8. Билет

8,1) Стандарттау жалпыға және көп ретті қолдануға арналған шынайы және потенциалды тапсырмаға қатысты белгілі бір облыста жағдайларды реттеу үшін оптималды жетілдіруге арналған қызмет.

Стандарттау бойынша қызметтің негізгі нәтижелері ол өнімнің сәйкестік деңгейін арттыру болу керек. Стандарттаудың басты мақсаттары: нормаларды,талаптарды,ержелерді әзірлеу. Олар қамтамасыз етеді:

Станд. мақсаты- дұрыс және экономикалық нұсқаны іздеу, яғни дұрыс шешім табу.Табылған шешім белгілі бір станд. саласында орынды тізбектеуге жетуге мүмкіндік береді. Станд. мақсатын қамтамасыз етуіне сәйкес жалпы және одан да кіші бөлітерге бөлуге болады. Станд. нақты мақсаты белгілі бір қызмет аумағы,зат өндірісі ,қызмет саласы және басқа да өнім түрлері және т.б-ға қатысты.

Негізгі міндеттері:

-Техникалық деңгей және өнім сапасына , материалдарға, жартылай фабрикаттарға және кешенді бұйымдар талаптарын орнатады, сонымен қатар жоғары сапалы өнім ондірісі әдісін жүйелі ондіру және көп түрлі марка өлшемдерді жоюға жағдай жасайтын өнім өндірісі және жоба жасау саласындағы әдіс пен талаптарды орнатады.

-Өндірісті мамандандыру ең маңызды жағдай ретінде өнім өнеркәсібін агрегаттау және унификациялау ,өндірістік процесстерді механикаландыру және автоматтаукешені бір –бірімен байланысты деңгейі,бұйымды жөндеуі және таралымын дамыту.

-Мемл. Өлшем бірлігі және толықтығын, мемл. эталонның физ-қ бірлік көлемін жасау және жетілдіру, сонымен қатар өлшемнің жоғары дәлдік әдісін және құралын қамтасмасыз ету.

-Құжат жүйесін жетілдіру, техника-экономикалық ақпаратты кодтау және біліктеу жүйесін талдау.

-Маңызды ғылыми- техникалық салада халық шар-ғы саласындағы терминдер мен белгілерді қабыдау.

-Еңбек қауіпсіздігі , станд. жүйесі , табиғатты қорғау және табиғи ресурстарды қолдануды жақсарту жүйесінің стандарттарын қалыптастыру.

-Ішкі сауда,мәдени және ғылыми-техникалық байланыс үшін жақсы жағдай жасау.

8,2) қарапайым құралдар

Штанген құралдар және нониустық бұрышөлшегіштер

Пружиналық құралдар

Микрометрлік құралдар

9. Билет

9,1) Стандарттау жалпыға және көп ретті қолдануға арналған шынайы және потенциалды тапсырмаға қатысты белгілі бір облыста жағдайларды реттеу үшін оптималды жетілдіруге арналған қызмет.

Стандарт әр түлі қызмет түрлеріне тиісті ережелер, жалпы принциптер немесе сипаттамалар орындатылған нормативтік құжат.

Стандарттау объектісі әдетте сол немесе басқа тадлаптарды, сипаттамаларды, параметрлерді әзірлейтін өнімдерді, процессті немесе қызметті атайды.

Стандарттау аумағы өзара байланысты стандарттау объектілердің жиынтығы.

Аймақтық стандарттау бір географиялық саясаттық, экономикалық әлем аймағындағы мемлекеттік органдарына қатысты қызмет.

Ұлттық стандарттау нақты бір мемлекеттің стандарттауы.

Әкімшілік стандарттау территориялық бірлікте өткізілетін стандарттау.

9,2)Егер кез келген мемлекеттік органдарына сәйкес стандарттауда қатысуы ашық болса халықаралық стандарттау деп аталады.

