинақтап «Ермен Уақ» деп атайды), Бидалы, Жансары, Баржақсы, Шәйкөз (бұл 4 руды жинақтап «Ергенекті Уақ! деп атайды).
- Тарақты тайпасының құрамындағы рулар: Қыдыр, Жәші, Әлі, Сары, Әйтей, Қосанақ, Қарашие, Келіс, Алакөз, Шәуке, Апай, Тоқтыауыл.
Бұрынғы қариялар Орта жүзді «жеті арыс» деп сөйлейтұғын: арғын, найман, қыпшақ, қоңырат, керей, уақ, тарақты.
Жүзден тыс тайпалар төре, төлеңгіт, қожа, сунақ.
Төре тайпасының құрамындағы рулар: Ұлы жүз төрелері (Абылай ханның, Әбілмәмбет ханның ұрпақтары), Орта жүз төрелері (Әбілмәмбет ханның Абылай ханның, Сәмеке ханның, Барақ пен Көшек сұлтандардың, Шайбан тұқымы
14
Көшім мен Тоқтамыс ұрпақтары), Кіші жүздің төрелері (Әбілқайыр ханның, Қайып ханның, Сәмеке ханның ұрпақтары).
- Төлеңгіт тайпасының құрамындағы рулар: Ұлы жүз төлеңгіттері, Орта жүз төлеңгіттері, Кіші жүз төлеңгіттері.
- Қожа тайпасының құрамындағы рулар: Қорасан қожа, Қырықсадақ қожа, Аққорған қожа, Диуана қожа, Бақсайыс қожа, Ақ қожа, Жүсіп қожа, Сейіт қожа, Түркімен қожа, Қылышты қожа.
- Сунақ тайпасының құрамындағы рулар: қайғақ, бессары, аташ, Қалмырза, Тоқпан, сиық.
Жүзден тыс рулар: ноғай, қырғыз, құрама, қараша, қорасан, қырғызалы, баршылық, барлас, дүрмен, көлеген, қалпақ, қият, моғалтай, ноғайлы.
Сонымен, қазақ ру-тайпаларын жинақтағанда Ұлы жүзде – 11 тайпа, Орта жүзде – 7 тайпа, Кіші жүзде – 25 тайпа, жүзден тыс – 4 тайпа, барлығы - 47 тайпа болады. Ал, іргелі (аталық) руларды жинақтағанда Ұлы жүзде – 109 ру, Орта жүзде – 87 ру, Кіші жүзде – 77 ру, жүзден тыс – 36 ру, барлығы 309 іргелі (аталық) ру болады.