Верреске қарсы. Төртінші кітап. Верреске қарсы сөзден үзінді (II сессия)

LII. Құрметті төрелер, өз сөзімді аяқтау үшін,мен барлық қалалардың ішінде Сиракузды ең бай және ең керемет қала деп білемін. Сендердің араларында хаттардан оқымаған, Сиракузды Марк Марцеллдың басып алғанын білмейтін адам жоқ шығар.Ендеше әлемнің қазіргі кездегі жағдайымен ертедегі соғыс кезін салыстырыңдар: әлгіндегі билеуші Веррестің кезеңін сол императордың келуімен салыстырыңдар.Сендер Сиракузды жаулап алған адамды оның негізін қалаушы, ал оны иемденген адамды жаулаушы ретінде танисыңдар.Мен айтып кеткен нәрселерді, әлі де айтып жүрген заттарды үнсіздікпен айнала қашамын: Сиракуздағы Марцелли қалаға кірген кезде өлімнен таза сақталған қала,Веррес қалаға кірген кезде күнәсіз сицииялықтардың қанына толды,біз үшін де, карфаген флоты үшін де қол жетімсіз боп келген сиракуздық айлақ Веррес басқыншылығы кезінде килийлер және теңіз қарақшылары үшін ашылды.Оның еркін халыққа қатысты зорлық іс-әрекеттері жайлы,әр отбасының аналарына көрсеткен қорлығы жайлы сөз қозғамаймын,бұны жаулап алынған қала ішінде қатты ашынған жаудың өзі де, ызаға булыққан әскер де жеңіске жетсе де немесе соғыс дәстүрі бойынша да мұндай әрекеттерге жол бере алмайды.Үш жыл бойы Веррес көрсеткен қорлыққа көз жұма қараймын.Мен айтып кеткен оқиғалармен тығыз байланысты мәселелерді ғана баяндаймын. Сіздер Сиракузы грек қалаларының ішіндегі ең әдемі, ең үлкен қала екендігін талай рет естіген болатынсыңдар, бұл шындық қымбатты төрелер! Ол өте ыңғайлы орналасқан: теңізден де, құрлықтан да қарасақта оның көрінісі тамаша, оның кеме тоқтайтын айлақтары қаланың ішкі жағында тұр , сол себепті қалалық ғимараттар оған жанаса орналасқан,жеке кіретін жерлері бар бұл айлақтар бір-бірімен қосылатын жерде бірігеді; жіңішке теңіз бұғазы қаланың бір бөлігін Аралдан бөліп тұрады;бұл бөлік қаланың өзге бөліктерімен көпір арқылы байланысады.

Август Тут Ливий

Атақты тарихшы Август Тит Ливийдің өмірі туралы мәліметтер аз. Оның туған жері Патавия қаласы (қазіргі Падуя қаласы), онда ол шешеннің білімін алып, философиямен көп айналысты. Өмірінің көп уақытын Ливий Римде өткізді, тек өліміне аз уақыт қалғанда өзінің туған жеріне көшіп келді.Рим халқының тарихы бойынша Ливийдің еңбегі Римнің тарихын б.з.б 9 жылдың негізін қамтиды. (осы арада кездесетін қолжазбалар мен көне грамматиктерде бұл шығарманың атауы «AB urbe condita»№ «Қаланың негіздеуінен». Ливий өмір бойы өзінің шығармаларымен жұмыс жасап келді. Оның үлкен еңбектерінің тек төрттен бір бөлігі сақталып калды.Бізге дейін жеткен Ливийдің шығармалары Римнің ішкі және сыртқы тарихының ең маңызды көзі болып табылады. Ливийдің мұраты Рим мемлекетінің дәуірі болды. Сол уақытта бостандық қорғаушылары мен мемлекет дәстүрін тұтынатындарды помпеяндықтар мен тіпті Брута мен Кассияны деп санады. Кейбір дәлсіздіктерді болдырғанымен, Ливий болған мәселені талқылаған кезде шындыққа ұмтылады. Прозаларды дамытуда Ливийдің атқарған еңбегінің мағынасы көп. Цицерон сияқты Ливий де ұзақ кезеңдер мен метафоралық білдірулерді қолданады. Оның ораторлық шеберлігі көбінесе тарихи қайраткерлердің аузына автордың өзімен салынған сөйлеулерде білінеді. Сол секілді, мысалға, Ганнибал немесе Сципионаның Тицина мен Заманың алдындағы соғысулардағы сөйлеулері. Ливийдің тарихының ең жақсы беттеріне Согунтаның қоршауы, Рону арқылы Ганнибаланың өткелі, оның Альпі арқылы өтуі және т.б. сияқты көріністер жатады. Ливийдің еңбегі дәлірек айтқанда Тацита сияқты Римнің тарихшыларына әсерін тигізді. Оның қайта өркендеу дәіріндегі шығармасы айрықша жетістікке ие болды.Төмендегі үзіндіде Ливийдің 21-ші кітабындағы Ганнибаланың Альпа арқылы өтуі суреттеледі.(25-27 басы)