10. Билет

10,1)Стандарттау бойынша нормативтік құжаттар:

ҚР ның мемлекеттік стандартары ҚРМС

Әлеуметтік және техникалық экономикалық ақпараттардың мемлекеттік классификаторлары МКТЭӘА

Мемлекеттік стандарттар МЕСТ

Халықаралық стандарттар станд-р б\ша нормалар,нускалар, адистемелик ережелер , усыныстар

Ғылыми техникалық инженерлік қоғамдардың және басқа қоғамдық бірлестіктердің стандарттары

Ережелер және ұсыныстар

Техникалық шарттар

Ұйым стандарттары

Техникалық регламент

Стандарттаудың барлық осы категориялары көптеген тұтынушыларға арналған. Стандарттаудың қазіргі нормалары бойынша стандарттар қайта қарастырылады. Олардың талаптары ғылыми техникалық деңгейіне сәйкес болу үшин өзгерис енгізіледі.

Нормативті құжаттардың мазмұнына байланысты мемлекеттік стандарттарды өнімге, жұмысқа немесе қызметке әзірлейді. Оларда міндетті талаптарды, сондайақ ұсыныс талаптарды қамтиды. Міндетті талаптар:

1) адамның денсаулығына, қоршаған ортаға, мүлік үшін өнімнің, қызметтің немесе процестің қауіпсіздігі

2)өндіріс қауіпсіздігі және санитарлық нормалар

3)техникалық және ақпараттық сәйкестік және бұйымдардың өзара ауыстырымдылығы

4)бақылау әдістерінің бірлігі және таңбалау бірлігі.

Стандарттауда қауіпсіздік талаптарына жатады:

-электр қауіпсіздігі

-радиациялық қ

-өрт қ

-химиялық концентрациялардың және ластандыратын заттардың мүмкіндік шегі

-машиналарды және жабдықтарға қызмет жасау кезіндегі қ

10,2) Бірқатар өлше облыстары үшін стандарттық үлгілерді қолдану перспективалары болып табылады. Заттар мен материалдардың құрамы мен қасиеттерінің стандарттық үлгісі бұл зат түріндегі өлшеулер құрамы, оның құрамы немесе қасиеті аттестациямен анықталады. Станд. үлгілер өлшеулердің бірлігін және талап ететіе дәлдігін қамтамасыз ету үшін тағайындалған:

-Өлшеу құралын метрологиялық аттестаттау және тексеру;

-Өлшеуді орындау әдістемелерін метрологиялық аттестаттау;

-Өлшеу дәлдігінің көрсеткіштерін бақылау;

-Заттар мен материалдардың құрамын немесе қасиеттерін сипаттайтын физикалық шамаларды салыстыру әдістерімен өлшеу.

Стандарттық үлгілерді қолдану өлшеу құралдарын өлшеу, сынау , бақылау, тексеру және градуирлей әдістеріне арналған номативтік- техникалық құжаттар ; өлшеулерді орындаудың атт-ған әдістемелері ; мемлекеттік және күрделі жергілікті тексеру сұлбаларының талаптарына сәйкес жүзеге асырылуы керек.Бірқатар өлшеу облыстары үшін стандарттық үлгілерді қолдану перспективалы болып табылады.

Заттар мен материалдардың құрамы мен қасиеттерінің стандарттық үлгісі – бұл зат түріндегі өлшеулер құралы, оның құрамы немесе қасиеті аттестациямен анықталады. Стандарттық үлгілермен жұмыс істеу ережелерін МСТ 8.315-97 «МӨЖ. Заттар мен материалдардың құрамы мен қасиеттерінің стандарттық үлгілері. Негізгі ережелер» анықтайды.

Стандарттық үлгілер өлшеулердің бірлігін және талап ететін дәлдігін қамтамасыз ету үшін тағайындалған:

-градуирлеу, өлшеу құралын метрологиялық аттестаттау және тексеру;

-өлшеуді орындау әдістемелерін метрологиялық аттестаттау;

-өлшеу дәлдігінің көрсеткіштерін бақылау;

-заттар мен материалдардың құрамын немесе қасиеттерін сипаттайтын, физикалық шамаларды салыстыру әдістемелерін өлшеу.

Аттестатталатын сипаттаманың түріне байланысты стандарттық үлгілер (СҮ) ажыратады:

-құрамның стандарттық үлгілері-құрауыштардың (химиялық элементтер, олардың изотоптары және т.б.) құрамын сипаттайтын шамалардың мәндерін ұдайы өсіреді.

