Әлеуметтік қамсыздандыру құқығының қағидаларының мазмұны

Біздің өмірімізде туындаған жаңа экономикалық жаңдайларды ескере отырып, әлеуметтік қамсыздандыру құқығының келесі қағидаларын атауға болады:

• әлеуметтік қамсыздандырудың жалпыға ортақтығы және қол жетімділігі;

• әлеуметтік қамсыздандыру түрлерінің жан-жақтылығы және көптүрлілігі;

• әлеуметтік қамсыздандыру елдің қалыптасқан экономика деңгейіне сәйкес мөлшерде беріледі;

• әлеуметтік қамсыздандыру осы үшін қаражат есебінен жүзеге асырылады;

• әлеуметтік қамсыздандыруды әлеуметтік мәнгеие жағдайлардың негізінде түрлерге бөлу.

Қазіргі кезде әлеуметтік қамсыздандырудың стандарты ретінде өмір сүру деңгейінің төменгі мөлшері алынған. ҚР «Өмір сүру деңгейінің төменгі мөлшері туралы» заңына сәйкес өмір сүру деңгейінің төменгі мөлшерін, сонымен қатар жәрдемақылар мен өзге де әлеуметтік төлемдердің мөлшерін анықтау үшін негіз болып табылады.

Өмір сүру деңгейінің төменгі мөлшері ретінде бір адамға қажетті ең төменгі ақшалай табыс түсініледі.

Өмір сүру деңгейінің төменгі мөлшерін еңбек және халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі уәкілетті орган және статистика жөніндегі уәкілетті орган ең төменгі тұтынушылық қажеттіліктер тұрғысынан есептейді. Бұлайша есептеу азық-түлік тұтыныудың ғылыми негізделген физирлогиялық нормалары бойынша жүргізіледі және тоқсан сайын республика бойынша және аумақтар бойынша орташа алғанда мыналарға сәйкес есептеледі:

1. әрбір адамға;

2. халықтың жыныстық-жастық топтары бойынша.

Ең төменгі тұтынушылық кәрзеңкесі мыналардан тұрады:

1. азық-түлік кәрзеңкесінен;

2. азық-түліктен басқа тауарлармен қызметтерге арналған шығындардан.

ҚР «Өмір сүру деңгейінің төменгі мөлшері туралы» заңында «кедейліктің шегі» түсінігіне анықтама берген. Кедейліктің шегі ретінде адамның ең төменгі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қажет республикада экономикалық мүмкіндіктерге сай белгінетін табыстың шегі танылады. Кедейліктің шегі, сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіп бойынша республика деңгейінде және аумақтарда тоқсан сайын анықталады.

Әлеуметтік қамсыздандыру осы мақсаттар үшін арналған қаражат есебінен жүзеге асырылады.

Әлеуметтік қамсыздандыру әлеуметтік мәнге ие жағдайлардың негіздерге түрлерге бөлу қағидасы. Әлеуметтік қамсыздандыруды беру негіздерге қарай түрлерге бөлінеді.

Түрлерге бөлудің келесі түрлерін ажыратады:

1. субъектілік - әлеуметтік қамсыздандырудың қандай да бір түрі берілетін белгілі бір субъектінің белгілі бір сипаттамаларына қарай. Түрлерге бөлу жыныс, мемлекет алдындағы белгілі бір еңбегі, белгілі бір қызмет түрімен айналысуы, денсаулық жағдайы сияқты белгілер бойынша жүзеге асырылуы мүмкін;

2. аумақтық – қандай да бір әлеуметтік қамсыздандыруға құқық беретің қай жерде жүргізілгеніне байланысты. Мысалы, биік таулы аймақтағы,Семей полигонынан зардап шеккен аумақтардағы жұмыстар;

3. салалық - әлеуметтік қамсыздандырудың қандай да бір түріне құқық беретін еңбек қызметі халық шаруашылығының қандай саласында жүзеге асырылатынына байланысты.

4-ТАРАУ