Еңбек жарақаты салдарынан еңбекке уақытша жарамсыздығына байланысты жәрдемақы

Егер қайғылы оқиға кезінде зардап шеккен тұлға кәсіпорынның өндірістік қызметімен байланысты болса және оның оқиға болған жерде болуы еңбек міндеттерін орындаумен байланысты болса, онда мұндай қайғылы оқиға өндірісте орын алды деп саналады.

Егер еңбек жарақаты жұмыс берушінің қалыпты және қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етпеуі (еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы, өндірістік санитария ережелерін сақтамау және т.б.) салдарынан орын алса, онда бұл еңбек жарақаты жұмыс берушінің кінәсінан туындады деп саналады.

Өндірістегі барлық қайғылы оқиғалар есепке алынып, тергелуі тиіс.

Тергеудің мақсаттарының бірі болып зәбір шеккен тұлғаны еңбекке уақытша жарамсыздығына байланысты жәрдемақымен қамсыздандыру, сонымен қатар денсаулыққа келтірілген зиянды өтеу табылады. Алайда, тәжірибеде қайғылы оқиғаны тергеу кезінде әртүрлі қиындықтар жиі орын алып жатады. Мысалы, «жұмысқа бару және одан келу жолы» ретінде жұмыс орнына бару немесе жұмыстан келу жаяу немесе көліктің кез келген түрінде қозғалуды білдіреді. Мұндай жағдайда жолдың бағыты емес, жұмысқа бару, не одан қайту фактісінің ғана заңды мәні болады.

Жұмыс берушінің келтірілген зиян үшін жауапкершілігінің және оның кінәсінің дәлелі болып құжаттар мен куә көрсетулері, соның ішінде, мыналар табылуы мүмкін:

- өндірістегі қайғылы оқиға туралы акт;

- соттың үкімі, шешімі, прокурордың, анықтама және алдын-ала тергеу органының қаулысы;

- еңбекті қорғау жағдайына және еңбек туралы заңдардың сақталуына қадағалауды және бақылауды жүзеге асыратын еңбек инспекторының немесе өзге де лауазымды тұлғалардың (органдардың) денсаулыққа келтірілген зиянның себептері туралы қорытындысы;

- кәсіптік ауру туралы медициналық қорытынды;

- кінәлі тұлғаларға әкімшілік немесе тәртіптік шаралар тағайындау туралы шешім;

- әлеуметтік сақтандыру органының жұмыс берушінің қызметкерге немесе жұмысшыға еңбек жарақатына орай еңбекке уақытша жарамсыздығына байланысты жәрдемақы төлеуге шығындарды өтеуі туралы қаулысы.

Кәсіпорындар өндірісте зардап шеккен қызметкерлерге немесе қызметкер қайтыс болған жағдайда осы құқықты иеленуші тұлғаларға келтірген зиян үшін материалдық жауапкершілікте болады.

18-ТАРАУ

Әлеуметтік жәрдемақылардың басқа түрлері

Атаулы әлеуметтік көмек. Бұл – жұмыссыздарға арналған арнайы әлеуметтік көмек. Бұл төлемдер жұмыссыз деп тіркелген, отбасының адам басына шаққандағы табысы белгіленген мөлшерден аспайтын тұлғаларға белгілі бір мерзімде төленетін төлемдер.

Жәрдемақының аталған түрі жұмыссыз, көмекке мұқтаж тұлғаларды материалдық қамсыздандырудың жаңа түрі болып табылады.

Заңдарда жәрдемақының отбасының жалпы табысына тәуелділігі белгіленген. Атаулы әлеуметтік көмектің мөлшері және оны алу мүмкіндігінің өзі, отбасының жиынтық табысына және отбасының әрбір мүшесіне тиесілі сомаға тәуелді болады. Бұл ретте жиынтық табысқа барлығы кіреді: тіпті заттай көмек те – балаларға берілетін сыйлық, тегін түскі ас, бау-бақшадан, малдан түсетін табыс және т.б.

Көмек жұмыссыз, бірақ халықты жұмыспен қамсыздандыру туралы уәкілетті органдарда тіркелмеген тұлғаларға тағайындалады. Бұл ретте мына тұлғаларға аталған ереже таралмайды: мүгедектерге және станционарлық емдеуде бір аудан артық болған тұлғаларға, күндізгі оқу бөлімінде оқитын оқушылар мен сстуденттерге, тыңдаушылар мен курсанттарға, соның ішінде магистратура мен аспирантурада оқитындарға, сонымен қатар І және ІІ-топтағы мүгедектерді,80 жастан асқан тұлғаларға, 7 жасқа дейінгі балаларды күтуші азаматтарға.

Атаулы әлеуметтік көмек ағымдағы тоқсанға тағайындалады және ай сайые төленеді.

Атаулы әлеуметтік көмекті алу құқығы тоқсан сайын табыстар туралы құжаттарды ұсыну арқылы расталып отырады.

Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек жергілікті бюджеттер есебінен төленеді.

Жерлеуге берілетін жәрдемақы

Жерлеу – бұл адам қайтыс болған жағдайда оның денесін ұлттық салт-дәстүрге сәйкес жерлеуге қатысты дәстүрлі әрекеттер. Жерлеу мәйітті жерге, суға көму, өртеу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Заңдарда көмекке мұқтаж азаматтардың қатарындағы жұмыссыздарды жерлеуге материалдық көмек көрсету көзделген. Мұндай жағдайда материалдық көмек жерлеуді жүзеге асырған отбасына немесе тұлғаға көрсетіледі.

Жерлеуді қайтыс болған адамның туыстары немесе өзге де азаматтар жерлеу істері жөніндегі арнайы мекемелердің көмегімен жүзеге асырады. Қайтыс болған адамның туыстары немесе оны жерлеуге ниет білдірген тұлғалар болмаған жағдайда жерлеуді тиісті мекемелер мемлекет есебінен жүзеге асырады.

Қазіргі кезедегі заңдар әрбір адамға ол қайтыс болған жағдайда оның еркін және оның халқының салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпын ескере отырып жерлеуді кепілдейді.

Жерлеуге қатысты қызмет түрлеріне мыналар кіреді: жерлеу үшін қажет құжаттарды рәсімдеу, жерлеу үшін қажет табытты немесе өзге де заттарды беру және жеткізу, қайтыс болған адамның денесін зиратқа жерлеуге апару.

Мүгедек-балаларды үйде тәрбиелеу үшін де арнайы жәрдемақы көзделген (Алматы қалалық әкімшілігінің 2002 жылғы маусымдағы №3/390 қаулысы). Бұл жәрдемақы мүгедек-бала 18 жасқа толғанға дейін – тоқсан сайын жерглікті бюджет есебінен, отбасының өзге қандай-да бір жәрдемақы алатыны-алмайтынына қарамастан төленеді. Әрбір мүгедек-балаға төленетін жәрдемақының мөлшері – 6,5 айлық есепік көрсеткішті құрайды.

19-ТАРАУ