72.Орта ғасырдағы шаруашылық есеп.

Ортағасыр дэуірінде негізінен екі багыттагы: е камералдык (лабораторияда өңделіп. жуиеге келтірілетін) ғылыми өндеу жумыстары

с карапайым бухгалтерия калылтаскан.

Камераідықбагыттагы бухгалтерияда есеп обьектісіне тэн кассалык және кассага түсетін акша мен каесадан төленетін акшалар есебі жургізілген. Барлык түсетін жэне төленетін акшалар міндетті түрде арпайы тіркеуден өткізіп. табыстар мен шыгындар жөніндегі мэліметтер алдын ала есептелініп жазылатын болған. Яғни ағымдагы есеп жүргізу тіркеу аркылы шоттарды колдану аркылы олардын аткарган міндетін аныктау. Есеп жүргізу ережесі пайда болуы. Сол талапка сэйкес арнайы кітап журнал кол дана бастады.

Карапайым бухгалтерияда барлык мүліктер есебіп жургізумен ка­тар. кассаның то.пык есебінде кунделікті жүргізіліп. табыстг.р мен шы­гындар есебі бухгалтерлер үшін ен негізгі обьектілер болыл таны іган.

Қарапайым бухгалтерия орісінде барлык мүліктер есебі арнайы шоттар да дебиттікжэне кредітітік лринциппен жүргізілген. Меншікті каражаттар есебі карапайы бухгалтериядагы акпара'гтар жуйесіне жазылмаған. Біртіндеп тауарлы шаруашылыктын тездеп өрістеуіне сай бірінші кезекке акша меи міндегтемелер есебі енгізіле бастаган. М.үнын негізінде вексельдер мен чектер пайда болды. Сатылатын тауарлар ушін нссис алу мумкіндігі лайда болды. (Ііаруашылык жүргізудің басты максаты байлықтын осу каркынымен өлшеніп. сатылған нэрселерден түскем лайда жанама категория түрінде каралып отырды.

73.Ежелгі Грециядаға бухгалтерлік есеп жүйесінің пайда

Ежелгі Грецияда есеп гипспен әкелген тақтайшаларда жүргізілді. Кейбір жағдайларда папирустар қолданылды. Бірақ ол өте қымбат болды. Алғашқы жазбалар үшін саз балшықтан жасалған қыштар қолданылды.

Греция бірінші есептеу құралының отаны болып саналады. Мұнда абак ойлап табылды. Осының ең біріншісі монета түрінде ақшалар пайда бола бастады. Бұл құбылыс есептің дамуындағы ең елеулі ырғақ болды: ақша бастапқыда есепке алудың өз бетіндік құралы ретінде саналды, кейін есеп айырысу құралы ретінде және соңында құндық өлшем функциясын атқарды. Яғни, олар барлық мүлікті өлшейді.

Ежелгі Грецияда есеп гипспен ақталған тақтайшайларда жүргізілді. Тиын түріндегі ақшалар пайда болғаннан бастап, келесі міндеттерді атқарады:

• есептің өзіндік объектісі

• есептесу құралы

Шаруашылық өмірдің барлық факторларына хронологиялық жазулар жүргізілді, кейін рекапитуляция, яғни барлық жаруларды, операцияларды хронологиялық түрде жүйелі жазу. Сынақ төлемдер енгізіліп, төлемдерді басқа кассаларға аудару болады. Кезеңдік жарияланатын есеп те болды.

74.Ежелгі Египеттегі есеп жүйесінің дамуы

Бірнеше мың жыл бұрын адамдар папирус жасап үйренді. Кейін шарушылық өмір деректерін папирус орамдарында (бос беттер) тіркеді. Орамдардың ұзындығы 4-5м., биіктігі 24-18 см. құрады. Жазба қара және қызыл бояумен жүргізілді. Папирустың формасы кестелік нұсқада көрсетілді. Египеттік жазушылар бағана бойынша әртүрлі құндылықтардың атауын, ал жолдары бойынша олардың сандық қозғалысы болған күндерін жазды. Сол кездегі ең үлкен кестеде 87 бағана болды.

Негізгі есептік тәсіл түгендеу болды.

1 және 2 әулиеттер кезінде әрбір екі жыл сайын қолғалатын және қозғалматын мүліктерге түгендеу жүргізіп тұрды. 4 әулиет кезінде түгендеу ағымдағы есеппен алмастырылды. Шарушылақ өмір деректері 3 толғамен рәсімделді. Біреуі жіберуге тиісті құндылықтардың санын папируста белгіледі, екіншісі қасында нақты жіберілуін қойып отырды және үшінші сандарды салыстырып тексерілген құжатарды ұзына бойына сызып табылған ауатқулар туралы белгі қойып отырды.

Материалдық есеппен қатар сметаларда тіркелетін болды. 6 әулиет кезінде есепте сметалар кездеседі, бұл шаруашалық өмір деректерін тіркеу сметалардың орындалуын бақылауға мүмкіндік берген. Ол құжаттармен расталады.

Жұмыс барысы туралы басшы жазбаша есеп беріп отырды. Жұмысты қабылдау және орындау барысын бақылау арнайы құрылған коммисиямен жүргізілді. Егер есеп қанағаттандырылмайтын болса, онда жазушыны ұрып-соқты.

Египеттегі есепті қарап отырып осы Ніл алқабында есептің айналы табиғи тұжырымы пайда болғанын көруге болады, яғни шаруашылықтағы құндылықтардың қозғалысы дәл сипатталды.