48. Аккредит түрлері - 1) тұрақты, шетел тілшілеріне қр жерінде бір жылға беріледі. 2) Уақытша - бір жылға дейінгі мерзімге шектелген. Тұрақты аккредиттеу де осы мерзімге ұзартылуы мүмкін. [1]

Шетел журналистерін СІМ аккредиттейді. Шетел БАҚ тілшісі ретінде журналистердің тұрақты мекенжайы мен азаматтығына қатыссыз-ақ аккредиттелуі ықтимал. Аккредиттеу жайлы өтінішті соған мүдделі БАҚ басшысы ҚР СІМ-не жазбаша түрде жібереді. Өтініште: БАҚ-тың ресми бланкасына басылып, оның басшысы қол қойған хаты немесе ҚР тиісті ел елшілігінің аккредиттеу мерзімі көрсетілген дипломат, нотасы; БАҚ жайлы мәлімет; тілшінің журналистік қызметі хақында анықтама; аккредиттеу жайлы мәселені шешуге қажетті өзге де құжаттар болады.

Шешім барлық құжат келіп түскен күннен бастап бір айдың жүзінде қабылданады. Жергілікті БАҚ тілшілері аккредиттеу жайлы іс жүзіндегі Ережеге сәйкес аккредиттеледі.

Аккредитив — это соглашение, в силу которого банк обязуется по просьбе клиента произвести оплату документов третьему лицу (бенефициару, в пользу которого открыт аккредитив) или произвести оплату, акцепт тратты, выставленной бенефициаром, или негоциацию (покупку) документов. Обязательство банка по аккредитиву явл. самостоятельным и не зависит от правоотношений сторон по коммерческому контракту. Это положение направлено на защиту интересов банков и их клиентов: экспортеру обеспечивает ограничение требований к оформлению документов и получению платежа только условиями аккредитива; импортеру — четкое выполнение экспортером всех условий аккредитива.

В расчетах по документарному аккредитиву участвуют: - импортер (приказодатель), который обращается к банку с просьбой об открытии аккредитива; - банк-эмитент, открывающий аккредитив; - авизующий банк, которому поручается известить экспортера об открытии в его пользу аккредитива и передать ему текст аккредитива, удостоверив его подлинность; - бенефициар-экспортер, в пользу которого открыт аккредитив.

Схема расчетов по документарному аккредитиву

1.Представление заявления на открытие аккредитива. 2. Открытие аккредитива банком-эмитентом и направление аккредитива бенефициару через авизующий банк. 3. Извещение (авизование) бенефициара об открытии аккредитива в его пользу. 4. Отгрузка товара на экспорт. 5. Оформление и представление бенефициаром в банк комплекта документов для получения платежа по аккредитиву. 6. Пересылка авизующим банком документов банку-эмитенту. 7. Проверка банком-эмитентом полученных документов и их оплата (при выполнении всех условий аккредитива). 8. Выдача банком-эмитентом оплаченных документов приказодателю аккредитива. 9. Зачисление авизующим банком экспортной выручки бенефициару.

49. Кепілзаты (жылжитын және жылжымайтын) оны ұстаушы – несие берушінің осы мүлікті, егер қамтамасыз етілген кепілзат міндеттемесі орындалмаса өткізуге құқығы бар екендігін білдіреді. Мұнда несие беруші кепілзат шарты бойынша өзге несие берушілерге қарағанда кепілге салынған мүліктің құнынан қаражаттың орнын толтыруда артықшылықты құқыққа ие болады. Кепілзат ссуданың қайтарылуын ғана қамтамасыз етіп қоймай, сонымен бірге, тиісті проценттердің төленуін және келісімшартта қарастырылған шарттар орындалмағанда түрақсыз айыбының (т(өлемінің) төленуін қамтамасыз етуі қажет. Оның үстіне, мынаны ескерту қажет: кепілге салынған мүліктің нарықтық құны кеміп кетуі мүмкін. Осыған орай, кепілзаттың құны барлық жағдайда сұралатын ссуданың мөлшерінен жоғары болуы керек.

