1.3 Ағымдағы есеп айырылсу счетындағы ақша қаражаттарының есебі

Кәсіпорындар мен үйымдар өздерінің ақшаларын сақтау үшін өздері қалаған банк мекемелерінен есеп айырысу шотын ашулары тиіс. Кез келген кәсіпорындар үшін әрбір банк мекемесінен бір ғана есеп айырысу шотын ашуына болады.

Есеп айырысу шотын ашу үшін кәсіп-орындар мен үйымдар банк мекемесіне мынадай қүжат-тарды табыс етуі қажет:

-банк мвкемесінің атына шот ашу туралы өтініш;

-кәсіпорынның к,уру туралы (жайлы) шешімдердің көшірмесі;

- кәсторынның басшысы, бас бухгалтері және олардың орынбасарларыныц қолтаңбалары қойылган, сондай-ақ кәсіпорынның мөр таңбасы басылган арнаулы үлгідегі карточка және басқа қужаттар;

Кәсіпорынның басқа кәсіпорындар мен үйымдарға төлейтін төлемі әдетге қолма-қол ақшасыз есеп айырысу шотынан төленеді.

Қандайда болмасын занды ұйымның басқа кәсіп-орындар мен үйымдарға қарызы, олардан сатылып алын-ған тауарлардың, материалдық қүндылықтардың, тағы да басқалардың қүны және олардың көрсеткен қызметгеріне төленетін төлем шот иесінің келісімімен ғана төленеді. Есеп айырысу шотьшан қаржы кейбір жағдайларда шот иесінің келісімінсіз арбитраждың бүйрығы, соттың үкім қағазы, салық комитеті немесе қаржы полициясының бүйрығы тағы да басқа занда қаралған жағдайлар негізінде аударылуы мүмкін. Есеп айырысу шотындағы ақшадан, нақты ақшамен қаржы алу үшін шот иесіне қызмет көрсететін банк мекемесі чек кітапшасын береді. Үйым-дардың өкілі, әдетте кассир есеп айырысу шотынан кә-сіпорын кассасына нақты ақшаны осы чек кітапшасының тиісті түрде толтырылған чегі бойынша ала алады. Есеп айырысу шотына кәсіпорьшның сатқан өнімі мен та-уарларының, материалдық қүндылықтары мен басқа да активтерінің және басқа заңцы немесе жеке түлғаларға көрсеткен қызмеггерінен түскен табыс сомасы, банктер мен басқа да банкген тыс мекемелерден алған несие, сондай-ақ басқа да кәсіпорындар мен үйымдардан алған қарыздарының сомалары кірістеледі. Ал бүл шоттан кәсіпорынның басқа занды немесе жеке түлғалардан сатып алған мүліктері мен заттарының қүны, бюджет және бюд-жеттен тыс мекемелерге төленетін төлем сомасы төленеді. Сонымен қоса бүл шоттан кәсіпорынның кассасына жүмысшылар мен қызметкерлердің еңбекақысын төлеу үшін және басқадай мақсатгар үшін нақты ақша алынады. Банк мекемесі есеп айырысу шотындағы ақшалардың көлемінде шот иесінің, яғни кәсіпорындар мен үйым-дардың ақша қабылдау, төлеу және аудару жайлы тап-сырмаларын орындайды. Есеп айырысу шоты бойыншаоперациялар бірыңғайланған белгілі қүжаггар негоівде жТргізіледі Негізгі есеп айырысу қүжаттары болып: төлем псырмасы, есеп айырысу чегі, төлем талабы-тапсырмасы, инкассалық екім, салық және кеден органдарының ин-кассалық өкімі және тағы да басқа қүжатгар саналады. Есеп айырысу қүжатгарында оларға қол қоюға қүқығы бар екі лауазымды адамдардың (кәсіпорын басшысы мен бас бухгалтерінің) қолдары болуы керек. Онсыз қүжат орын-далуға қабылданбайды. Банк мекемесі өзі қызмет көр-сететін кәсіпорындар және үйымдармен, яғни есеп аиы-рысу шотының иесімен келісімге келе отырып, белпленген мерзімде оларға шотгың көшірмесін жіберш отырады. Осы көшірмемен бірге есеп айырысу шоты боиынша жүр-гізілетін операциялардың негізі болып саналатын есеп айырысу қүжаты да бірге бершеді. Көшірмеде кәсш-орындар мен үйымдардың шотындағы қаржының аидың басындағы және айдың соңындағы қалдығы және опе-рация бойынша есеп айырысу шотына келш түскен, яғни йрістелген және одан шығыс етілген, яғни жүмсалған қаржылар сомасы көрсетіледі. Кәсіпорындар мен үиьш-дардың бухгалтериясында банк мекемесі берген шотгың кешірмесінде жазылған сомалардың дүрыстығы және олардың көшірмемен бірге берілген қүжатгарға сәикестіп тексеріледі. Үйымдардың есеп айырысу шотындағы ақша-ларының жүмсалу нөмірі 2-ші (екінші) журнал-ордерде, ал шотқа кіріс етілген ақшалардың сомасы осы журналдың тізімдемесінде есептеледі.