5. Билет

5,1) Стандарттау жалпыға және көп ретті қолдануға арналған шынайы және потенциалды тапсырмаға қатысты белгілі бір облыста жағдайларды реттеу үшін оптималды жетілдіруге арналған қызмет.

Стандарт әр түлі қызмет түрлеріне тиісті ережелер, жалпы принциптер немесе сипаттамалар .....

Стандарттау объектісі әдетте сол немесе басқа тадлаптарды, сипаттамаларды, параметрлерді әзірлейтін

Стандарттау аумағы өзара байланысты стандарттау объектілердің жиынтығы.

Аймақтық стандарттау бір географиялық саясаттық, экономикалық әлем аймағындағы мемлекеттік органдарына қатысты қызмет.

Ұлттық стандарттау нақты бір мемлекеттің стандарттауы.

Әкімшілік стандарттау территориялық бірлікте өткізілетін стандарттау.

5,2)Өлшеу құралының қателігі өлшеу құралының көрсеткіші және өлшенетін физикалық шаманың арасындағы айырым.

Қателіктердің жіктелуі:айқындалу сипаты бойынша: жүйелі, кездейсоқ, үдетуші, өрескел

Жүйелі сол және бір физикалық шаманы қайта өлшеу кезінде тұрақты болып қалатын немесе заңды түрде өзгеретін өлшеу қателігін құраушы. Жүйелі қателік тұрақты және айнымалы болуы мүмкін.

Кездейсоқ сол және бір жағдайларда бірдей мұқияттылықпен жүргізілген физ.шаманың сол және бір өлшемін қайта өлшеу сериясында кездейсоқ түрде өзгеретін өлшеу қателігін құраушы.

Үдетуші қателік уақыт өткен сайын баяу өзгеретін алдын ала болжамбайтын қателік. Олар тек қана берілген сәтте түзетулермен түзетілуі мүмкін, ал әрі қарай алдын ала болжамбайтын түрде өзгереді және тек белгілі ескертулер ғана сипатталуы мүмкін.

Өрескел қателік өлшеулер қатарына кіретін жеке бақылау нәтижесінің кездейсоқ қателігі.

Пайда болу орнына байланысты: құрал саймандық, субъективті, әдістемелік

Құрал саймандық қателік қолданылуы өлшеу құралының қателігімен себептелген.

Әдістемелік қателік 1) өлшеу объектісінің қабылданған моделінің оның өлшеу жолымен анықталатын қасиетін сипаттайтын модельмен ерекшелінеді

2)өлшеу объектісінің қолдану тәсілдерінің әсер етуімен себептенеді

3)пайдаланылатын өлшеу құралдарының қасиеттерімен байланыспаған басқа факторлардың әсер етуімен себептенеді.

Субъективті қателік оператордың көрсеткіштерді өлшеу құралдарының шкаласы, тіркеуші аспаптардың диаграммалары бойынша есептеу қателігімен себептелген.

Абсолюттік қателіктің өлшенетін шаманың мәндеріне тәуелділігі бойынша қателіктерді ажыратады:

1)аддитивтік:өлшенетін шамаға тәуелді болмайтын

2)мультипликативті: өлшенетін шамаға тура пропорционал

3)сызықты емес: өлшенетін шамадан сызықты емес тәуелділігі бар

Өлшенетін шамаларды өлшеу сипатының әсеріне байланысты өлшеу құралдарының қателіктері статистикалық және динамикалық болып бөлінеді.

Статистикалық қателік – бұл өзгермейтін шама үшін қабылданатын, физикалық шаманы өлшеу үшін қолданылатын, өлшеу құралының қателігі.

Динамикалық деп айнымалы физикалық шаманы өлшеу кезінде қосымша пайда болатын және оның өлшеу сигналының өзгеру жылдамдығына (жиілігіне) реакциясының сәйкессіздігімен себептелген, өлшеу құралының қателігі аталады.