Бірақ келесі күні екі жақтың ортасында тұрған әскери позициялы таулықтар қатары азайып және байланыс кері қалпына келді. Солай көп адамдар мен малдар жоғалтқанымен, карфагендер аңғарды өтті. Таулықтар шамалы тонаушылар тобымен шабуыл жасауды жалғастырды, олар жердің жағдайы мен карфагендердің байқаусыздығын пайдалана отырып, біресе алдыңғы қатарға, біресе артқы қатарға шабуыл жасады, біресе алға шегінгендерге, біресе артта қалып қойғандарға. Карфагендік әскерді Альпада көп тоқтатқан пілдер болатын, себебі оларды тар және тік жолдармен жүргізуге тура келді. Бірақ піл жүрген әскер жағы қауіпсіздікті қамтамасыз етті, себебі олардың жаулары ондай жануарды көрмегеннен кейін оларға жақындауға қорықты. Сонымен қатар карфагендер әзер дегенде жолды табатын болды «көп жағдайда өздерінің жолын жүрмейтін жерлер мен бірнеше рет жолдан тайып, біресе оларды жолаушылар алдап, біресе оларға сенбей өздері жорамалдап керең алқаптарға кетіп қалатын болды. Тоғызыншы күні тауға қарай жолда карфагеняндар Альпаның асуына жетті, онда олар екі күн дем алды. Кейін жиырма алтыншы қазанда әскерлердің үрейіне қарай қар жауды. Әскерді жабырқаңқылық басты. Сол кезде Ганнибал, туларды озып әскерге томпақ көрікте тоқтауға бұйырды, сол жақтан кең және ұзақ аймақ шолуға болатынын, және оларға Италияны көрсете тұра және Альпаның астында жайылып жатқан Пада алқабын көрсете, айтты: « Енді сендер тек Италияның қабырғасына ғана емес, және де Римнің қабырғасына жеткелі жатсындар. Бәрі бұдан былай тегіс, жадағай беткей бойымен сияқты барады; бір немесе көп, екі ұрысты қолымызға береді, бекініс пен Италияның астанасы біздің билік астында болады. Әскер рухын көтерді. Тіпті таулықтар оларды қобалжытуға батылы бармады және болмашы тонаушы шығарулармен шектелді.Алайда, таудан түсу өрмелеуге қарағанда күрделірек болды, өйткені жаяу жол тік, тар және сырғанақ болды –тайып кетпей аяқта тұру қиынға соқты. Көп адамдар мен малдар құлап жатты. Әйтеуір карфагендіктер жаяу жол тағы аса тарылтқан жартасқа дейін жетті, ал тік жолдың соншалықты болғаны, тіпті жауынгердің өзі ұзақ күштен кейін бұталар мен тамырларына жабысып түсе алатын еді.