IV. Деформированн зәңгс чиклтн.

1) XX зун тәвдгч җилмүдин чилгчәр А.М. Амр-Санана нертә келн-улсин, дегтрин саң эклҗ көдлсмн.

2) Өдгә цагт Амр-Санана нертә саң сойлын халхар нег чинртә бәәрн саң болҗана.

3) Энүнә көрңд нәәмн зун миңһн шаху дегтрмүд, газетмүд, болн журналмуд, бәәнә.

4) Энд нәәмн сектормуд, болн арвн шишлң әңгс көдлнә.

V. Билгин көдлмш. Тууль чиләҗ бичтн. “ Ухан зөөр хойр” гидг тууль.

Кезәнә эмгн өвгн хойр бәәҗ. Эдн һурвн көвүтә бәәҗ.Нег дәкҗ өвгн көвүдтән келнә:”Би ода көгшрҗәнәв,тадна негнтн өрк-бүлән толhалх зөвтә.Таднас кен ухата болчкад,зөөртә болна, тернь өрк-бүлән толhалх.Тадн ода ухан-зөөр хойан үзүлтн.Ууhн көвүн алтн билцгтә hаран үзүләд”Мини зөөр эн. Зөөртә күн ухата” гинә. Хойрдгч көвүн алтн мисхл хатхмрта бүшмүдән өмсәд “Намаг эн бүшмүдән өмсхлә, цуг әмтн зөөртәhим медх. Зөөртә күн ухата гинә. Эцкнь толhаhан зәәләд , кесгтән дун угаhар бәәҗәhәд” Нә, ода чи зөөрән үзүл гиҗ бичкн көвүндән келнә..”Нанд мини ахд бәәснлә әдл алтн билцг уга, наадк ахдм бәәсн алтар хатхсн бүшмүдлә өдл бүшмүд уга. Нанд көдлмш кеҗ чаддг хойр hар бәәнә, зөргтә халун зүркн бәәнә”гиҗ бичкн көвүн келнә.

“Көдлмш кеҗ чаддг хойр hарас, зөргтә халун зүркнәс талдан байн зөөр уга,Тиим күүнд ухан чигн бәәдмн.Өрк-бүлин толhач чи болхмч.”гиҗ эцкнь көвүдтән закв.

январь 2013

9-гч класст хальмг келнә шүүврин даалһврмуд

15 - вариант

I. Текстәр көдллһн.

Күн болһн җирһлин хаалһин туршарт олн зүүд зүүдлнә. Кезәнә хальмгуд зүүд зүүдхләрн, хурлд одад, зүүднә хәрү авдг бәәсмн. Му зүүд үзхләрн, хурлд зааҗ өгсәр керг күцәх кергтә. Зәрм зүүдәр сәәһән хәәсн өөрхн улстан нерәдәд хот өгх кергтә болҗ һарна. Зәрм улс, му зүүд үзхләрн, терүндән икәр зовна. Көгшдүд зүүдн болһна тускар әмтнд келәд керг уга гиҗ тоолцхана, һурв нульмад, мартх кергтә гиҗ келцхәнә.

1.1. Текстиг айслулҗ умштн. Үүдсн седклиннь тускар келҗ өгтн.

1.2. Текстд нер өгтн

1.3. Хадмнллһн – кезәнк авъяс. Ирсн бер хадмнҗ келх зөвтә билә.эцкин нер келх зөв уга бәәсмН.злуһиннь эцкин нерн Церн болхла, эн нер келх зөв уга бәәсмн. Ерн гиҗ келх кергтә билә. Булһн гисн нериг Юлһн гиҗ келх зөвтә билә. Цаһан гихләрн Гилән гиҗ келдг бәәсмн. Урднь хальмг шин һарсн күүкдиг эрлг бичә автха гиһәд, һанцхн нерд чигн биш, талдан чигн үгмүдиг хадмнҗ келдг бәәсмн. Үлгүрнь – хөн, хурһн –мәәлмхә, чон-уульмха гиһәд этүдәр келдг бәәсмн.

1.4. Текстин һол учр-утхинь медүлҗәх үгмүд (ключевые слова) буулһҗ бичтн.

Олн зүүд зүүдлнә. Зүүднә хәрү авдг бәәсмн. Керг күцәх кергтә. Хот өгх кергтә болҗ һарна.Му зүүд үзхләрн икәр зовна.

II. Күүндвр тогталһн. Сурһульч болн шүлгч хойрин күр.

Мендвт мини баhчуд.

Мана хальмг шүлгчнрин шүлгүд меддвт?

Харhлт болх, ирәд хәләтн, шин шүлгүд баахн бичәчнр умшх.

Ямаран бичәчнр?

Элдшә Эрднь

Би хальмг шүлгчнрт дуртав, шүлгүднь нанд таасгдна Үлгүрнь Көглтин даван “ЭЭҗ кәгшн теегтән” гидг шүлг теегин тускар .

Йир сән, ирцхәтн, соньн болх.

Ирәд соңснав

Соңгс..

III. Келвр тогталһн.

Эн үлгүрлә ирлцҗәх җирһлиннь нег йовдлын тускар келҗ өгтн.

Мергнд нүдн уга. Эн хальмг үлгүр.Эн чик үлгүр.Мергн күн юм хәләго чигн эврән кеҗ чадх.