30.Ортағасырда есептің негізгі екі түрі

Ортағасырда есептің негізгі екі түрі қалыптасады:

• камеральды бухгалтерия;

• қарапайым бухгалтерия;

Камералдық бағыттағы есеп объектісіне тән кассалық және кассаға түсетін ақша мен кассадан төленетін ақшалар есебі жүргізілген. Барлық түсетін және төленетін ақшалар міндетті түрде арнайы тіркеуден өткізіп, табыстар мен шығындар жөніндегі мәліметтер алдын ала есептелініп жазылатын болған.

Қарапайым бухгалтерияда барлық мүліктер есебін жүргізумен қатар, кассаның толық есебінде күнделікті жүргізіліп, табыстар мен шығындар есебі бухгалтерлер үшін ең негізгі объектілер болып танылған.

Қарапайым бухгалтерия өрісінде барлық мүліктер есебі арнайы счеттар да дебиттік және кредиттік принциппен жүргізілген. Меншікті қаражаттар есебі қарапайым бухгалтериядағы ақпараттар жүйесіне жазылмаған. Біртіндеп тауарлы шаруашылықтың тездеп өрістеуіне сай бірінші кезекке ақша мен міндеттемелер есебі енгізіле бастаған. Мұның негізінде вексельдер мен чектер пайда болды. Сатылатын тауар үшін несие алу мүмкіндігі п.б. Шаруашылық жүргізудің басты мақсаты – байлықтың өсу қарқынымен өлшеніп, сатылған нәпселерден түскен пайда жанама категория ретінде қаралып отырды. Қарапайым бухгалтерия кезінде қаржыландыру категориясына қарағанда тұтыну немесе тауарлар сату категориясына бас назар аударылды.

31.Вавилондағы бухгалтерлік есептің даму тарихы

Вавилон «карточкадаңы есеп» отаны болды. Карточкалар пластинка түрінде жұмсақ әрі ылғал саз балшықтан жасалды. Саздың ылғал бетіне қамыс тайақшалармен жазба жазылды, одан кейін құжаттар күнге немесе отқа кептірілді.

Кейінгі уақытта бастапқы құжаттарды екі данада құрды. Құжаттарды саз құмыраларда немесе қамыстан тоқылған корзиналарда сақтады. Олар қақпақпен жабылып, үстінен жіппен байланды. Саздың ылғал бетіне қамыс тайақшалармен жазба жазды.

Вавилонда көмекші кестелер кеңінен қолданылды, оларда көбейту кестесі күрделі процестерді есептеуге арналған кестелер болды.

Материалдық құндылықтардың есебі кіріс және шығыс құжаттары бойынша бөлек тапсырылды.

Вавилон арнайы заң пайда болған бірінші ел болды. Хаммураби заңында (б.э.д. 1790-1752жж.) көпестер өз бетінше есеп жүргізеді, мешіттер мемлекеттер шарттарды жүргізеді, ал қолхатсыз ақша беруге болмйды деген жазбалар болды.

32. Ресей патшалығының ауыл шаруашылығындағы есеп

Бухгалтерлік есеп барлық шаруашылық қызметтердің құжаттық ,мүліктік қатынастар мен жалпы ақша айналысы туралы ақпараттарды ұйымдастыратын жүйені құрайды.Ресей патшалығы әлемдік ауыл шаруашылықта көшбасшылық орындарды иеленді.Мысалы дәнді-дақылдарға байланысты нәтижелерді қарасақ 20ғасырдың алғашқы 14 жылдығында егін алқаптары 15пайызға,бидай қоры жан басына шаққанда 20пайызға өскен.Жалпы бидай жинаудан 1-ші орынды иеленген,сонымен қоса дәнді-дақылдарды экспорттауда 1-ші орынды иеленген. Ауыл шаруащылықтағы бухгалтерлік есептің обьектілері:

1.кәсіпорынның мүлкі;

2.жеке мүлік;

3.басқа ұйымдардың қарыздары;

4.шаруашылық операциялар;

Ресей патшалығындағы бухгалтерлік есептің ауыл шаруашылығындағы басты мақсаты анализ шығару болған,себебі оның экономикалық дамуы және басқару шешімдері арқылы кәсіпорынның дамуын анықтайтын болған.

Ресей патшалығында ауыл шаруашылық есеппен қоса үй шаруашылығындағы есеп,шіркеудегі есеп,құрылыс есебі,сауда есебі қоса қолданылды.Ауыл шаруашылығындағы бухгалтерлік есеп үй шаруашылғындағы есепке ұқсас болған.Үй шаруашылығындағы есеп- есептің негізін инвентарлық жзбалар құрады. Олар әрбір жылдың басында немесе өткен жылдың соңында тәжірибелі амандардың басшылығы мен окладтық кітаптары құрады. Есептегі жазбалар кітаптар қатарында орындады, әрбір жазба мазмұны келесідей: 1) уақыт (ай, күн кейде жыл) 2) мәтін (жеткізуш аты, келіп түскен тауар саны мен сапасы, біреуінің бағасы, жалпы сомасы) 3) сатып алынған тауар туралы белгі 4) ақша алғаны жөніндегі қолхат 5) тауарлрды қолдану туралы белгі

33.Қазақстандағы есепті реформалаудың даму тарихы

Жалпы алғанда Қазақстанда бухгалтерлік есеп 1995 жылғы «бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп-қисап туралы» заңның (2004 жылғы соңғы оқылымдағы «бухгалтерлік есеп туралы» заң) қағидаларымен реттеліп келді. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп-қисап туралы» заңмен халықаралық қаржылық есеп-қисап стандарттарына сәйкес қаржылық есеп-қисап жасау қаржылық ұйымдар үшін-2003 жылғы 1-ші қаңтардан бастап, акционерлік қоғамдар үшін-2005 жылғы 1-ші қаңтардан бастап белгіленген. ХҚЕС көшуге белгіленген мерзімдерге дейін ұйымдар қаржылық есеп-қисап жасауды уәкілетті мемлкетттік орган бекіткен қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттарына (ҚСБУ) сәйкс жүзеге асырып келді. Алайда, «бухгалтерлік есеп туралы» заңға сәйкес, бұрын ҚСБУ қолданған кәсіпорындар 2006 жылғы 1-ші қаңтардан бастап ХҚЕС сәйкес қаржылық есеп-қисап жасауға көшуге тиіс( акционерлік қоғамдар ХҚЕС қолдануға 2005 жылғы 1-ші қаңтардан бастап көшуге тиіс болатын).

34. 19-20ғғ неміс мектебіндегі есептегіш техникалар