15. Материалды және еңбек ресурстары талдауынң негізгі бағыттарын атаңыз.
Материалды ресурстарды талдау бағыттары:
Кәсіпорынның материалды ресурстармен қамтамасыз етілеуін талдау
Материалды ресурстарды пайдалануды талдау.
Кәсіпорынның материалды ресурстармен қамтамасыз етілеуін талдау кезінде ең алдымен материалды-техникалық қамтамасыз етілу жоспарының сапасы тексеріледі. Жоспардың жүзеге асу мүмкіндігін бағалау ұйымның материалды ресурстарға деген қажеттіліктерін есептеу негізіндегі нормалар мен нормативтерді зерттеуден басталады.
Жоспар бойынша қамтамасыз етілу коэф:
Материалды ресурстарды пайдалануды талдау көрсеткіштері:
Материалды шығындардың 1 теңгесіне шаққандағы кіріс
Материалқайтарымдылық=ӨӨҚ/материалдық шығындар
Материалсыйымдылық=материалдық шығындар/ӨӨҚ
Өнім өндіру көлемінің өсі темпі мен материалды шығындардың қатынасы коэф=тауарлық өнім индексі/материалдық шығындар индексі
Материалдық шығындар коэф=нақты материалдық шығындар/нақты шығарылған өнім көлеміне есептелген жоспарлық шығындар
Еңбек ресурстарын талдау бағыттары:
Ұйымның еңбек ресурстарымен қамтылуын талдау
Еңбек уақыты қорын пайдалануды талдау
Еңбек өнімділігін талдау
Ұйымның еңбек ресурстарымен қамтылуын талдау
Жұмысшыларды қабылдау бойынша айналым коэф=қабылданған жұмысшылар саны/ортатізімдік жұмысшылар саны
Жұмыстан шығару бойынша айналым коэф=шыққан жұмысшылар саны/ ортатізімдік жұмысшылар саны
Кадрлардың ағымдылығы коэф=өз еркімен және жұмыс тәртібін бұзғаны үшін жұмыстан шыққандар/ ортатізімдік жұмысшылар саны
Еңбек уақыты қорын пайдалануды талдау
Еңбек уақыты қоры (ЕУҚ) қызметкерлер санына (Қ), орташа бір жылда бір жұмысшының жұмыс істеген күндер санына (К) және жұмыс күнінің орташа ұзақтығына (Ұ) байланысты:
ЕУҚ=Қ*К*Ұ
Еңбек өнімділігін талдау
Жалпы еңбек өнімділігін анықтау үшін ортажылдық бір жұмысшының шығарған өнім көлемін анықтаған тиімді.
ЖӨ=Ү*К*Ұ*СШ
ЖӨ – жылдық қндірілген өнім
Ү – үлес салмағы; СШ – қызметкерің ортасағаттық шығарылымы
16. Еңбек ақының өсу қарқыныны еңбек өнімділігінің өсуінен асқан жағдайында өткізілген талдау бойынша андай басқару шешімдері қабылдануы мүмкін?
Рационалды экономикалық пропорциалардың орындалуы еңбек өнімділігінің еңбекақының өсу қарқынынан жоғары болуымен сипатталады. Егер бұл қағида орындалмаса, еңбекақы қорын артығымен жұмсау, ӨӨҚ жоғарылауы және пайда көлемінің төмедеуі орын алады.
Еңбек өнімділігінің жоғарылуы мен орташа еңбекақының өсу қарқыны қатынасы еңбек өнімділігінің орташа еңбекақының өсуінен қарқындылығы коэф арқылы орнатылады. Ол еңбек өнімділігінің өсу пайызының орташа еңбекақының өсу пайызына қатысы арқылы анықталады.
Еңбек ақының өсу қарқыныны еңбек өнімділігінің өсуінен жоғары болуы өнімнің 1теңгесіне шаққандағы еңбекақы шығындарының жоғарылауына әкеледі.
Еңбек ақының өсу қарқыныны еңбек өнімділігінің өсуінен асқан жағдайда өнім көлеміне қатыссыз төлемдерге аса назар аударып, еңбекақы қоры құрамына элементтері бойынша талдау жасау керек. Жоғары еңбекақы деңгейін және өнімнің бәсекеге қабілеттілігін сақтау үшін ұйым еңбек шығындарын төмендету арқылы жоғары еңбек өнімділігіне ие болу керек.