Кәсіпкерлік қызмет саласьіндағы жауапкершілік

Заң әдебиетінде экономикалық жауапкершілік дегеннің түсінігі мен маңызын айқындау үшін әлденеше рет әрекет жасалған. Шаруашылық (кәсіпкерлік) құқық теориясында «экономикалық жауапкершілік», біріншіден, әрбір өндірушінің қоғам алдындағы халықшаруашылық қажеттіліктерді қанағаттандыру және мемле­кет берген ресурстарды пайдалану тиімділігін қамтамасыз ету жауапкершілігі деп (өндірушілік және жеке қажеттіліктерді қанағаттандыруды жоспарлы бағалау жүйесі, ресурстарды пайда­лану тиімділігі нормативтерін және соларға байланысты шаруашылық есеп және өндіруші арқылы іске асырылады); екіншіден, өндірушілердің тапсырыстар мен шаруашылық шарттарына, өнім беру жоспарларына, деңгейлес экономикалық байланыстар жүйесіне негізделген, соның өнімдері мен қызметтерін тікелей ұғынатындар алдындағы жауапкершілігі деп ұсынылады.

Заңдық жауаптьшықтың аталған түрі бүгінгі таңда заңдық жауапкершіліктің азаматтық-құқықтық, материалдық, тәртіптік, әкімшіліктік және қылмыстық жауаптылық сияқгы классикалық түрлер деп танылтан салалық түрлеріне жатпайды. Алайда жауапкершіліктің бұл түрлері қолданыстағы заңдарды бұзушыларға ыкдал етудің барлық тәсілдерін түгелдей қамти алмайды. Сонымен бірге, сөз жоқ, жауапкершілік түрлерін салалық белгісі бойынша бөлу, шын мәнінде, құқықтың салалық құрылымына сай келмейді (жауапкершілік тұрлерінен гөрі, кұқық салалары көбірек; материалдық және тәртіптік жауаптылық кұқықтың бір саласы - еңбек құқығына тән; заңдық жауаптылықтың сол бір-ақ түрі құқықтың әртүрлі салалары нормаларының бұзылғаны үшін қолданыла береді).

Кәсіпкерлік қызмет туралы заңдарды бұзғаны үшін заңдық жауапкершіліктің өзгешелігі мынада: Жеке кэәсіпкерлік туралы заң мемлекеттік бақылау, лицензиялау және тіркеу әрекеттерін іске асыру барысындағы мемлекеттік органдардың және олардың лауазымды трғаларының жауапкершіліктерінің жалпы ережелері мен түрлерін («Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңның 9-тарауы), жеке кәсіпкерлік субъектілерінің жауапкершілігін («Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңның 10-тарауы), сонымен қатар жеке кәсіпкердің жауапкершілігін («Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңның 7-бабы) белгілейді. Ал заң шығарушының қабылдаған тәртібіне сәйкес, заң актілерінде заң бұзушылықтың нақты түрлерін және солар бойынша жауапкершілік шараларын қарастыратын нормалар жоқ, себебі бұл нормалар азаматтық-құқықтық, тәртіптік, материалдық-әкімшілік-құқықтық және қылмыстық-құқықтық жауапкершіліктің қолданылу негіздемелері мен тәртібін белгілейтін арнайы актілерге (тиісінше, ҚР АК, Еңбек кодексіне, Әкімшілік құқық бүзушылық кодексіне және Қылмыстық кодекске) енгізілген.

Кәсіпкерлік-құқықтық жауапкершіліктің ерекшеліктерінің қатарына төмендегілерді жатқызуға болады:

1) оның субъектілері болып тек кәсіпкер мәртебесі бар тұлғалар (яғни кәсіпкерлік қызметпен айналысатын және заңмен белгіленген тәртіпте тіркелген тұлғалар) саналады;

2) ол, негізінен, әкімшілік-құқықтьіқ тәртіпте (мысалы, кәсіпкердің лицензиясының қызметін тоқтату немесе қайтарып алу түрінде) болады;

3) жеке кәсіпкерлік туралы, бәсекелестік туралы және т.б. арнайы заң нормаларын бұзғаны үшін қолданылады;

4) соған арнайы өкілетті мемлекеттік органдар (мысалы, лицензия беруші орган) арқылы жүктеледі.