-қасиеттердің стандарттық үлгілері құрамын сипаттайтын шамаларды қоспағанда, заттың химиялық, физикалық, техникалық немесе басқа қасиеттерін сипаттайтын шамалардың мәндерін ұдайы өсіреді.

Өрекет ету немесе қолдану саласына байланысты стандарттық үлгілер кәсіпорындардың мемлекеттік, салалық және стандарттық үлгілеріне бөлінеді.Әрбір тип үшін оларды аттестаттау кезінде әрекет ету мерзімі белгіленеді (10 жылдан артық емес)және метрологиялық сипаттамалар анықталады.

Оларға мыналар жатады:

-аттестатталған мән - үлгімен ұдайы өсірілетін, оны аттестаттау кезінде белгіленген және қателігі көрсетіліп куәлікте келтірілген үлгінің аттестатталған сипаттамасының мәні;

- аттестатталған мәннің қателігі –үлгінің өлшеу кезінде пайдаланылатын бөлігімен ұдайы өсірілетін шаманың аттестатталған және ақиқат мәндері арасындағы айырым;

-біртектілік сипаттамасы - өлшеулер кезінде пайдаланылатын, оның әр түрлі бөліктерімен ұдайы өсірілетін шама мәнінің тұрақтылығымен өрнектелетін үлгі қасиетінің сипаттамасы;

-тұрақтылық сипаттамасы – сақтау мен қолданудың берілген шарттарын сақтау кезінде жарамдылық мерзімінің куәлігінде көрсетілген мәнді сақтау үлгісі қасиеттерінің сипаттамасы;

-әсер ету функциялары – үлгінің метрологиялық сипаттамаларының берілген қолдану шарттарындағы сыртқы әсер етуші шамалардың өзгеруіне тәуелділігі.

Стандарттық үлгілерді қолдану: өлшеу құралдарын өлшеу, сынау, бақылау, тексеру және градуирлеу әдістеріне арналған нормативтік – техникалық құжаттардың; өлшеулерді орындаудың аттестатталған әдістемелерінің; мемлекеттік және жергілікті тексеру сұлбаларының талаптарына сәйкес жүзеге асырылуы керек.

11__емтихандық билет

11,1)Станд. мақсаты- дұрыс және экономикалық нұсқаны іздеу, яғни дұрыс шешім табу.Табылған шешім белгілі бір станд. саласында орынды тізбектеуге жетуге мүмкіндік береді. Станд. мақсатын қамтамасыз етуіне сәйкес жалпы және одан да кіші бөлітерге бөлуге болады. Станд. нақты мақсаты белгілі бір қызмет аумағы,зат өндірісі ,қызмет саласы және басқа да өнім түрлері және т.б-ға қатысты.

Негізгі міндеттері:

-Техникалық деңгей және өнім сапасына , материалдарға, жартылай фабрикаттарға және кешенді бұйымдар талаптарын орнатады, сонымен қатар жоғары сапалы өнім ондірісі әдісін жүйелі ондіру және көп түрлі марка өлшемдерді жоюға жағдай жасайтын өнім өндірісі және жоба жасау саласындағы әдіс пен талаптарды орнатады.

-Өндірісті мамандандыру ең маңызды жағдай ретінде өнім өнеркәсібін агрегаттау және унификациялау ,өндірістік процесстерді механикаландыру және автоматтаукешені бір –бірімен байланысты деңгейі,бұйымды жөндеуі және таралымын дамыту.

-Мемл. Өлшем бірлігі және толықтығын, мемл. эталонның физ-қ бірлік көлемін жасау және жетілдіру, сонымен қатар өлшемнің жоғары дәлдік әдісін және құралын қамтасмасыз ету.

-Құжат жүйесін жетілдіру, техника-экономикалық ақпаратты кодтау және біліктеу жүйесін талдау.

-Маңызды ғылыми- техникалық салада халық шар-ғы саласындағы терминдер мен белгілерді қабыдау.

