27.Нидерландыдағы 14-18ғғ бух есеп

Нидерландыдағы бухгалтерлік есеп 14 ғасырдан бастап дамыды. Оның негізін салушы болып Теодор Лимперг саналады. Ол сол мемлекеттегі экономиканың және бухгалтерлік есептің жүйесін қалаушы болып саналады. Жалпы сол кездегі Нидерландыдағы бухгалтерлік есептің дамуы британдық-американдық модельмен дамыды.Бұл жүйенің дамуына үлес қосқан мемлекеттер қатарына нидерландымен қоса, АҚШ және Ұлыбритания. Бұл жүйе бойынша бухгалтерлік есептегі ақпараттың негізгі көзі болып инвесторлар мен кредиторлар саналады. Олар кәсіпорындардың дамуына тікелей ықпал етеді. Жалпы, қазіргі уақытқы дейін нидерландыдағы бухгалтерлік есепті мемлекетттік т ұрғыдан реттеу жүйесі де сақталып оты. Мемлекеттегі есепті жүргізу тәртібі бойынша бірнеше қатар заңдар қабылданды.

28.Ежелгі Египеттегі және Парсы мемлекетіндегі есеп жүйесінің пайда болуы және дамуы

Ертедегі Египетте б.э.д. екі мыныншы жылдары кіріс-шығыс ессбі пайда болған. Бұлан сон дайындалатын ағымдагы есеп (перманентный) байланысы жок түтендеуші үзілмелі (днскретный) есеп орнына колданыла бастаған. Есеп мэліметгерін тасымалдаушы жапырак кағаздарға (папирус) тек кана мүліктер калдығын ғана жазып коймай.мүліктер өрісіндегі бардык әрекет өзіерістер жазы.патын болған. Жалғастырып жазу (лергаменттік) есебінің максаты-материалды күндылыктарды алу мен беру есебінін дұрыстығын тексеріп отырута арналған. Матерналды кұндылыктар беру фактісі жапырак (папирус) кағазына уш адамның катысуымен: бірінші адам, жапырак кагазға берілетін кұндылыктың санын: екінші адам. нактылы берілген кундылыктың санын; ал үшіниіі адам, берілетін жэне берілген кундылык айырымын шыгарып жазатын болган. Ең негізгі максат-материалды кұндылыктар козгалысының күн сайынғы калдығын аныктап отыру еді. Есел жұмы- сын осылайша жүргізу гек кызмет көлемі аз ғана шаруашылыктар денгейінде жүргізілген. Жұмыс күні айакталғаннан соң эрбір беруші мен алушы жактар бойынша ку.ндылыктардың жеке-жеке атаулары көрсетіліп. бұлардың козғальісы жөніндегі корытынды есеп жасалынып отырды. Қорытынды есел жасау үшін арнайы кұрылган үлгі кағаздын эрбір бетіндегі жазулар жеке жинакталыгі. бұдан сон жалпы жинак шығарылып тұрған.

Құндылыктардың жеке атауларына сай кіріс-шыгыс кұжаттары жасалынып. мұндағы мэліметтерді жскслеген толтарга топтастырылып жазыла бастаған. Яғни, айналым кужаты жасалып. бастапкы калдыкка осы күнгі косылған кұндылык саны косылыл. бұдан жұмсалган немесе берілген кұндылыктар саны шегеріліп. соңғы калдык шығарылған. Сонғы калдык жазудын нэтижесі колда бар кұндылыктар санымен гугенделіп. салыстырылып отырған. Құндылыктар жонінде жазылған мэлімет пен колда бар кұндылыктар санынын айырымы болған жағдайда мұның себебі аныкталыл. кімнің кінэлі сксндігі белгіленетін болған. Есеп жұмысын осылайша жүргізіп. тексеру мен салыстыру нәтижесінде синтетикалык жинактау жэне аналштікачык жіктеу шоттарыныі пайда болуы да мүммкін. Мысалға. арпа. бидай. жүгері. күріш т.б. дәнді дакылдардын жекелеген есебі «дэнді дакылдарға» арналған синтетикалык жинакгау есебінің ісұрамында жургізілген. Яғни. синтетикалык жинактау жэне аналитикалык жіктеу шоттарының калдығы бірден болатындығы дәлелденген.

Бухгалтерлік есеп тарихын зерттеуиіілердің зерттеуіне карағанда шар)ашылык фактілердін мэліметтерін хронологиялык тіркеп жазу эдісі колдаиылған.

Материалдык есеп жүгізу негізінде орын алған шаруашылык фактілерін хронологиялык тұрғыда үздіксіз тіркеу аркылы матерлал- дардын дұрыс ж.ұмсалуын тексерігі отырған. Тексерудің дұрыстығы кажетті рэсімдеулерден: алынғағі кұндылыктардын аталуы мен саны. бұлардын кімнен алынгандығы. кұндылыктарды алушынын аты-жөні. орын алған фактінің ай-күнін корсетіп жазу жұмыстары орындалганнан кейін гана дэлелденген.

29.1911 ж Франция  мен  Еуропадағы  қарапайым  бухгалтерия

Франция мен Еуропада қарапайым бухгалтерия 1911 жылдан бастап пайда болды. Францияда іскерлік корреспонденцияны өте мақтан тұтты. Сонымен қатар бухгалтерлік кодекс және бухгалтерлік құқықтың жаңа саласын құруды қарастырды. Бухгалтерлік кодексте Франция ойшылдарының айтуынша мамандықтың заңдық анықтамасы бухгалтер мен жұмыс берушінің міндеттері көрсетілуі тиіс. АҚШ-та мұны бухгалтерлердің этикалық кодексі деп атады.

Германияда есеп теориясының жағдайы төмен деңгейде болды. Ф.Скубиц - коммерциялық училищенің директоры: «Бухгалтерия - бұл кәсіпорынның барлық жағдайы туралы сандармен көрсетуге бағытталған қызмет» деп санады.

XIX-XX ғасырларда баланс жүргізу пайда болды. Осыған сәйкес арнаулы баланс құқығы саласы пайда болды. Балансқа қойылатын талаптардың әртүрлілігі олардың жіктелуін талап етті. Осыған сәйкес Германияда баланстар келесідей бөлінді:

- Баланс - брутто (бөлінбеген пайданы көрсету арқылы ;

- Баланс - нетто (бөлінген пайданы көрсету арқылы

Бухгалтерлік есеп - кәсіпорынның шаруашылық қызметін үздіксіз құжаттық байқау мен оны бақылау жүйесі болып табылады. Бұл Қазақстан Республикасының бухгалтерлік және қаржылық есеп беру туралы заңдарымен, бухгалтерлік есеп стандарттарымен, сондай – ақ ұйымның есеп саясаты мен («Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп беру туралы» Заңның 6-бабы) реттелетін кәсіпкерлер, ұйымдардың операциялар жайлы ақпаратты жинау, тіркеу және жинақтап қорыту жүйесі.

Есеп қатаң түрде, әр жазба тек арнайы рәсімделген құжат негізінде ғана жүргізіледі, бұл бухгалтерлік есептің бақылаушылық мәнін, оның күмәнсіз сенімділігін, шыншылдығын және тағы басқаларын арттырады.