51.Балалар мен жасөспірімдердің ауытқушылық жүріс-тұрыстарын әлеуметтік-педагогикалық мәселе ретінде дәлелдеңіз.

Қоғам өміріндегі қатынастардың жүйесі түбегейлі өзгеріп жатқан қазіргі заманда, өмірлік тәжірибесі жок, әлі толыққанды көзқарасы қалыптаса қоймаған жастар үшін қалыпты тіршілік ағымынан ауытқу өте оңай шаруа. Мұндай әрекеттердің белең алуынан бастап-ақ олардың алдын алмаса, қоғам үшін өте қауіп тудыруы ықтимал.Қоғамда қалыптасқан нормалардан ауытқуға жол ашатын мінез-құлық девианттық мінез-құлық деп аталатынын біз білеміз.Девианттық мінез-құлықтың түрлеріне қылмысты, ішкілікке салынуды, нашақорлық, жезөкшелік, гомосексуализм, құмар ойындарына қызығушылық, психопатиялық бұзылу және өзін-өзі өлтіруді жатқызуға болады.Жастардағы девианттық мінез-құлық әлеуметтік жүріс-тұрыс нормаларына қайшы келетін әр түрлі әрекеттердің салдары. Оған жасөспірімдердің мектептегі сабақтарын жіберуден бастап, үйден қашуы немесе біреудің меншігін тонау, не болмаса оны қасақана бүлдіруі жатады.Жастардың девианттық мінез-құлқы екі категорияға бөлінеді: біріншіден, бұл психологиялық нормаларынан ауытқуы анық немесе жасырын психопаталогиялық болып келетін мінез-құлық; екіншіден, қандай да бір әлеуметтік және мәдени нормаларды бұзатын әлеуметтік нормаларға қарсы мінез-құлық.Жасөспірімдердің ауытқушылық жүріс тұрыстарының алдын алу барысында келесідей жұмыстарды жүргізуге болады.Уақыты: Қыркүйек қараша: 1.Девиантты мінез-құлықты жеткіншектерді анықтау. А) сынып жетекшілермен әңгіме өткізу.Б)жеткіншектің мінез-құлқын анықтау. “Аяқталмаған сөйлем” әдістемесі.В) кәмелетке толмағандардың ісін қарайтын инспектормен біріккен жұмыс. Желтоқсан қаңтар. 2.Девиантты мінез-құлықтың алдын алу.А)ата-анамен жұмыс жүргізу.Б) пән мұғалімдері сынып жетекшілермен кеңес жүргізу.В)жеткіншектермен кеңес жұргізу.Г) ата-аналармен жиналысы мен сынып сағаттарына қатысу. Ақпан: 3.Девиантты мінез-құлықты жеткіншектерді диагностикалау.Өзіндік бағасын анықтау.Қақтығысқа арналған тест.“Әлемде жоқ жануар” проективті әдістемесі . Қобалжуды анықтаудың Басса Дарки сүрақнамасы. Наурыз: Тренингтер мен лекциялар өткізу.1.Өткізілетін тренингтердің тақырыбы.“Мен және қоғам”“Менің ішкі әлемім”“Мен өз болашағымды қалайкөремін”“Қақтығыс және одан шығудың жолы”Менің болашақ мамандығым”“Менің отбасым, менің достарым, біз бәріміз біргеміз”“Өзіңді жағымды тәрбиелеу”“Өзіңе-өзің көмектес”. Сәуір. Өткізілетін лекциялар тақырыбы.Қазіргі жастардың көңіл көтеруі: “Жыныстық қатынас мәдениеті”“Нашақорлық және болашақ”“Қ.Р. кейбір заң аспектілері”.Мамыр:Қорытынды. Жыл бойына жасалған жұмыстардың нәтижесімен таныстыру.

52 Мына педагогикалық жағдаятты шешіңіз: Мен ұлымды бір өзім тәрбиелеп отырмын.

Бала тәрбиесі – әке де, ана да бірдей деңгейде қанаттаса айналысуы тиіс күрделі міндет. Балалар есейген сайын ата-ана мойнындағы жауапкершіліктің жүгі ауырлай түспек. Есі кіріп қалған жеткіншектер енді сөзіңе ғана емес, ісіңе де мән беріп қарайды. Егер айтуың бір басқа, атқаруың мүлде бөлек болса, бала ондай жалғандықты, көлгірсуді бірден байқайды. Яғни, оларға айтар ақыл-кеңесімізбен ғана емес, ұқыпты тындырылған тірлігімізбен де үлгі көрсеткеніміз жөн. “Баланы ұлша тәрбиелесең – ұл болмақшы. Құлша тәрбиелесең – құл болмақшы” (А.Байтұрсынов). Еркексіз үйде өскен балалардың көпшілігі жасөспірім шақтарында қажетті-қажетсіз өз-өздерін қорғауға даяр тұрады. Жас кездерінде қорғауды жеткілікті дәрежеде көрмеген балалардың бәрінің бойларында қорғанысқа деген қажеттілік байқалған.

Жасөспірім балаға әке үлкен досы ретінде қажет. Бірақ бұл кезде ол паналайтын жер емес, арқа сүйейтін тірек ретінде қажетсінеді.

53 Мына педагогикалық жағдаятты шешіңіз: Менің көңілсіз оқиғам жаздың аяғында-тағдыр мені өте тартымды «С» - атты жас жігітпен табыстырған кезден басталған. Бізді таныстырған менің «Т» - есімді 14 жастар досым болатын. Сөйтіп, мен «С» - пен, «Т» - «С» - ның досы – «П» -мен кездесіп жүрді. Алғашында бәрі сәтті басталған. Менің туған күнімде «С» маған қымбат сыйлық жасады, мен оны шын сүйгенінің дәлелі деп қабылдадым. Содан соң біздің арамыз тым жақын болып кетті... «Т» мен «П» көп ұзамай бір ұсақ–түйекке бола ренжісіп–кездеспей қалды. Бірақ араларында еш нәрсе болмағандықтан, қайта татуласып, дос болып қала берді. Ал біздің бақытымыз ұзаққа бармады... «С» мені тастап кеткеннен 1 ай кейін мен өзімнің аяғымның ауыр екенін білдім. «С» - ға бұл жайында айтайын деп оқталсам, ол тыңдағысы келмеді. Жақында мен оны басқа қызбен көрдім. Енді не істерімді білмеймін. Анама айтқым келмейді, себебі ол мені бәрі - бір түсінбейді. Баламды алдырып тастауға қимаймын, себебі ол менің сүйетін адамымнан болған перзент. Маған көмектесулеріңді сұраймын! Менің қателігім: жігітке сеніп қалғаным, ал ол болса мені пайдаланып, артынан аяусыз тастап кетті. Мен өмір сүргім келмейді.

- Бұл жас қызға нң алдымен қандай көмек көрсету керек?

- Сіздің ойыңызша, бұндай жағдайда қандай әдістер тиімді болуы мүмкін?