Кепілзатпен заңды тұлғаның да, жеке тұлғаның да міндеттемесі қамтамасыз етілуі мүкін. Кепілзат келісімшарттың немесе заңның күшіне қарай пайда болады. Келісімшарт күшіндегі кепілзат кеңінен тараған. Онда борышқор несие берушімен келісімшарт бекітіп, мүлкін кепілзатқа өз еркімен береді. Кепілзатпен тек нақты талап қастамасыз етілуі мүмкін. Бұл кепілзат туралы келісімшарттың дербес сипаты болатындығын білдіреді, яғни оны өзге келісімшарттармен өзара байланыстырмай тұрып бекітуге болмайды. Өйткені, олардың орындалуын өзі қамтамасыз етеді.

Кепілзат беруші мынадай тұлға болуы мүмкін: кепілзат меншік құқығы бойынша өзіне тиесілі болады немесе толық шаруашылық жүргізуге беріледі.

Тұтас кәсіпорын (немесе кешен) , негізгі құрал-жабдық (үй-ғимарат, құрылғы, құрал-сайман), тауарлы-материалдық құндылықтар, тауарлы-көлік құжаттары(теміржол жүкқұжаты, вариант, коносамент, қойма куәлігі, контракті және т.б.), валюталық қаражат, құнды қағаздар(акция, облигация, вексель, сертификат, депозиттік салым және т.б.) нақты кепілзат бола алады.

Кепілзаттың екі түрі бөліп көрсетіледі:

1. мұнда кепілдікке салынған мүлік кепілзатты берушінің өзінде қалуы мүмкін;

2. мұнда кепілдікке салынған мүлік кепілзатты ұстаушының меншігіне, иелігіне беріледі;

******

Ақша айналымы мен қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру. Ақша-барлық тауарлардың құнын өлшейтін барлығына бірдей балама ерекше тауар. Банк есеп айырысу кассалық операциялары 2 формада жүзеге асырылады: Қолма-қол ақшалар және қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысу; Қолма-қолсыз ақшалар есеп айырысулар клиенттердің банкте ашқан шоттары көмегімен олардың тапсырмасы негізінде 1 шоттан 2 шотқа аударылатын төлемдердің жиынтығы. Мұнда қолма-қолсыз ақшалар-чектер,пластикалық карточкалар,электрондық аударымдар көмегімен пайдаланылатын клиенттердің шоттардағы сақтаған ақшалары.

Активтер сапасын дуниежузылык тажырибе бойынша аныктау.

Шетелдык тажырибе бойынша банк активтерын, олардын отымдылыгы мен пайдалылыгына карай 4 топка болынеды:

1-топ. Алгашкы резервтер – бул алынатын салымдарды тоеуге жане несиеге деген отынышты канагаттандыру ушын тез арада пайдаланылатын ен отымды активтер. Мундай активтерге мыналар жатады: касса, Орталык банктегы корршоттагы жане озге де шоттардагы акшалай каражаттар, инкассациялау процесындегы чектер жане озге де толем куралдары, баска да комерциялык банктердегы корршоттагы каражаттар.

2-топ. Екыншы реттегы резервтер – бул банкке шамалы гана табыс акелгенымен де жогары отымды активтер катарына жатады. Оларга мыналар жатады: вексельдер жане озге де кыска мерзымды багалы кагаздар, талап етылетын ссудалар, бырыншы классты карыз алушыга берылетын ссудалар.

3-топ. Банктык активтердын манызды болыгы – банктык несиелык портфель. Банк несиелеры быршама табысты жане ен тауекелды болып келеды. Бул топ банк пайдасынын басты козін курайды.

4-топка инвестициялык портфель жатады. Инвестициялык портфельді калыптастыру 2 максатты коздейды: банкке табыс әкелу және ұзак мерзімді багалы кагаздардын өтелу мерзімінін жакын калуына байланысты.

Активтерды диверсификация корсеткыштеры.

Активтердын диверсификациясы критерийы банктын ресурстары ар турлы орналастыру аялары бойынша болу дарежесын сипаттайды. Активтердын диверсификациялау корсеткыштеры мынандай: ресурстарды орналастыру багыттары бойынша банк активтерынын курылымы, объектылер мен субъектылеры бойынша несиелык жумсалымдардын курылымы; багалы кагаздар портфелынын курылымы, волюталар курылымы; банкпен корреспондеттык жане несиелык катынастарда болатын баска банктердын курылымдык курамы. Активтер негурлым ко диверсификацияланса, согурлым банктын отымдылыгы жогары болады.

Активтердын сапасы, олардын маны, активтердын сапасы бойынша топтастыру.

