22. Нарықтық тепе-теңдік, теңсіздікке ұшырау себептері.
Тепе-теңдік баға. Рыноктық тепе-теңдіктің бұзылуы. Рыноктық тепе-теңдік баға - әрбір тауар бойынша артықшылық та, жетіспеушілік те болмайтын баға. Ол сұраныс пен ұсыныс көлемдерінің теңесуі нәтижесінде қалыптасады. Сұраныс пен ұсыныстың көлемі рыноктағы бәсекелік ортаның әсерінен теңеседі, нәтижеде тепе-теңдік баға мен тауар мөлшері анықталады.Тут график!
в- тауарлардың артықшылығы.
Е - сүраныс пен ұсыныстың теңесу нүктесі.
а - тауарлардың жетіспеушілігі.
РЕ - тепе-теңдік баға.
QE - тепе-теңдік тауар көлемі.
l)Qd = Qs =>Е=>РЕ
2) P↓=>Qd > Qs => a =>Р↑ => Qd = Qs =>E =>PE. Тауарлардың жетіспеушілігі бағаны жоғары өсіріп, оны тепе-теңдік нүктеге ығыстырады.
3) Р↑=> Qd < Qs => в=> Р↓=> Qd = Qs =>Е =>РЕ. Тауарлардың артықшылығы бағаны төмен ығыстырып, сұраныс пен ұсынысты бір нүктеде теңестіреді.
Кез-келген ауытқуды (Qd > Qs немесе Qd < Qs) жаңа рыноктық тепе-теңдік жағдайға экелетін қызметті баға атқарады.
Егер сұраныс өссе, онда жаңа жоғары тепе-теңдік баға мен жоғары үсыныс көлемі қалыптасады жэне керісінше, сұраныс төмендесе, онда тепе-теңдік баға мен ұсыныс мөлшері төмендейді
Ұсыныс өзгермелі, сүраныстұрақты жағдайды да график арқылы көрсетуге болады. Егер ұсыныс өссе, онда тепе-теңдік жаңа бага төмендейді, тауарлардың көлемі артады жэне керісінше, үсыныс төмендесе, тепе-тендік бага өседі, тауарлар колемі азаяды.
Рыноктық тепе-теңдік баға - әрбір тауар бойынша артықшылық та, жетіспеушілік те болмайтын баға. Ол сұраныс пен ұсыныс көлемдерінің теңесуі нәтижесінде қалыптасады.
Сұраныс пен ұсыныстың көлемі рыноктағы бәсекелік ортаның әсерінен теңеседі, нәтижеде тепе-теңдік баға мен тауар мөлшері анықталады.
Сұраныс пен ұсыныстың рыноктық тепе-теңдігі.
в- тауарлардың артықшылығы.
Е - сұраныс пен ұсыныстың теңесу нүктесі.
а – тауарлардың жетіспеушілігі.
РЕ – тепе-теңдік баға.
QЕ – тепе-теңдік тауар көлемі.
1) Qd = Qs => E => PE
2) P↓=>Qd > Qs => а =>P ↑ => Qd = Qs =>E =>PE. Тауарлардың жетіспеушілігі бағаны жоғары өсіріп, оны тепе-теңдік нүктеге ығыстырады.
3) P ↑ => Qd < Qs => в=> P ↓ => Qd = Qs =>E =>PE. Тауарлардың артықшылығы бағаны төмен ығыстырып, сұраныс пен ұсынысты бір нүктеде теңестіреді.
Кез-келген ауытқуды (Qd > Qs немесе Qd < Qs) жаңа рыноктық тепе-теңдік жағдайға әкелетін қызметті баға атқарады.
Егер сұраныс өссе, онда жаңа жоғары тепе-теңдік баға мен жоғары ұсыныс көлемі қалыптасады және керісінше, сұраныс төмендесе, онда тепе-теңдік баға мен ұсыныс мөлшері төмендейді
Сұраныстың өзгеруі мен ұсыныстың тұрақты жағдайындағы тепе-теңдіктің қалыптасуы.
