44. Шеміршекті балықтар мен сүйекті балықтардың кеуде және құрсақ қанаттарының қаңқасын,иық және жамбас белдеулерінің құрылыс ерекшеліктерін көрсетіңіз:

Шеміршекті балықтардың жұп жүзбеқанаттарының қаңқасы кеуде және құрсақ жүзбеқанаттарының қаңқасы деп бөлінеді. Кеуде жүзбеқанаты иық белдеуінен және оның бос жатқан бөлімінен тұрады. Иық белдеуі жауырын және каракоид шеміршектерінен тұрса. Бос жатқан бөлімі 3 базалий, 3 радиалий және эластотрихия жіпшелерінен құралған. Құрсақ жүзбеқанатының қаңқасы жамбас белдеуінен және оның бос жаткан бөлімінен тұрады. Жамбас белдеуі көлденең жатқан бір ғана шеміршек – жамбас шеміршегінен тұрса, ал бос жатқан бөлімі – бір қатар базалий, бір қатар радиалий және эластот рихия жіпшелерінен тұрады. Шеміршекті балықтардың аталықтарындағы ішкі базалий шағылысу мүшесінің рөлін атқарады.Тақ жүзбеқанаттарының (арқа, құйрық және құйрықасты) қаңқасы таяқшатәрізді шеміршектер радиалийлерден және мүйізтектес жұқа талшықтар эластотрихиялардан тұрады.

Сүйекті балықтардың жұп кеуде жүзбеқанатының және жұп құрсақ жүзбеқанатының қаңқалары ұқсас, бірақ сүйектенген. Иық белдеуі күрделенген, коракоид, жауырыннан басқа клейтрум сүйектері дамыған, яғни екінші иық белдеуі пайда болған ( клейтрум сүйегін кейде еламан сүйегі деп атайды). Жұп кеуде қанатының бос бөлімінде базалий болмайды, ал радиалий майда сүйектерден тұрады, жүзу жарғағына сүйекті жіпшелер тірек болады. Жамбас белдеуі екі үшбұрыш тәрізді сүйектен тұрады. Бос жатқан бөлімінде базалияда, радиалияда болмайды, майда сүйектер тікелей жамбас сүйектерімен жалғасқан, эластинді жіпшелер жүзбе қанатының жарғағына тірек қызматін атқарады.

45. Қосмекенділер мен жорғалаушылардың аяқ-қолдарының қаңқасын, иық және жамбас белдеулерінің құрылыс ерекшеліктерін көрсетіңіз.

Қомекенділердің (Амфибия) Иық белдеуі. Доға тәрізді, оның жоғарғы ұшы жануардың құрсақ бөліміне қарай иілген. Доғаның әрбір жотасы (оң, сол) мына сүйектерден құралады. Жоғарғы (арқа жақ) бөлімі жауырыннан және оның етек жағы жалпақ жауырын үсті шеміршектен тұрады. Төменгі (құрсақ) бөлімі коракоидтан және оның алдыңғы жағында жатқан прокоракоидтан құралады. Оның үстінде шеміршекті бұғана орналасады. Осы үш сүйекті біріктіретін буын оязы п.б. амфибилерде дамыған қабырғаларының болмауына байланысты, көкірек қуысы болмайды. Иық белдеуі бұлшық еттердің арасында боса жатады. Жамбас белдеуі. Үш жұп сүйектен пайда болған. Олардың ұштары түйісіп, жамбас шұңқырын құрайды. Ұзын мықын сүйегі өзінің проксималдық ұшымен сегізкөз омыртқасының көлденең өсіндісіне бекінеді. Шеміршекті шап сүйегінің арт жағында шонданай сүйегі орналасқан. Аяқ сүйегі бес саусақты. Үш бөлімге бөлінген: 1. Алдыңғы аяқтарында тоқпан жілік, артқы аяқтарында ортан жілік 2. Алдыңғы аяғы кәрі жілік (шыбық, шынтақ бөлімдері), артқы аяғы асықты жілік (асықты жілік, асықты жілік шыбығы) 3. Алдыңғы аяғы қол басы сүйектеріне, артқы аяқтарында табан сүйектерінен тұрады. Жорғалаушылардың Иық белдеуі: Амфибилердегідей үш сүйектен қалыптасады. Иық белдеуінің құрсақ жағында тоқпан жіліктің басы еніп тұратын шұңқыры бар коракоид болады. Иық белдеуінің арқа жағы – жауырыннан және жауырын үсті шеміршегінен тұрады. Коракоид төспен байланысады, алдыңғы жағында бұғана жатады. Крест тәрізді төстің сүріншегі бұғана мен коракоидтың арасын жалғастырып тұрады. Жамбас белдеуі. Мықын сүйектен және шонданай сүйектен және шап сүйектен тұрады. Аяқтарының құрылысы, бес саусақты организмдердің аяқтарының құрылысына ұқсас.

Бақаның иық белдеуі жəне алдыңғы аяғы:

1 – жауырын, 2 – жауырын үсті шеміршек, 3 – корокоид,

4 – прокорокоид, 5 – бұғана, 6 – тіс, 7 – тісалды,

8 - корокоидүсті шеміршек, 9- тістің шеміршекті бөлігі,

10– тісалды шеміршегі 11 – тоқпан жілік, 12 – қол білегі,

13 – білезік сүйектер, 14 – алақан сүйектер, 15 – саусақтар

(II-IV). Шеміршек нүктелермен белгіленген.

Бақаның жамбас белдеуі жəне артқы аяќтары: 1 – мыќын сїйек, 2 – шоѕданай сүйек, 3 – шат шеміршегі, 4 – сан, 5 – сираќ, 6 – толарсаќ саќинасы, 7 – басќа толарсаќ сїйектер, 8 – табан сїйектер, 9 – тґртінші башпайдың ќалдығы, 10 – башпайлар (I-V)

Lacerta кесірткенің иық белдеуі мен алдыңғы аяқ-қолдары: 1 – бұғана, 2- жауырын үсті шеміршек, 3- жауырын, 4 – коракоид, 5 – қабырға, 6 – тіс сүйек, 7 – прокорокоидты шеміршек, 8 – тіс үсті сүйек, 9 – иық, 10 – шынтақ, 11- кəрі жілік, 12 – білек, 13 – алақан сүйек, 14 – саусақтың бөлігі