8 Тақырып Несиелер мен займдар есебі.

Несие дегеніміз экон-қ тұрғыдан алғандай ақшалай немесе тауар түрінде, кейін пайыздық үстеме төлей отырып қайтарылатын ссуды.

Пайыздық үстем ақы төлей отырып қайтару жөнінде жасалған келісімшарт бойынша ұйымдар, ақшалай қаржыны немесе мүлікті бір біріне беруіде ссуды болып саналады.

Азаматтық заң талаптарына сай займ туралы келісімшарт бойынша займ беруші займ алушыға меншік ретінде н/е оперативтік басқаруға ақшалай қаржыны не болмаса мүлікті береді. Ал займ алушы займ берушіге сол көлемдегі қаржыны н/е мүлікті қайтаруды міндетіне алады.

Алынған несиелер бойынша бух-к есеп жүйесінде мынадай операциялар жүргізіледі:

1. несиені алу

2. несиені қайтару

3. несиені алу туралы келісімшарт бойынша қаржыны алып пайдаланғаны үшін төленетін үстеме пайызы.

Негізінен несиенің 2 түрі болады:

1. Коммерциялық

2. Банкілік

Олар бір бірінен қатысушылардың санына, ссуданың көлеміне, пайыздық үстеме ақыларына және қызмет ету салалары бойынша ерекшеленеді.

№	Шаруашылық операцияларының мазмұны	Дт	Кт	Тип
1	Банк несиелері үшін пайыздар есептелінеді	7310	3380	3
2	Есеп айырысу шотынан несиелер бойынша банк қарыздары өтелді:	3010	1030	3
3	Есеп айырысу шотынан несие үшін пайыз төленді	3380	1030	3
4	Есеп айырысу шотына қысқа мерзімді қарыз келіп түсті:	1030	3380	3

9 Тақырып. Негізгі құралдардың экономикалық мәні және жіктемесі.

Өндіріс процесі өндіріс құралдарының қатысуымен жүзеге асырылады,олар:

1) еңбек заттары (шикізат,материалдар,сатып алынатын жартылай фабрикаттар);

2) еңбек құралдары (станок, машиналар) болып бөлінеді.

Негізгі құралдарға мыналар жатады: жылжымайтын мүліктер (жер участкелері, үйлер, ғимараттар, көпжылдық өсімдіктер және жермен тығыз байланысты, қозғалысы олардың мақсатына зиян келтірмеу мүмкін емес басқа объектілер), көлік құралдары, жабдықтар, аулау аспаптары, өндірістік және шаруашылық құрал‑саймандар,үлкен және өнім беретін малдар, арнайы құралдар мен басқа да негізгі қорлар (кітапхана қорлары, мұражай құндылықтары, жануарлар әлеменің экспонаттары, автомобиль жолдары және т.б.).

Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебінің міндетті:

1. Расталған есептік мәліметтердің, техникалық паспорттардың, басқа да құжаттар мен түгендеу журналдарының негізінде еңбек құраклдарының барлық түрлерінің сақталуына жүйелік бақылауды ұйымдастыру.

2. Негізгі құралдардың келіп түсуін, шығарылуын, қозғалысын есепте уақытылы және дұрыс көрсетілуін қамтамасыз ету.

3. Негізгі құралдардың тозуының дұрыс есептелуіне және тиімді пайдаланылуына бақылауды ұйымдастыру және қор қайтарымдылығын арттыру жөніндегі шараларды жүзеге асыру.

4. Негізгі құралдарға ағымдағы және күрделі жөндеулерді, қайта құруды және жаңғыртуды жүргізумен байланысты шығындарды есепте дұрыс және уақытылы көрсетуді жүзеге асыру.

5. Моральды және физикалық тұрғыдан ескірген негізгі құралдарды жедел айқындау.

6. Негізгі құралдар бойынша дұрыс есептеме жасау үшін бухгалтерлік есептің деректері банкін уақытылы және дұрыс қалыптастыру.

Негізгі құралдардың ғылыми негізделген жіктемесі алға қойған мақсаттарға жету үшін, маңызды шарт болып табылады. Өндірістік процесіне қатыс сипатына қарай негізгі құралдар былайша бөлінеді: өндірістік – бұл өндірістік процестік тікелей қатысатын немесе өндірістік негізін құрайтын негізгі құралдар. Өндірістік емес – бұл тұтыну мақсатындағы негізгі құралдар.

Тиістілігі бойынша негізгі қорлар былайша бөлінеді:

• меншікті – бұл субъектіге тиесілі және оның балансында көрініс табатын негізгі құралдар;

• жалданған – жалдау шарты бойынша, онда белгіленген мерзімге басқа субъектілерден алынған негізгі құралдар.

Пайдалану сипатына қарай негізгі құралдар былайша бөлінеді:

• қолданыстағы – бұл пайдалану сатысындағы негізгі құралдар қолданылмаған (тоқтатылған) – консервацияға немесе басқа да себептерге байланысты уақытша қолданылмай тұрған негізгі құралдар;

• қорда тұрған – қолданып жүрген негізгі құралдардың жөндклуі, жойылуы,апатқа ұшырауы жағдайында оларды алмастыру үшін қор құрайтын негізгі құралдар.

Заттық құрамы бойынша негізгі құралдар былайша бөлінеді:

• инвентарлық‑бұл заттай нысанға ие және айырбастау мен заттай санауға болатын объектілер( үйлер, ғимараттар, машиналар, жабдықтар);

• инвентарлық емес – бұл жер, орман және су дақылдарына (ғимараттан басқа) арналған