Ұсыныс өзгермелі, сұраныс тұрақты жағдайды да график арқылы көрсетуге болады. Егер ұсыныс өссе, онда тепе-теңдік жаңа баға төмендейді, тауарлардың көлемі артады және керісінше, ұсыныс төмендесе, тепе-теңдік баға өседі, тауарлар көлемі азаяды.
Ұсыныс өзгермелі, сұраныс тұрақты жағдайдағы тепе-теңдіктің қалыптасуы
Сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігі әрбір бәсекелік рыноктың заңы. Ол барлық экономикалық жүйенің тепе-теңдігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Тепе-теңдік бағаны есептеуге мысал. Рыноктағы мұздатқыштың ұсынысы Qs = 15000 + 2,4 Р; сұранысы Qd = 35000 - 2,9 Р болсын.
Qs = Qd => 15000 + 2,4 Р = 35000 - 2,9 Р.
5,3Р + 20000
1 мұздатқыштың тепе-теңдік бағасы 2,65 мың. теңге.
23.Фирма нарықтық экономикадағы кәсіпкерлікті ұйымдастырудың негізі ретінде.Фирма нарықтық экономиканың негізгі экономикалық агкнті.Бір немесе бірнеше кәсіпорыннан тұратын,пайда табу үшін тауар мен қызметтер жасап шығаруға ресурстарды пайдаланатын ұйымды фирма деп атайды.Фирмаларды жіктеу үшін әр түрлі көрсеткіштер қолданылады,олардың маңыздысына меншіктің формалары және фирманың көлемі жатады.Меншіктің формасына сәйкес фирмалардың немесе кәсіпкерліктің үш түрін атап кетуге болады:*индивидуалдық немесе жеке кәсіпкерлік;*серіктестік немесе партнерлік;*корпарация.Индивидуалдық кәсіпкерлік деген бір адам иелік ететін бизнес. Индивидуалдық кәсіпкерліктің басты кемшілігі-капиталдың аз мөлшерде болуы.Артықшылықтары: меншік иесінің әрқайсы барлық пайданы иемденеді,өзгерістерінің қандайын болмасын өзі жүргізе алады.Серіктестік дегеніміз екі және одан көп адам иелік ететін бизнес.Бұл да заңды тұлға емес,сондықтан табыс салығын ғана төлейді және фирманың барлық қарызына шексіз жауапкершілік артады.Артықшылықтары:ұйымдастырылуы жеңіл,қосымша қаражаттар және жаңа идеалдары іске тарту мүмкіндігі болады.Кемшіліктері:*шаруашылық дами түскенде қаржы ресурстарының тапшылығынан қосымша капиталды іске тарту мүмкіндігі шектелген;*фирма мүшелерінің барлығы бірдей іс-йрекет мақсаттарын жетіле түсінбеуі;*фирма табыстары мен шығыстарындағы бірге тапқан мүліктерді бөлудегі әр кісінің үлес салмағын анықтаудың қиындығы.Брокерлік кеңселер,аудиоторлық фирмалар,қызмет көрсету сферасының мекемелері және көбінесе,серіктестер формасында ұйымдастырылады.Корпорация деп бір заңды тұлға болып бірлесіп,кәсіпкерлік қызмет жасау үшін қосылған адамдар жиынтығын атайды.Корпарациялардың артықшылығы:*акциялар мен облигацияларды сатып ақша капиталын іске тартудың шексіз мүмкіндігі;басқару қызметтерін жүргізуге сырттан жогары квалификациясы бар мамандарды шығара алады;*корпорацияның тұрақты қызмет етуі.Қоғамнан әлдебір акционердің шығуы фирма қызметіне,оның жабылуына әсер етпейді.Корпорациялардың басқа да кемшіліктері болады,бірақ артықшылары одан да көп болады.Фирманың көлеміне сәйкес бизнес кіші,орташа және ірі бизнес болып бөлінеді.