50) Бақанын артериальды ж/е венозды қанайналу сызбанускасын корсетіп берініз.

Баканын артерияльды жуйесінін улгісі.1) карынша, 2) он кулакша, 3) сол кулакша, 4) артериальды конус, 5) жалпы уйкы артериясы,6) аорта жуйесінін догалары,7) бугана асты артерия, 8) арка аортасы, 9) мыкын артериясы, 10) сан артериясы,11) шонданай артериясы,12) ішек-шажыркай артериясы, 13) окпе артериясы, 14) тері артериялары, 15) уйкы койнауы, 16) сырткы уйкы артериясы, 17) ішкі уйкы артериясы.

Бақанын венозды жуйесінің сызбанұсқасы. 1) венозды койнау,2) сырткы курек тамыр, 3) ішкі куре тамыр, 4) улкен тері венасы, 5) буганаасты вена,6) алдынгв куыс венасы, 7) арткы куыс венасы, 8) сан венасы, 9) шонданай венасы, 10) мыкын венасы, 11) буйрек-какпа жуйесі, 12) ішекасты венасы, 13) бауыр-какпа жуйесі, 14) бауыр веналары, 15) курсак венасы, 16) окпе венасы.

51 Бауырмен жорғалаушылардың артериальды және венозды қан айналу сызбанұсқасы.Жүрегі 3 камералы, бірақ оң және сол жақ құлақша толықтай пердемен бөлінген, олар қарыншамен жеке-жеке тесіктер арқылы байланысқан. Вена синусы оң құлақшамен тұтасып кеткен, артериальдық конус жойылған. Қан айналудың 2 шеңбері – үлкен және кіші бар. Венозды және артермальды жүйелері қосмекенділерге біршама ұқсас.

Кесірткенің қантасымалдау жүйесі: 1-бас венасы; 2-ұйқы артериясы; 3-яремді вена; 4-ұйқы өзегі; 5-аортаның оң доғасы; 6-өкпе артериясы; 7-өкпе; 8-артќы қуыс вена; 9-арқа аортасы; 10-омыртқа аралық артерия; 11-бауыр; 12-ішек артериясы; 13-бауыр қақпа венасы; 14-асқорыту түтігінің кесіндісі; 15-ішек; 16-құрсақ венасы; 17-ішек-шажырќай артериясы; 18-сыртќы шажырќай артериясы; 19-бүйрек артериясы; 20-сол жамбас венасы; 21-сол жамбас артериясы 22-бүйрек, 23-артқы аяқ артериясы, 24-артқы аяқ венасы, 25 -құйрық артериясы, 26-құйрық венасы (вена қаны қара тіспен боялған).

52 Құстардың тыныс алу жүйесінің құрылыс ерекшеліктерін, тыныс алу механизмін көрсетіңіз. Құстардың тыныс алу жүйесі- рептилияларға қарағанда күрделі. Сыртқы танаутесігі хоана (ішкі танау тесік) арқылы ауыз қуысымен байланысады, оның түбі көмекей қуысына ашылып кеңірдекпен жалғасады. Ол жоғарғы көмекей деп аталады, ал кеңірдектің бронхыларымен байланысқан бөлігі төменгі көмекей деп аталады. Бұл тек құстарға тән. Мұндағы сіңірлер, бұлшық еттер арқылы дыбыс шығарылып, ән шырқайды. Құстардың өкпесі амфибилердің және кейбір рептилиялардың өкпесі сияқты қуыс қапшық емес, тығыз көпіршікті дене тәрізді, көкірек қуысының арқа жақ қабырғасына бекиді. Бронхылар өкпемен жалғасып, тармақталады. Бронхылардың тарамдары өз ара нәзік түтіктер-парабронхалар, арқылы қосылады. Олардан бірнеше тұйық бітетін түтіктер тарайды, оны бронхиолдар деп атайды Өкпеден өтіп ауа қапшықтарын құрайды. Олардың қабырғасы жұқа, бір бірімен байланысып жатады. Ауа қапшықтары дене температурасын, ішкі мүшелердің бір бірімен үйкелісін азайтады. Құстарда 4 жұп және 1 тақ ауа қапшықтары болады. Олар: тақ бұғанааралық және жұп мойын, алдыңғы кеуде, артқы кеуде және құрсақта орналасады. Жерде отырғанда құстарда кеуде қуыстарының үлкейіп және кішірейуі арқылы тыныстайды. Құстар ұшқанда кеуде еттері керіліп тұрады, сондықтан көкірек болімінің көлемі үлкейіп немесе кішірейеді.