-Еңбек қауіпсіздігі , станд. жүйесі , табиғатты қорғау және табиғи ресурстарды қолдануды жақсарту жүйесінің стандарттарын қалыптастыру.

-Ішкі сауда,мәдени және ғылыми-техникалық байланыс үшін жақсы жағдай жасау.

11,2) Өлшеу бірлігін қамтамасыздандыру туралы нормативтік құжат стандартизация, метрология және сертификация облысындағы заң шығаруымен келісе отырып дайындалады. Практикада өлшеу бірліктерін халықаралық масштабта іске асыру үшін сәйкес нормативтік құжаттар қажет, метрология саласында ұлттық нормалар мен ережелер жүйесіне енгізілген тағайындалатын ұсыныстар өлшеу бірліктерін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

12__емтихандық билет

12,1)Станд. тәсілі –станд. мақсатына жететін әдіс немесе әдістер жиынтығы. Станд. жалпы ғылымдық және өзіндік тәсілдерде негізделеді:

-Станд. объектілерін реттеу;

-Параметрлік станд.;

-Өнімді бір ізге салу;

-Агрегаттау

-Комплекстік станд.;

-Озық станд.

Станд. объектілерін реттеу- қызмет үрдістер және өнімдерді станд. облысындағы әмбебап тәсілі. Реттеуді әмбебап тәсілі деп айтсақ, ол бөлек тәсілдерден тұрады: жүйелеу , селекциялау, симплификациялау, типтеу және оптимизациялау.

12,2)Станд. үлгілер өлшеулердің бірлігін және талап ететіе дәлдігін қамтамасыз ету үшін тағайындалған:

-Өлшеу құралын метрологиялық аттестаттау және тексеру;

-Өлшеуді орындау әдістемелерін метрологиялық аттестаттау;

-Өлшеу дәлдігінің көрсеткіштерін бақылау;

-Заттар мен материалдардың құрамын немесе қасиеттерін сипаттайтын физикалық шамаларды салыстыру әдістерімен өлшеу.

Стандарттық үлгілерді қолдану өлшеу құралдарын өлшеу, сынау , бақылау, тексеру және градуирлей әдістеріне арналған номативтік- техникалық құжаттар ; өлшеулерді орындаудың атт-ған әдістемелері ; мемлекеттік және күрделі жергілікті тексеру сұлбаларының талаптарына сәйкес жүзеге асырылуы керек.

13__емтихандық билет

13,1)Станд. мақсаты- дұрыс және экономикалық нұсқаны іздеу, яғни дұрыс шешім табу.Табылған шешім белгілі бір станд. саласында орынды тізбектеуге жетуге мүмкіндік береді. Станд. мақсатын қамтамасыз етуіне сәйкес жалпы және одан да кіші бөлітерге бөлуге болады. Станд. нақты мақсаты белгілі бір қызмет аумағы,зат өндірісі ,қызмет саласы және басқа да өнім түрлері және т.б-ға қатысты.

Негізгі міндеттері:

-Техникалық деңгей және өнім сапасына , материалдарға, жартылай фабрикаттарға және кешенді бұйымдар талаптарын орнатады, сонымен қатар жоғары сапалы өнім ондірісі әдісін жүйелі ондіру және көп түрлі марка өлшемдерді жоюға жағдай жасайтын өнім өндірісі және жоба жасау саласындағы әдіс пен талаптарды орнатады.

-Өндірісті мамандандыру ең маңызды жағдай ретінде өнім өнеркәсібін агрегаттау және унификациялау ,өндірістік процесстерді механикаландыру және автоматтаукешені бір –бірімен байланысты деңгейі,бұйымды жөндеуі және таралымын дамыту.

-Мемл. Өлшем бірлігі және толықтығын, мемл. эталонның физ-қ бірлік көлемін жасау және жетілдіру, сонымен қатар өлшемнің жоғары дәлдік әдісін және құралын қамтасмасыз ету.

-Құжат жүйесін жетілдіру, техника-экономикалық ақпаратты кодтау және біліктеу жүйесін талдау.

-Маңызды ғылыми- техникалық салада халық шар-ғы саласындағы терминдер мен белгілерді қабыдау.

