52. Қоғамның формациялық және цивилизациялық концепциялары.

Қоғам дегеніміз адамдардың алуан түрлі сапалы іс әрекеті мен қызметінің нәтижесінде жай адамдар бірлігі. Адамдар қоғамда өмір сүріп әрекет етеді, ол қоғамның ажырамас бір бөлігі. Адамзат қоғамы табиғаттың ерекше бөлігі, ол табиғаттың ұзақ уақыт эволюциялық даму нәтижесінде пайда болады. Адамзат қоғамы әлемдегі барлық тірі жүйенің ең жоғарғы сапалы даму дәрежесінің көрсеткіші. Ең, маңызды үлесiн қоғам түсiнiгiне қосқан К.Маркс болып табылады. Оның пiкiрiнше, қоғам организмiнде бiртұтас материалды негiз бар (материалды игiлiктердi өндiру тәсiлдерi) және ол адамдар тiршiлiк ету барысында кiретiн, қоғамдық қатынастар жиынтығы болып табылады. Маркс қ.э.ф. туралы ұғымды қалыптастырды, мұнда қоғам дамуының нақты кезенiнде қалыптасатың материалды және рухани жақтарының бiрлiгi орын алады. Бұл iлiм бойынша, қоғам тарихында антогонистiк (құлиеленушiлiк, феодалдық, капиталистiк) және антогонистiк емес (алғашқа қауымдық құрылыс, коммунистiк) формациялар болады. Олардың әрқайсысы меншiк формасымен айрықшаланады, бiр формацияның келесi формациямен ауысуы қоғам дамуының негiзi.

Өркениет (орыс. «цивилизация», лат. – civilis – азаматтық,қоғамдық, мемлекеттік) ұғымы XVIII ғ. «мәдениет» ұғымымен қатар пайда болды. Терминді В.Р. Мирабо (1757) енгізген және оны А.Фергюсон, кейінірек Л.Г. Морган мен Ф. Энгельс тарихты кезеңдерге бөлуде тағылықтан (варварлық) кейінгі жоғары дәуірді белгілеуге пайдаланған. Француз философ-ағартушылары парасат пен әділеттілікке негізделген қоғамды - «өркениетті» деп түсінген. Жалпы алғанда бұл ұғым да әртүрлі тарихи кезеңдерде өзгеріске түсіп отырды. Әуелде ол белгілі әлеуметтік процесті (Мирабо), одан соң қоғамның жағдайын сипаттауға қолданылса, кейін тарихтың классикалық емес бір қатар концепцияларының

(тұжырымдамаларының) негізгі ұғымына айналды.

53.Қоғамдық өмірдін негізгі сфералары

Қоғам - қатынастардың және адамдар арасындағы өзара байланыстардың тұтас жүйесі. Оның қүрамдас бөліктері болып күрделі ұйымдасқан әлеуметтік жүйелер немесе қоғамдық өмірдің мына сфералары болып табылады: экономикалық, әлеуметтік, саяси, рухани. Саясат жалпы қоғам шеңберінде қоғам өмірінің әртүрлі салаларында адамдардың өзара әрекеттесуін реттеуді жүзеге асырады.

Экономикалық сфера – қоғам өміріндегі базалық, анықтаушы сфера.

Әлеуметтік сфера – еңбек бөлінісіне, өндіріс құралдарының меншігіне және ұлттық факторға негізделген қоғамның ішкі құрылысының жүйесі.

Әлеуметтік өмір — экономика да, саясат та, сонымен бірге қоғам өмірінің рухани және басқа тұстары да көрініс табатын қоғамдық өмірдің негізгі сферасы. Қоғамдық өмірдің бұл саласында адамдардың тамақ, баспана қажеттілігі, бос уақытын өткізу, мәдениетті игеру, әлеуметтік қорғау секілді басқа да негізгі қажеттіліктері қанағаттандырылады.

Қоғамның саяси сферасы - әлеуметтік топтардың мүдделерін

қорғайтын, қоғамды басқаратын ұжымдар мен ұйымдардың

жиынтығы.

Қоғамның рухани сферасы (немесе рухани өмірі) оның қызмет етуі

мен дамуында маңызды роль атқарады. Рухани өмір – дүниені рухани игеру болып табылады.

54.Әлеуметтік реалдылықтың дамуының негізгі модельдері.

Адамның бойындағы кісілік қасиеттердің 3 дәрежеде болады.1)Әрбір адам-адамзат қауымының мүшесі.Шыққан нәсілінен,ұлтынан,табынан,жынысынан,туған жерінен тәуелсіз есті адамның барлық өкілдеріне ортақ жалпы адамзаттық қасиеттер болады.Олар қуану,қайғыру,балажандық,ананы сүю, арамдық-зұлымдықтарға, әділетсіздікке теріс қараушылық, махаббат, жек көрушілік,әділеттілікті ұнату т.б. көптеген рухани-психологиялық қасиеттер жатады.2)Әр адамның физиологиялық ерекшеліктеріненжоғары жүйке жүйесінің қызметінен туатын және оның тек өз басына тән психологиялық өзгешеліктері. Бұлар мінез-құлыққа,сезім көрінісінде, жүріп ұрысында, сөйлеу ыңғайында, бөтен адамдармен қарым қатынасында тіршілік әрекеттерінде байқалады және адамға өмір сүру ортасы да елеулі ықпал жасайды.3)Адам белгілі бір елде, тарихи дәуірде, белгілі дәрежеге жеткен материалдық және рухани мәдениет жемістерімен өседі.Оның шыққан әлеуметтік (таптық), этникалық (ұлттық) ортасы болады.