9.Қорлардың есеп жүйелері.

Тауарлы материалдық қорлардың есебі кезеңдік және толассыз (жүйелі, үздіксіз) деп екіге жіктеледі: Кезеңдік есеп жүйесін қолданған кезде тауарлы материалдық қорлардың егжей-тегжейлі есебі жыл бойына жүргізілмейді. Тауарлы материалдық қорлардың нақты қолда бар қорларға есепті кезеңнің соңында жүргізілетін түгендеудің нәтижесі бойынша анықталады. Сатылған тауарлы материалдық қорлардың өзіндік құнын түгендеу аяқталғанға дейін анықтау мүмкін емес. Өйткені жұмсалған тауарлы материалдық қорлардың өзіндік құнын есептеп шығару формула бойынша жүзеге асады. Тауарлы материалдық қорлардың есепті кезеңнің басындағы қалдығы:

ТМҚСКБҚ + КТ ТМҚ = С.ү.д. ТМҚөзіндік құны

Сатылған ТМҚөз.құн = С.ү.д. ТМҚөзіндік құны – ЕКСТМҚқ

Тауарлы материалдық қорлардың кезеңдік есеп жүйесінің негізгі кемшілігі – тауарлы материалдық қорлардың белгілі бір түрінің дәл сол күнге немесе кезеңге құжаттары бойынша егжей-тегжейлі есебінің жоқтығы немесе құжаттарының жүргізілмеуі болып табылады. Тауарлы материалдық қорлардың үздіксіз есебін пайдаланған кезде баланстық шоттарда тауарлы материалдық қорлардың келіп түскені, шығыс болғаны құжаттарының негізінде күнделікті жүйелі жүргізіліп көрсетіледі.

Тауарлы материалдық қорлардың үздіксіз жүйелі есебі шаруашылықтың бухгалтериясында, яғни синтетикалық есебі ақшалай өлшемде жүргізілсе, аналитикалық, яғни олардың түрлері, атаулары, көлемі, бағасы бойынша есебі сақталу орындары бойынша қоймада жүргізіледі.Тауарлы материалдық қорлардың қоймадағы есебі олардың есеп карточкалары немесе қоймалық кітап бойынша жүргізіледі.

Материалдық құндылықтар кәсіпорынға жеткізу шарты бойынша келіп түседі. Онда жеткізілімнің саны, сомасы, ассортименті, жиынтықтылығы, сапасы мен есептеулер мен жеткізу шартын бұзғаны үшіе қарастырылған санкциялар сомасы көрсетіледі. ТМҚң бастапқы құжаттарына кіріс ордері, жүкқұжат, шектеп алу картасы, материалдарды босатуға талаптар, материалды қабылдау актісі жатады. Келіп түскен ТМҚ кіріс ордері арқылы рәсімделеді.Тауарлы көлік накладнойды тауарды жөнелтуші кәсіпорын толтырады.

Сатып алғанда:

Жеткізушілерден ТМҚ келіп түскенде

Дт 1310,1320,1330 Кт 3310

ҚҚС соммасына

Дт 1420 Кт 3310

Есептелген жагдайда

Дт 3130 Кт 1420

Жеткізушілерге төлемақы төленген жағдайда

Дт 3310 Кт 1010,1030

Сатқанда:

Келісім құнына немесе табыстың мойындалуы

Дт 1210 Кт 6010

Өзіндік құнына

Дт 7010 Кт 1310,1320,1330

Сатып алушыдан толемакы келіп түскен жагдайда

Дт 1010,1030 Кт 1210

ҚҚС есептелгенде

Дт 1210 Кт 3130

Төленгенде

Дт 3130 Кт 1030

Уакытша шоттарды жабамыз

Дт 6010 Кт 5610 Дт 5610 Кт 7010

Сонгы қаржы нәтижелері: Пайдамен Дт 5610 Кт 5510

Шыгынмен Дт 5510 Кт 5610

10.Негізгі құралдар нысандарын ақшалай емес активтерге айырбастау жолымен сатып алу (ұқсас немесе ұқсас емес активтерге), тегін төлемақысыз берілген негізгі құралдар.

Актив ретінде танылатын негізгі құралдар нақты құны бойынша бағалануға тиісті. Негізгі құралдардың нақты құны сатып алу бағасын, оның ішінде баждар, орны толмайтын салықтармен қоса сатып алынған активті өзінің бағыты бойынша пайдалану үшін жүргізілген кез келген тікелей шығындарын қамтып сатып алу құнын анықтаған кез келген сауда шегерімдері шегеріледі.

Тікелей шығындарына мыналарды жатқызуға болады:

5. Орнын, іргесін дайындау шығындары;

6. Бастапқы жеткізу-түсіру шығындары;