-Еңбек қауіпсіздігі , станд. жүйесі , табиғатты қорғау және табиғи ресурстарды қолдануды жақсарту жүйесінің стандарттарын қалыптастыру.

-Ішкі сауда,мәдени және ғылыми-техникалық байланыс үшін жақсы жағдай жасау.

13,2)Өлшеу құралдарын тексеру мына әдістермен жүргізіледі:

-Өлшенетін шамаларды тікелей салыстыру. Нәтижелердің ең үлкен айырмашылығы аспаптың негізгі қателігі болып табылады;

-Сол және бір шаманы өлшеу кезінде тексерілетін және үлгілік аспаптық көрсеткіштерін тікелей салыстыру. Көрсеткіштер айырымы- тексерілетін өлшеу құралдарының абсолюттік қателігі.

Тексеру кезінде үлгілік және тексеретін өлшеу құралдарының рауалы қателіктері арасындағы оңтайлы ара қатынасты таңдау болып табылады.

14__емтихандық билет

14,1)Станд. мақсаты- дұрыс және экономикалық нұсқаны іздеу, яғни дұрыс шешім табу.Табылған шешім белгілі бір станд. саласында орынды тізбектеуге жетуге мүмкіндік береді. Станд. мақсатын қамтамасыз етуіне сәйкес жалпы және одан да кіші бөлітерге бөлуге болады. Станд. нақты мақсаты белгілі бір қызмет аумағы,зат өндірісі ,қызмет саласы және басқа да өнім түрлері және т.б-ға қатысты.

Негізгі міндеттері:

-Техникалық деңгей және өнім сапасына , материалдарға, жартылай фабрикаттарға және кешенді бұйымдар талаптарын орнатады, сонымен қатар жоғары сапалы өнім ондірісі әдісін жүйелі ондіру және көп түрлі марка өлшемдерді жоюға жағдай жасайтын өнім өндірісі және жоба жасау саласындағы әдіс пен талаптарды орнатады.

-Өндірісті мамандандыру ең маңызды жағдай ретінде өнім өнеркәсібін агрегаттау және унификациялау ,өндірістік процесстерді механикаландыру және автоматтаукешені бір –бірімен байланысты деңгейі,бұйымды жөндеуі және таралымын дамыту.

-Мемл. Өлшем бірлігі және толықтығын, мемл. эталонның физ-қ бірлік көлемін жасау және жетілдіру, сонымен қатар өлшемнің жоғары дәлдік әдісін және құралын қамтасмасыз ету.

-Құжат жүйесін жетілдіру, техника-экономикалық ақпаратты кодтау және біліктеу жүйесін талдау.

-Маңызды ғылыми- техникалық салада халық шар-ғы саласындағы терминдер мен белгілерді қабыдау.

-Еңбек қауіпсіздігі , станд. жүйесі , табиғатты қорғау және табиғи ресурстарды қолдануды жақсарту жүйесінің стандарттарын қалыптастыру.

-Ішкі сауда,мәдени және ғылыми-техникалық байланыс үшін жақсы жағдай жасау.

14,2) Физикалық шаманың бірлігін ұдайы өсіру – мемлекеттік эталон немесе өлшеудің алғашқы үлгілік құралы арқылы ең жоғарғы дәлдікпен физикалық шама бірлігін материалдандыру бойынша операциялар жиынтығы.

Негізгі бірлікті ұдайы өсіру – бірліктің анықталуына сәйкес өлшемі бойынша белгіленген физикалық шама бірлігін ұдайы өсіру. Мемлекеттік бірінші реттік эталондардың көмегімен жүзеге асырылады.

Туынды бірлікті ұдайы өсіру - өлшенетін шамамен функционалды байланысқан, басқа шамаларды жанама өлшеу негізінде көрсетілген бірліктердегі физикалық шаманың мәндерін анықтау. (Мысалы: механика теңдеуі негізінде Ньютон күші бірлігін ұдайы өсіру).

Бірлік өлшемін беру – тексерілетін өлшеу құралымен сақталатын, физикалық шаманың өлшемін, оларды тексеру және калибрлеу кезінде жүзеге асырылатын, эталонмен ұдайы өсірілетін немесе сақталатын бірлік өлшеміне келтіру. Бірлік өлшемі «жоғарыдан – төмен қарай» - аса дәл өлшеу құралдарынан кемірек дәл өлшеу құралдарына беріледі.