Активтердын сапасы активты операцияларды турлендырылуыне, тауекелды активтердын колемыне, толык куны жок активтердын колемыне жане активтердын озгерыске ушырау белгылерыне карай аныкталады. К.Р.-нын Ұ.Б.-тын Баскармасынын 2002 жылы 16 карашадагы №465 каулысымен бекытылген «Активтердын, шартты мындеттемелердын жыктелуы жане оларды куманды жане умытсыз санаттарга жаткыза отырып, оларга карсы провизия куру» туралы ережесыне сайкес, банктер Ұ.Б.-ке ай сайын айлык баланспен бырге Ұ.Б.-тын Банктердегы кадагалау депортаментыне активтеры мен шартты мындеттемелердын жыктелуы мен олар бойынша провизиялар куру туралы малеметтер береды. Аталган ережеге сайкес, активтер мен шартты мындеттемелер стандартты жане жіктелінген болып болінеді. Жіктелген активтер мен шартты мындеттемелер куманды жане умытсыз болып болынеды.Жыктелген активтер катарына банк несиелеры, депозиттер, багалы кагаздар, дебиторлык карыздары жане шартты мындеттемелеры жатады.

Банктің басқару аппаратының құрылымы мен оларды жетілдіру жолдары – Банктің ұйымдастырылуы құрылымы басты екі әдіспен анықталады – банктің басқарылуы құрылымы және оның функционалдық бөлімшелері мен қызметтерінің құрылымы. Басқару органын тағайындаудың мақсаты – банктің негізгі қызметін іске асыру мақсатында, банктің коммерциялық қызметіне тиімді, үнемді және жедел жетекшілік етуді қамтамасыз ету. Банктің ұйымдастырылуына, ондағы жетекші мен бағыныштыларының қарым – қатынасына оның барлық қызметі тәуелді. Банкті басқарудың құрылымын анықтау, басқару органдарын бөліп қарауды, олардың банк операцияларын жүзеге асырудағы құзіретін, жауапкершілігін және өзара байланысын бекітуді алдын ала қарастырады. Банкті басқарудың жалпы тәсілдері мен құрылымы банктік заңдар арқылы белгіленеді, бірақ, басқару құрылымына қатысты көптеген сұрақтарды коммерциялық банктің дербес түрінде шешуге құқығы бар. Коммерциялық банктің басқару құрылымына оның жарғылық қорының қалай құрылуы (біртұтас, пайлық және акционерлік) немесе оның торабының (филиалды немесе филиалсыз) даму дәрежесі тікелей ықпал етеді. Қазіргі уақытта коммерциялық банктер көбіне акционерлік қоғам формасында құрылатындақтан да, оларды басқаруға акционерлері қатысады. Ондай формадағы банктің ең жоғарғы басқару органы банк акционерлерінің жалпы жиналысы болып табылады. Ол жарғыны, баланс пен есепті бекітеді, банктік саясаттың бағыты мен мақсатын анықтайды, басқарма мүшелері мен төрағасын сайлайды, банктің ревизиялық комиссия мүшелерін сайлайды. Яғни банктің стратегиялық міндеттерін шешеді. Акционерлер жиналысы жылына бір рет, жылдық есепті, жылдағы балансты құрғаннан кейін бір айдан кешікпей шақырылады. Басқарма (банк кеңесі) – банк иелерінің, оның акционерлерінің өкілетті органы және олардың мүддесін қорғайды. Басқарманың ең басты міндеті жұмсалған капиталға қажетті пайда деңгейімен қамтамасыз ету. Сонымен қатар, кеңес клиеттерінің мүддесін қорғау туралы да жұмыс жасауға тиіс. Жетекші орынға адам таңдау. Осы заманғы банк – күрделі және біршама тәуекел кәсіпорын болғандықтан да, оны білгір, білікті мамандар мен жауапкершілігі бар адамдар басқаруы тиіс.

