39.Ғылыми танымның идеалдары мен нормалары

Ғылыми факт- Ғылымды - эмпирикалық тексеру немесе математикалық дәлелдемелерге негізделген дүние танымның ерекше рационалды әдісі деп таниды. А.А.Горелов, аңызға айналған Ньютон ашқан бүкіл әлемдік тартылыс заңның ашылуың мысал ете отырып ғылыми танымның құрылымын оригиналды түрде талдап қарастырды. Осы аңыз бойынша Ньютонның басына кенеттен алма құлап, сол мезетте Ньютонның ойында бір керемет ой пайда болып, ол бүкіл әлемдік тартылыс күші туралы заңды ойлап тапты деп саналады. Бұл жерде алманың Ньютонға дейін көптеген адамдардың бастарына қанша түссе де, олардың ойларына ешқандай ойдың кірмегендігі қарастырылмағандығын көрсеткен дұрыс. ,эмпириялық заң- яғни алманың түсу оқиғасын қарастырайық. Бұл жерде көрсетілген оқиға ғылыми зерттеудің бастапқы нүктесі болып ғылыми фактіге айналды. Шынымен де алмалар үнемі құлап тұрады ма жоқ па деген сұраққа келесі алманың құлауын күтуге де болады. Біздің бұл әрекетімізді зерттеудің әдісі немесе тәсілі деп қарастыруға болады. Бұл тәсіл бақылау деп аталып, жаратылыстанудың кейбір салаларында ол зерттеудің жалғыз эмпирикалық әдісі болып табылады. Мысалы, астрономияда. Қажет болған жағдайда қосымша гипотезалар жасау. оны тәжірибеде тексеру  теория ойлап шығару  заң шығару  олардың мәнін анықтау  терминдер мен белгілерді енгізу  жаңа түсініктерді қалыптастыру  оны тәжірибе арқылы тексеру  гипотеза құру  қолда бар теориялық білімді қолдану  эмпирикалық жалпылау  зерттеулер қорытындысын эмпирикалық деңгейде бекіту  ойша тәжірибе  модельдік тәжірибе  реалды тәжірибе  бақылау  ғылыми факт Ғылыми танымның құрылымдық схемасын төмендегіше беруге болады: эмпирикалық факт    Таным деңгейлерінің әдістері-Эмпириялық Теориялық бақылау (наблюдение,) салыстыру, эксперимент, анализ (талдау), өлшеу синтез, топтастыру (жіктеу), суреттеу, абстракциялау1) бақылау – объективті шынайылықты арнайы түрде қабылдау;  2) суреттеу – объектілер туралы мәліметті табиғи және жасанды тілдің көмегімен бекіту;  3) өлшеу- объектілерді ұқсас қасиеттері немесе белгілері бойынша салыстыру;  4) тәжірибе жасау – құбылысқайталанған кезде қажетті жағдайлар қайталакғанына байланыстыөзгерістерді арнаулы дайындалған орындар арқылы бақылау

Жүйелік-құрылымдық әдіс- көрсетілген әдістер толық емес, әр деңгейде тағы да басқа әдістерді кездестіруге болады

40. Дүниенің ғылыми суреті (нкм).

Қоғамдық болмыстың әсерінен адамның әрекеттену, ой алмасу жолында қалыптасатын кісілік қасиеттерінің ішіндегі аса маңыздысы – дүниеге көзқарас. Кез-келген кісіні алып қарасақ, оның дүниетанымы діни де, материлистік те, ғылми да, ғылымға жат та т.б. болып шығуы мүмкін. Егер оның көзқарасының әлеуметтік жағына назар аударсақ, қандай қоғамдық топтарға,қозғалыстарға қызмет ететінін, қандай топтар мен қозғалыстарға қарсы екенін, интернационалист не ұлтшыл, революционер не кертартпа екенін аңғаратын боламыз. Дүниеге көзқараспен бірге адамның ішкі сипаты қалыптасады. Сипат дегенімз адамның әлеметтік орта тәрбие жасайтын ықпалынан пайда болатын мінез-құлқындағы, іс-әрекетіндегі тұрақты психологиялық стиль, әдетке айналған тәртіп. Мұндай сипат «негізі қаланып», жетілген шақта адам өзінің «адамдық» мәнін көрсете алады, қоғамдағы өзіне тиісті орынға ұмтылу құқығына ие болады. Дүниеге көзқарастың әлеуметтік-психологиялық сипаттың ең прогресшіл, бой түрлерін алсаңыз да, егер олар өздеріне күш беріп, шынайы мақсатқа бағыттаушы, іске бастаушы ерік жігерімен қосылмаса жансыз, пайдасыз бейне болып қала береді. Психикалық қызметтің саналы және ең белсенді, қозғауға жеңіл қыры, бөлімі болып табылатын жігер адамның алдына қойылған мақсатпен тығыз байланысты және оған жетуді қамтамасыз етудегі бірден бір сенімді рухани күш. Бұл жағынан алғанда, жігерді көздеген мақсатты іске асыруға ниеттелген әрекетке, іс-қимылға ауысысып отыратын терең сенім идеясы десек те болады. Психикалық әрекеттің басқа да түрлері тәрізді жігер де қоғамдық орта мен тәрбиенің әсеріне бағынады. Сондықтан оны ақылдың күшімен белгіленген ортаға салып отыруға болады.