Бірлікті сақтау – берілген өлшеу құралына тән, бірлік өлшемі уақытындағы өзгеріссіздік қамтамасыз ететін, операциялар жиынтығы.

15__ емтихандық билет

15,1)Сертификаттау-ұйымды жазба түрінде растау, яғни әзірлеушіден және алушыдан тәуелді , өнім, процесс, жұмыс, талап қою шарттарының сәйкестігі.

Сертификация негіздері:

Сертификация жүйесінің ашылуы- сертификация жүйесіне жай адамдар және заңды тұлға қатысады.

Ақпараттың ашылуы және жабылуы. Ашылғандығы- сертификацияның барлық мүшелеріне ақпарат бірдей. Жабылғандығы-коммерциялық құпияға жататын ақпарат сақталуы керек. Мемл. серт. жүйесі ұйымдастырылған құрылымдардан тұрады:

-Станд-у, серт-у және метр-я ұйымдары;

-Аккредитті сыналған зертханалар;

-Эксперт- серт-я б\ша аудитор.

Серт-ның мемл. жүйесі –серт-ның негізгі ережелерін және процедупаларын қамтамасыз етеді.

15,2) Физикалық шаманың өлшемі – бұл берілген бъектіде «физикалық шама» ұғымына сәйкес келетін қасиеттің сандық құрамы.

Өлшемділік ұғымы кеңінен пайдаланылады:

-бірліктерді бір жүйеден екінші жүйеге ауыстыру үшін;

-теориялық ьұжырым нәтижесінде алынған, күрделі есептік формулалардың дұрыстығын тексеру үшін;

-шамаларды арасындағы тәуелділікті айқындау кезінде;

-физикалық ұқсастық теориясында.

16__ емтихандық билет

16,1)Өлшеу құралдарын тексеру мына әдістермен жүргізіледі:

-Өлшенетін шамаларды тікелей салыстыру. Нәтижелердің ең үлкен айырмашылығы аспаптың негізгі қателігі болып табылады;

-Сол және бір шаманы өлшеу кезінде тексерілетін және үлгілік аспаптық көрсеткіштерін тікелей салыстыру. Көрсеткіштер айырымы- тексерілетін өлшеу құралдарының абсолюттік қателігі.

Тексеру кезінде үлгілік және тексеретін өлшеу құралдарының рауалы қателіктері арасындағы оңтайлы ара қатынасты таңдау болып табылады.

16,2)Серт-я міндетті және ерікті сипаттама болуы мүмкін. Міндетті серт-у заң және заңнама ережелері негізінде орындалады және стандарт талаптарымен міндетті техникалық регламенттерде тауардың сәйкестік дәлелін қамтамасыз етеді. Бұл нормативтік құжаттардың негізгі талаптары қоршаған орта мен адам қауіпсіздігі, денсаулық сақтауына қатысты болғандықтан, міндетті серт-дың негізгі аспекті қауіпсіздік және экология. Міндетті серт-ды орындау үшін серт-тау жүйелері құрылады.Олардың мақсаты- заңнамамен орындалуға міндетті тех-лық регламеттерге сай, станд-қа сәйкес міндетті серт-ға қатысты өнімнің сапа сәйкестігін дәлелдеу.

Ерікті сертификаттау заңды немесе жеке тұлғалар тілектері бойыша ерікті сертификаттау жөнінде сертификаттау органы мен өтініш беруші арасында тең келісім шарттар негізінде жүргізіледі.