Банк қызметі мен проблемалық дифференциациялардың түрлері. Банк өз қызметтерін халыққа ұсыну алдында нарыққа толық зерттеу жүргізеді және мынадай көрсеткіштерді талдайды: 1. нарық көлемі 2. бар өсу темпі 3. болжамды өсу темпі 4. жалпы клиент саны 5. нарықтағы қызмет дифф.-ың деңгейі – бұл өте маңызды көрсеткіш болып келеді, ол қызмет ұсынысын сипаттайды. Егер де дифф. қызмет деңгейі үлкен болса, нарық тартымды көрінеді. Себебі, дифф. баға бәсекелестігіне кері пропорционалды болып келеді. Банк қызметінің дифф. экономикалық артықшылғы – банк басқарушыларына баға қою тұтқаларын ұсынады. Егер де банк опрациялары бір-біріне ұқсас болса, онда бұл банк өз бағасын өзгертпейді. Егер де банк өз қызметін өзгешелендіре алатын болса және дифф. жүргізсе, онда ол бәсекелестерінен жоғарғы баға қоя алады. Қазірде банктер өзінің қызметін көрсетуде оның құндылығында талдайды, себебі осы жаңа қызмет операциясының шығындарын оны қолданытын клиенттер арқасында жабуын көздейді. Яғни банк клиенттерінің жеке шотындағы ақша қаражатын қарастырады. Яғни бәсекеге жарамды дифф. қыметтер - әрдайым маркетингтік тексеру жүргізіп ортыру, алгебралық есептеулер жүргізу керек. Тұтынушыларға бағыттай отырп, банк әр өзінің продукциясын банк қызметімен толтырып, оны тұтынатын қоғам таптарына бағыттау керек, яғни қоғамның әр табына дифф. қызмет түрін жеткізу. Банк қызметі оның өз бағасына сай болуы керек. Сон. қатар қызмет дифф. банктің клиентке шынайлылығында күмән тудырмау керек. Яғни гер клиент бай болса, оған сәйкесінше қызмет көрсету, қызмет шарттары да сәйкес болу керек, ал егер де ақшасы аз болса, онда оны да бар қараж-а сәйкес қызмет көрсетіп, банк клиенті қатарына енгізу. Банк қызметінің дифф. болу үшін, банк өзі төлем жүйесіне, өзінің процессорына және жабдықтаушысына жауапты болып, техникалық жағын дұрыстай отырып, үлкен мақсаттарға көздей отыру.

Банктің меншік қаражаттары мен олардың қалыптасу көздері және құрылу әдістері. Банктің меншікті капиталы банктің тұрақтылығын қамтамасыз етуде маңызды. Банктің бастапқы құрылуы барысында меншікті капитал көмегімен банк қызметіне байланысты алғашқы шығындар: жер, ғимарат, құрал жабдық, жалақыға жұмсалатын және т.б. шығындар жабылады. Себебі, меншікті капиталсыз банктің қызметін бастау мүмкін емес. Осы меншікті капитал есебінен банкте қажетті резервтер құрылады. Сонымен қатар, банктің меншікті капиталы ұзақ мерзімді активтерге жұмсалымдардың басты көзі.

Банктің меншікті капиталы – банктің қаржылық тұрақтылығын, коммерциялық және шаруашылық қызметін қамтамасыз ету үшін құрылған банктің әр түрлі қорлары мен сол сияқты ағымдағы қызметінің нәтижесіне байланысты және өткен жылдардағы бөлінбеген пайдасы.

Банктын отымдылыгы жане толем кабылеттылык туралы тусынык жане олардын ерекшелыктеры.

Отімділік – банктын сенімділігін камтамасыз ететін, онын кызметынын жалпы сипаттамалардін бірі. Банк отымдылыгы – бул салымшылар мен карыз берушылер алдында банктын оз мындеттемелерын уакытында жане шыгынсыз орындау кабылеттыгы.

Банк мындеттемелерын накты жане потенциалды деп екыге болынеды. Банктын наты мындеттемелеры: талап ету депозиттеры, мерзымды депозиттер, тартылган банкаралык ресурстар, несие берушылердын каражаттары турынде банктын балансында корсетыледы. Ал, потенциалды немесе баланстан тыс мындеттемелерге: банктын берген кепыл-хаттары, клиенттерге несие желылерын ашу, т.б. аркылы корсетыледы. Банк отымдылыгынын екы формасы, ягни міндеттемелерді оз уакытында жане шыгынсыз орындауы коптеген ішкі жане сырткы факторлар ыкпалымен аныкталады.

Ал толем кабылеттілік – карыз алушылардын банк алдында оз міндеттемелерінін уакытында жане шыгынсыз орындауы. Банк отімділігі мен толем кабілеттіліктін ерекшелігі ол бір бірне кері пропорционал деп айтсак болады. Өтімділік-банктін салымшылар мен карыз берушылер алдындагы мындеттемелдын орынауы болса, ал толемкабылеттылык – карыз алушылардын банк алдындагы мындеттемелдын орындалуы аркылы тусындырыледы.

