55.Ақша жүйесі мен оның элементтері

Ақша айналымының басты компоненттері: ұлттық ықша өлшемі арқылы тауарлар мен қызмет көрсету бағалары белгіленеді; несие және қағаз ақшалар, монеталар жүйесі, олар қолма-қол айналымдағы заңды төлем құралдары болып саналады; Ақша эмиссиясы жүйесі, айналымға ақша шығарудың заңды түрде бекітілген тәртібі; Ақша айналымын реттеп отыратын мемлекеттік органдар. Ақша айналымы жүйесінің негізгі екі түрі бар: 1. металл ақшалар айналымы жүйесі. Мұнда толыққанды алтын немесе күміс монеталар айналымда болады, олар ақшаның барлық қызметтерін атқарады. 2. Несие және қағаз ақша айналым жүйесі. Блардың ерекшелігі алтынға алтынға айырбастала алмайды, алтынның өзін айлымнан ығыстырады. XX ғасырдың 30-жылдарынан бастап батыс елдерінде бірте-бірте несие ақша жүйесі қалыптаса бастады. Оның айрықша белгілеріне: несие ақшалардың үстемдік жағдайы, алтынның айырбастан кетуі; банкнотты алтынға айырбастауды жою және оның алтындық мазмұнын жоққа шығару; жеке кәсіпкерлерге, мемлекетке несие беру мақсатында ақшы эмиссиясын күшейту; қолма — қол емес айналымды айтарлықтай кеңейту; ақша айналымын мемлекеттік реттеу.

Бара-бара ақшыны майдалап айырбастаушылар алтын, күміс кесектеріне оның салмағын көрсететін таңба басатын болған. Осылай күәландырылған алтын, күміс кесіндісі монета деп аталды. Міне осылый, тарихи даму барысында, металдық ақша айналымы жүйесі қалыптасты. Ақша айналымының алуан түрлі типтері бар. Оның осы немесе басқа типі ақша айналымының даму дәрәжәсін ғана көрсетіп қоймай сонымен қатар, ол қоғамның кемелденген дәрежесін көрсетеді. Ақшаның бес қызметіне назар аударайық: құн өлшемі, айналым құралы, төлем құралы жинақ жасау құралы, дүниежүзілік ақша. Осы замандағы экономикалық әдебиетте ақшаның атқаратын үш қызметі аталып отыр: құн өлшемі, айналым құралы, жинақ құралы. Ақшаның пайда болуымен байланысты, жалпы тауар айналысын Т-А-Т түрінде бейнелеуге болады. Бұл процесте ақша сарапшы және айналыс құралы қызметін атқарады. Құн өлшеуші қызметін атқарғанда, ақша тауарладың құндарын оларды өзара салыстыра отырып өлшейді. Ақша жүйесі – жеке элементтері белгілі бірлікті болатын жүйе болып табылады. Ақща жүйесінің негізгі элементтері мыналар;

• Ақша бірлігі мен баға масштабының атаулары;

• Ақша белгілерінің түрлері, оларды шығару тәртібі және қамтамасыз ету сипаты;

• Нақтылы ақша тілемейтін төлем айналымын ұйымдастыру;

Ұлттық валютаның курсы, оны шетел валютасына айырбастау тәртібі;

Елдің ақша жүйесін реттеу жұмысын, осы жүйенің әрқилы элементтерін үйлесімге келтіріп отыратын, қаржы – несие органдары жүргізеді.

56.Фискальды саясат, мәні, мазмұны

Фискалдық саясат – мемлекеттің шығыстарымен және салықтарымен әрқилы операциялар жасау арқылы экономикалық белсенділікті реттеп отыру. Фискалдық саясат дискрециондық және автоматтық фискалдық саясаттан тұрады. Дискрециондыққа мемлекеттің ЖҰӨ-нің нақты көлеміне, жұмыспен қамтуға , инфлицияға және экономикалық өсуге ықпал жасау мақсатымен салық салуы және мемлекеттік шығындарды саналы түрде реттеуі жатады. Автоматтық фискалдық саясат ішкі тұрақтандырушылар жүйесіне негізделеді. Ішкі тұрақтандырушыларға үкімет жағынан ешқандай шешім қабылдауды қажет етпейтін, өзі автоматты түрде экономикалық жағдайдың өзгерістеріне жауап ретінде ұнамды шаралар қолданылатын экономикалық механизмге жатады. Фискалдық саясатқа:

Азаматтар мүлігіне салық салуды реттеу;

Муниципалдық салық енгізу;