17__емтихандық билет

17,1)Сертификаттау латыншадан аударғанда «дұрыс жасалған» «деген ұғымды білдіреді. Ол үшін қандай талаптар қарастырылып отырғанын, сол талаптарға сәйкестігін бақылаудың түрін анықтап алу қажет. Бақылаулар, негізінен сынақ зертханаларында іске асырылады.Берілген талаптарға сәйкестік дәрежесін жүйелі түрдегі тексеруді сәйкестік багасы деп атайды. Сәйкестік бағасын «үшінші жақтың» сынақтан өткізуінің нәтижесі бойынша анықтайды. «Тасымалдаушы» (бірінші жақ) мен «сатып алушыларға» (екінші жақ) тәуелсіз қызмет орнын «үшінші жақ» деп атаймыз. Сәйкестік багасы сәйкестікке тексерумен, сэйкестікті қадағалаумен және сәйкестікпен қамтамасыз етулермен тығыз байланысты. Сәйкестікке тексеру - өнімнің (процестің, қызметтің) қабылданған талаптарға дәлелдемелер бойынша сәйкестігін мақұлдау. Сәйкестікті қадагалау - өнімнің (процестің, қызметтің) қабылданған талаптарға сәйкес жүмыс жасап жатқандығына көз жеткізудегі қайта бағалау. Сәйкестікпен камтамасыз етілу - өнімнің (процестің, қызмет-тің) берілген талаптармен қамтылуы жайлы мэлімделуі болып табылады. Тасымалдаушының сәйкестік туралы мәліметі - өнімнің берілген талаптарға сәйкес келуі жайындағы жазбаша кепілдік беруі, яғни ол каталогте, пайдалану жайлы басшылықта, этикет түрлерінде болып келеді.

17,2)Серт-я міндетті және ерікті сипаттама болуы мүмкін. Міндетті серт-у заң және заңнама ережелері негізінде орындалады және стандарт талаптарымен міндетті техникалық регламенттерде тауардың сәйкестік дәлелін қамтамасыз етеді. Бұл нормативтік құжаттардың негізгі талаптары қоршаған орта мен адам қауіпсіздігі, денсаулық сақтауына қатысты болғандықтан, міндетті серт-дың негізгі аспекті қауіпсіздік және экология. Міндетті серт-ды орындау үшін серт-тау жүйелері құрылады.Олардың мақсаты- заңнамамен орындалуға міндетті тех-лық регламеттерге сай, станд-қа сәйкес міндетті серт-ға қатысты өнімнің сапа сәйкестігін дәлелдеу.

Ерікті сертификаттау заңды немесе жеке тұлғалар тілектері бойыша ерікті сертификаттау жөнінде сертификаттау органы мен өтініш беруші арасында тең келісім шарттар негізінде жүргізіледі.

18__емтихандық билет

18,1)Сертификаттау латыншадан аударғанда «дұрыс жасалған» «деген ұғымды білдіреді. Ол үшін қандай талаптар қарастырылып отырғанын, сол талаптарға сәйкестігін бақылаудың түрін анықтап алу қажет. Бақылаулар, негізінен сынақ зертханаларында іске асырылады.Берілген талаптарға сәйкестік дәрежесін жүйелі түрдегі тексеруді сәйкестік багасы деп атайды. Сәйкестік бағасын «үшінші жақтың» сынақтан өткізуінің нәтижесі бойынша анықтайды. «Тасымалдаушы» (бірінші жақ) мен «сатып алушыларға» (екінші жақ) тәуелсіз қызмет орнын «үшінші жақ» деп атаймыз. Сәйкестік багасы сәйкестікке тексерумен, сэйкестікті қадағалаумен және сәйкестікпен қамтамасыз етулермен тығыз байланысты. Сәйкестікке тексеру - өнімнің (процестің, қызметтің) қабылданған талаптарға дәлелдемелер бойынша сәйкестігін мақұлдау. Сәйкестікті қадагалау - өнімнің (процестің, қызметтің) қабылданған талаптарға сәйкес жүмыс жасап жатқандығына көз жеткізудегі қайта бағалау. Сәйкестікпен камтамасыз етілу - өнімнің (процестің, қызмет-тің) берілген талаптармен қамтылуы жайлы мэлімделуі болып табылады. Тасымалдаушының сәйкестік туралы мәліметі - өнімнің берілген талаптарға сәйкес келуі жайындағы жазбаша кепілдік беруі, яғни ол каталогте, пайдалану жайлы басшылықта, этикет түрлерінде болып келеді.