Банктің факторингтік және форфейтингтік операциялары мен олардың ерекшеліктері

Факторинг-клиенттің айналым капиталын несиелеуге ұқсас сауда-комиссиондық операциясының бір түрі; Ұқсас және орташа фирмаларға комерциялық банктердің олардың еншілес фактор-бөлімдерінің фирма көрсететін қаржылық қызмет түрі.

Комерц.банктердің ең көп таралған делдалдық қызметінің бір түрі –факторинг. Факторинг алғашқы кезде 19 ғ. Аяқ кезіне таман АҚТ-та п.б. кейіннен өнеркәсібі жағынан дамыған батыс европада қолданылды.Комерц.банктер факторингті соңғы 25-30 жыл ішінде қолдана бастаған.

Факторингті дәлірек айтқанда бұл тауарларды н/се қызметтерді жабдықтаушыдан төлем құжаттарын сатып алуды білдіреді.Мақсаты-кез-келген несиелік операциялардың ажырамас бөлігі болып табылатын тәуекелді қалпына келтіру.

Факторинг операциясына 3 тарап қатысады: 1. Факторингтік компания (банктің факторинг бөлімі)-өздерінің клиенттерінен шот фактураны сатып алатын арнайы мекеме 2. Клиент-тауарды жабдықтаушы,несие беруші яғни факторинг компаниясымен келісімшарт жасасушы өнеркәсіптік н/се сауда фирмасы 3. Кәсіпорын(қарыз алушы)-тауарды сатып алушы-фирма.

Факторингтің 2 түрі : АУҚЫМДЫ(конвенсионды) және ШЕКТЕУЛІ(конфедиенциалды)

Факторинг операциялары банктер және арнайы ұйымдар арқылы жүзеге асырылады,яғни банкиерде арнайы бөлімдер ашылуы тиіс.

Факторингтің ашық және жабық түрлері болады: АШЫҚ форфейтингте мәмлеге факторинг бөлімінің қатысатындығы туралы алдын-ала хабардар етеді.ЖАБЫҚ форфейтинте берешекке факторингтік келісім шарттың болуы туралы айтып жеткізеді.

ФОРФЕЙТИНГ-сөзі француз тілінде а forfeit аударғанда құқықтан бас тарту дегенді білдіреді.Форфейтинг тауарларды жабдықтау н/се қызметтерді көрсету барысында пайда болатын және алдағы уақыттарда өтелуге тиісті міндеттемелерді сатып алуды білдіру үшін пайдаланылатын термин.Форфейтинг бұл форфейтордың,яғни комерц. Банктің н/се арнайы компанияның экспортерға импортердің төлеуге тиісті төлем талабын сатып алуы. Осы мәмле б/ша алдымен экспортер өзінің тауарын несиеге алушыны-импортерды іздейді,ал импортер оған жай н/се аударма векселін яғни қарыздық міндеттемесін жазып беруге тиіс.Осы мәмледе 3 қатысушы болады: ЭКСПОРТЕР-тауарды несиеге беруші; ИМПОРТЕР-тауарды несиеге алушы; ФОРФЕЙТОР-мәмлені қаржыландырушы банк н/се арнайы ұйым.Бұл мәмленің мерзімі 180 күннен-5 жылға дейін,кей кезде 7 жыл.

Банктің лизингтік операциялары, олардың мәні мен ерекшеліктері. Лизинг-бұл лизинг берушінің (жалға берушінің) өзіне тиесілі құрал жабдықтарды,машиналарды және т.б. лизингтік төлем төлеу шартымен, белгіленген мерзімге пайдалануға беруін қарастыратын жалға беру шарты. Банктердің лизингтік операциялары несиелік операциялармен ұқсас келеді. Алайда лизингтің несиеден 1 айырмашылығын келісім шартта көрсетілген төлемдер төленім, мерзімі аяқталғаннан кейін де лизинг объектісінің лизинг берушінің меншігінде қала беруінен көруге болады.Ал,несиеден банктің меншік объектісі ретінде қарыз алушының берген кепілдігі қалады. Барлық лизингтік операциялар 2 түрге бөлінеді: ШҰҒЫЛ және ҚАРЖЫЛЫҚ ЛИЗИНГТЕР. Шұғыл лизинг-бұл мүлікті қызмет ету мерзіміне қарағанда оның пайдалану мерзімінің қысқалығын және мүліктің құнын толық өтемеуін сипаттайды.

Қаржы лизингі-бұл уақытша пайдалануға берген лизинг затының мерзімі ішінде өзінің толық амортизациялық құнын төлеп шығуымен н/се өзін-өзі өтеуімен байланысты сипатталады

Депозиттер, олардың түрлері, топтастырылуы, айырмалықтары. Депозит – бұл клиенттердің банктегі белгілі бір шотқа слаған және өздерінің пайдалана алатын қараж-ы. Экономикалық мазмұнына қарай д: талап етуге дейінгі; мерз.; жинақ салымдары; бағалы қағаз.. Сондай-ақ келесідей белгілеріне қарай жіктеуге болады: мерзіміне қарай; салым иелерінің категорияларына қарай; қаражат-ы салу және қайтарып алу шартына қарай; пайыз төлеу тәсіліне қарай; банктің активтік операц-ы б-ша жеңілдіктер алуына қарай. Салым иелер-ің категорияларына бай-ы: жеке тұлғалар; к/о және АҚ; жерг. билік ұйымдары; шетелдің азаматтар. Талап етуге дейінгі депоз – бұл салым иелерінің бастапқы талап етуне байл-ы әр түрлі төлем құжаттар арқылы қолма-қол ақшаларын алатын әр түрлі шоттардағы қаражаттар. Олар: мемл., АҚ ағымдық шоттары; қорлар қараж.; есеп-айырысу қараж.; жерг. бюджет қараж.; басқа банкт-ң корр. шот-ы қаражаттар.

Мерз. депозит – бұл банктерде белгілі бір мерз. және пайыз төлеу шартында орналыст-н клиенттердің уақытша бос ақша қараж.

Жинақ салымдары – белгіленген мерз. жоқ қаражатты алуды ескетуін талап етпейді, салымның жоғ. шегі шектелген, ақшаны салу және алу кезінде жинақ кітапшасын көрсетуі қажет. Олар: мерх. ж.с.; қосымша жарна қосатын мерз. ж.с.; ұтыс салымдары; ақшалай-заттай ұтыс; мақсатты және ағымдық с.; алдын ала алуын хабарлайтын с.; валюталық с.

Жинақ салымдар түрлері, айырмалықтары. Жинақ салымдары – белгіленген мерз. жоқ қаражатты алуды ескетуін талап етпейді, салымның жоғ. шегі шектелген, ақшаны салу және алу кезінде жинақ кітапшасын көрсетуі қажет. Олар: мерз. ж.с.; қосымша жарна қосатын мерз. ж.с.; ұтыс салымдары; ақшалай-заттай ұтыс; мақсатты және ағымдық с.; алдын ала алуын хабарлайтын с.; валюталық с. Ерекшеліктері: 1. ақшалай қараж.сақтауда тұрақты мерзім болмайды. 2. шоттағы қаражатты алдын ала алу барысында ешқандай ескерту талап етілмейді. 3. ақшаны шотқа саларда н-се шоттан аларда міндетті түрде ақшалай қараж. қозғалысы көрсет. жинақ кітапшасының болуы талап етіледі.

Мерз. ж.с. – тұрақты мерз. белгіленетін және сол мерз. өткенше алуға мүмкін емес салымдар жатады. Мерз. жинақ салымдары басқа салымдарға қарағанда жоғ пайыз төленеді. Қосымша жарна қосатын с. – бұл шоттағы қаражатқа алдын ала келісілген уәде б-ша өздіксіз ақашалай соманы қосып отыруға болатын салымды білдіреді. Бұл шотта жинақт. соманы тлығымен бір күнде төленеді. Депозиттік және жинақ сертиф. – бұл салым иесіне белгілі мерз. өткен соң, тиісті қаражатты және оған есепт-н пайызды алуға құқық беретін және оның шотындағы ақшалай қараж-ң барлығын куәлан-ын банк-эмитентінің жазбаша куәлігі. Оның екі түрі бар: атаулы сертификат; мәлімдеуші серт. Атаулы – салым иелер-ң атына толтырылады. Ал мәлімдеуші, иеленген адам, сол қаражат иесі болады. Депоз. сертиф. екі түрі бар: аударылатын – басқа бір тұлғаларға екінші нарықта сатып алу-сату арқылы өтеді; аударылмайтын – салым иелер-ң қолдарында болады, уақыты өткен соң банкке ұсынылады. Жинақ сертификаты тек жеке тұлғаларға 1-3 жылға беріледі.