18,2)Өлшеу құралдарын тексеру мына әдістермен жүргізіледі:

-Өлшенетін шамаларды тікелей салыстыру. Нәтижелердің ең үлкен айырмашылығы аспаптың негізгі қателігі болып табылады;

-Сол және бір шаманы өлшеу кезінде тексерілетін және үлгілік аспаптық көрсеткіштерін тікелей салыстыру. Көрсеткіштер айырымы- тексерілетін өлшеу құралдарының абсолюттік қателігі.

Тексеру кезінде үлгілік және тексеретін өлшеу құралдарының рауалы қателіктері арасындағы оңтайлы ара қатынасты таңдау болып табылады.

19__емтихандық билет

19,1)Таралу функциясы кездейсоқ шаманың ықтималдығын жан-жақты сипаттайды, бірақ таралу функциясын анықтау көп еңбекті қажет ететін зерттеулер мен есептеулерді қажет етеді. Сондықтан кездейсоқ шаманы (не кездейсоқ қатені) таралу функциясы арқылы сипаттау әдетте жаңадан жасалынған өлшемдер мен өлшем құралдарын зерттеу үшін қолданылады.

Кездейсоқ шаманы сипаттау үшін таралу функциясының кейбір параметрлерін білу жеткілікті.Параметрлердің ең маңыздысы: математикалық күтім М(Х) және дисперсия Д(Х).

19,2) Сертификаттаудың міндетті және ерікті түрлері белгіленеді. Міндетті сертификаттау дегеніміз —адамдардың өмірі, денсаулығы, азаматтардың мүлкі мен қоршаған орта үшін қауіпсіздігін қамтамасыз ететін стандарттың немесе өзге нормативтік қүжаттың міндетті талаптарына сәйкестігі тұрғысында, міндетті сертификаттауға жататын өнімдердің, жұмыстардың, қызмет көрсетулердің тізбесіне енгізілген өнімдерді, жұмыстарды, қызмет көрсетулерді сертификаттау. Міндетті сертификаттауға жататын өнімдердің тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді. Ерікті сертификаттау өтініш берушінің (дайындаушылардың, сатушылардың, атқарушылардың) бастамашылығы бойынша өнімнің, үрдістердің, жұмыстардың, қызмет көрсетулердің өтініш беруші айқындайтын нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкестігін растау мақсатында жүргізіледі. Ерікті сертификаттау міндетті сертификаттауды алмастыра алмайды.

20__емтихандық билет

20,1)Таралу функциясы кездейсоқ шаманың ықтималдығын жан-жақты сипаттайды, бірақ таралу функциясын анықтау көп еңбекті қажет ететін зерттеулер мен есептеулерді қажет етеді. Сондықтан кездейсоқ шаманы (не кездейсоқ қатені) таралу функциясы арқылы сипаттау әдетте жаңадан жасалынған өлшемдер мен өлшем құралдарын зерттеу үшін қолданылады.

Кездейсоқ шаманы сипаттау үшін таралу функциясының кейбір параметрлерін білу жеткілікті.Параметрлердің ең маңыздысы: математикалық күтім М(Х) және дисперсия Д(Х).

20,2) Сертификаттаудың міндетті және ерікті түрлері белгіленеді. Міндетті сертификаттау дегеніміз —адамдардың өмірі, денсаулығы, азаматтардың мүлкі мен қоршаған орта үшін қауіпсіздігін қамтамасыз ететін стандарттың немесе өзге нормативтік қүжаттың міндетті талаптарына сәйкестігі тұрғысында, міндетті сертификаттауға жататын өнімдердің, жұмыстардың, қызмет көрсетулердің тізбесіне енгізілген өнімдерді, жұмыстарды, қызмет көрсетулерді сертификаттау. Міндетті сертификаттауға жататын өнімдердің тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді. Ерікті сертификаттау өтініш берушінің (дайындаушылардың, сатушылардың, атқарушылардың) бастамашылығы бойынша өнімнің, үрдістердің, жұмыстардың, қызмет көрсетулердің өтініш беруші айқындайтын нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкестігін растау мақсатында жүргізіледі. Ерікті сертификаттау міндетті сертификаттауды алмастыра алмайды.