Ипотекалық несие, оның ерекшеліктері мен даму бағыттары. Ипотекалық несие-бұл қозғалмайтын мүліктерді (тұрғын үйді, өндіріс ғимараттарды, жерді және т.с.с.) кепілге ала отырып, ұзақ мерзімге берілетін несиені білдіреді.

Каржылык кадагалау агенттылыгымен белгыленген пруденцалдык нормативтеры

Банк кызметын реттеу шараларынын ышындегы ен маныздысы пруденцалдык нормативтер. 2002 жылы 3 маусымдагы УБ Баскармасынын №213 каулысымен бекытылген «Екыншы денгейлы банктерге арналган пруденциялык нормативтер туралы» ережеге сайкес оларга мыналар жатады: 1. жаргылык кордын ен томенгы молшеры; 2. меншыкты каражаттардын жеткылыкты коэффициенты; 3. быр карыз алушыга келетын тауекелдын ен жогаргы молшеры; 4. отымдылык коэффициенты; 5. ашык волюта позиция лимиты; 6. негызгы корларга жане баска каржылай емес активтерге жумсалынган банк инвестициясынын ен жогаргы молшерынын коэффициенты; 7.Банктын жаргылык кордын ен томенгы молшеры. Банктын жаргылык капиталынын ен томенгы молшерын Улттык банк баскармасы бекытеды. Банк акционерлерден озынын акцияларын номиналдык багадан томенгы денгейде гана, сондай-ак одан сатып алу кез келген пруденциялык нормативтер мен орындауга мындетты баска да нормалар жане лимиттерды бузбаган жагдайда гана сатып ала алады.

Концорционалды несие мен оның ерекшеліктері. Концорциалдық несие ірі жобаларды несиелеу мақсатында банктердің өзара қосылып беретін несиелері.

Ірі жобаларды несиелеу мақсатында банктердің өз ара қосылып беретін несиелері. Мұндай несиелер негізінен ірі жобадарды несиелеуде бір банктің несиелеу шегінен асқан жағдайда қолданылуы мүмкін. Важнейшей международной банковской услугой по привлечению инвестиций является услуга по синдицированному кредитованию. Синдицированный займ (Syndicated Loan) предоставляется синдикатом транснациональных банков. Синдицированный еврокредит обладает рядом преимуществ в сравнении с классическим кредитом, делающим его привлекательным как для кредиторов, так и для заемщиков. Основными преимуществами синдицированного кредита являются: низкая стоимость в сравнении с обычными кредитами, возможность привлечения значительной суммы в короткие сроки. Международные синдицированные кредиты обеспечивают коммерческим банкам возможность диверсификации рисков за счет размещения активов на разных рынках и в разных валютах. Начиная со второй половины 1995 г. российские банки выходят на международный рынок синдицированных кредитов в качестве заемщиков. Наибольшее развитие этот рынок получил в 1997 г., когда начали расти объемы и сроки кредитов, увеличилось количество заемщиков, способных привлекать кредиты на международном рынке, стали осуществляться сделки со сроком 1год и более. В этом году количество сделок достигло 58, а общее количество привлеченных средств 2,5 млрд. долл. США. Более сложные международные банковские услуги, предполагающие тесные экономические отношения с участниками МФС, не представлены на интернет-сайтах российских банков. Это – банковские услуги по организации выпуска акций, облигаций и других ценных бумаг и их размещению на международных финансовых рынках. Не было сообщений о подобных проектах и в прессе. Российские банки не предоставляют услуги по секьюритизации клиентских активов. Маловероятно, что отечественные банки способны к проведению крупномасштабных проектов по организации еврооблигационных займов и синдицированных кредитов для своих клиентов в качестве лид-менеджеров.

Клиенттің несие қабілет-ң классы мен оның анықтаудың әдістері. О. И. Лаврушин: «Класс кредитоспособности клиента определяется на базе основных и дополнительных показателей. Основные показатели, выбранные банком, должны быть неизменны относительно длительное время; эти показатели и их нормативные уровни фиксируются в документе о кредитной политике банка (коэффициенты ликвидности, характеристика денежного потока клиен-та). Набор дополнительных показателей может пересматриваться в зависимости от сложившейся ситуации (оценка делового риска, менеджмент, длительность просроченной задолженности банку)» [5, 213]. И далее: «Класс кредитоспособности по уровню основных показателей может определяться по балльной шкале. Для расчета баллов используется класс показателя, который определяется путем сопоставления фактического значения с нормативом, а также значимость (рейтинг) показателя. Общая оценка кредитоспособности дается в баллах, кото- рые представляют собой сумму произведений рейтинга каждого показателя на класс кредитоспособности». Мы согласны с точкой зрения тех специалистов (А.Д. Шеремет, О.И. Лаврушин), которые включают в систему показателей кредитоспособности предприятия как количественные (финансовые коэффициенты), так и качественные показатели (кредитная история, менеджмент, положение на рынке и т. д.). Кредитоспособность, как правило, связывают с ликвидностью и платежеспособностью предприятия. «Ликвидность означает способность предприятия быстро погашать свою задолженность. Она определяется соотношением вели-чины задолженности и ликвидных активов.

ҚР-ның Ұлттық банкінің ақша-несие саясатының 2007-2009 ж.ж. арналған негізгі бағыттары

Ақша несие саясаты-бұл айналыстағы ақша массасын неие көлемін,сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге және жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы. ҚР ҰБ мемлекеттің ақша несие саясатын жүргізушісі б.т.

АНС-ның мақсаты-инфляцияны төмендету және тенгенің тұрақтылығын қамтамасыз ету.

Ұлттық банк 2007 жылы ақша несие саясатының 2007-2009 жылдарға арналған ақша несие саясатының негізгі бағыттарына сәйкес жүзеге асырды.ҰБ инфляция б/ша осы мақсатқа қол жеткізу үшін 2007 жылы ақша несие саясатын қатайту б/ша шаралар қабылдады. Бұл 2-ші деңгейдегі банктердің артық өтімділігін алуға және өз операциялары б/ша ставкаларды көтеруге алғышарт болды.

Ұлттық банк сондай-ақ 2007 жылдың 2-ші жартысында АҚШ-тың кредиттік талаптарының қатаңдануы нәтижесінде шет елден келетін ақша ағынының баяулауынан өтімділік қиындығын көріп жатқан банк жүйесіне қолдау көрсетуге бағытталған көлемді интервенциаларды жүзеге асырды.

Отымділіктің сырткы коздерден тауелдылыгы.

Банк отымдылыгы онын сырткы каражат коздерыне, ягни банкаралык несиелерге деген тауекелдылыгымен де сипатталады. Банкаралык несие отымды каражаттарга деген кыска мерзымды жетыспеушылыкты жоя алады, бырак осы несиенын жалпы тартылган ресурстардын курамындагы улесы жогары болса, онда банк банкроттыкка ушырауы мумкын. Егер банктын сырткы коздерге тауелдылыгы жогары болса, онда онын бизнес ушын оз базасынын дамуы преспективаларынын жоктылыгы корсетеды.

Тұтыну несиесі мен оны ұйымдастыру. Тұтыну несиесі-бұл жеке тұлғаларға тұтыну тауарларын сатып алу үшін және тұрмыстық қызметтерді өтеуге берілетін несие.

Қазіргі кезде 2-ші деңгейдегі банктердің жеке тұлғаларға беретін несиелеріне тұтыну және ипатекалық несиелер жатады.

Тұтыну несиесінің мынадай түрлері қолданылуда: автомобильдік несие-мұнда несие бойынша жаңа және жүрілген автомобильдерді банк несиесі көмегімен алуға болады; ұзақ мерзімде пайдаланылатын тауарлар сатып алуға берілетін несие (жихаз; сантехника; аудио-видео және тұрмыстық техникалар; компьютер және оргтехника басқа да тұтыну тауарлары); тұрғын үйді жөндеу жұмыстарына берілетін несие-ұйдің ішінде және сыртында құрылыс және басқа да жөндеу жұмыстарын жүргізу жатады; аса қажеттіліктерге (оқу,емделу,демалу және т.с.с) берілетін несие;

Тұтыну максатына берілетін несиелер. Мерзіміне қарай: қысқа мерзімді (1 жылға дейін); орта мерзімді (1 жылдан 3-5 жылға дейін); ұзақ мерзімді (5 жылдан жоғары).