13.Негізгі өндіріс қорларын тиімді пайдаланудың негізгі көрсеткіштерін сипаттаңыз.

Негізгі қорларды кеңейтілген қайта өндіріс процесінде қамтылу сипатына б/ты олар өндірістік ж/е өндірістік емес қорлар болып бөлінеді. Өндірістік қорларды пайдалану мәселесінің екі жағы бар:1.Өндіріс процесінде тұтынылған өндіріс құралдар көлемінің азаюымен; 2.Өндірістік шаруашылық қызметінде аванстардың азаюы. Кәсіпорынның негізгі қорларын ж/е өнд/к қуаттылықтарын толық ж/е тиімді пайдалану оның еңбек өнімділігінің өсуіне, қорқайтарымдылығына, өнім шығарылымынң көбеюіне, өнімнің өзіндік құнының төмендеуіне, капитал салымдарын үнемдеуге әсер етеді. Негізгі қорларды талдаудың міндеттері:1.Өнд/к қорлар құрылымын бағалау;2.Негізгі қорлардың динамикасын бағалау;3.Негізгі қорлардың техникалық жағдайын бағалау;4.Қор қайтарымын талдау;5.Өндіріс жабық паркінің талдау,6. Жабдықты экстенсивті және интенсивті пайдалануын талдау 7. Негізгі құралдардың рентабельдігін талдау

Негізгі қорды жаңарту коэффициенті- есепті жылы қозғалысқа түскен жаңа негізгі қорлар құнының жыл аяғындағы негізгі қорлар құныныа қатынасы арқылы анықталады.

Шығып кету коэффициенті-есепті жылы қозғалыстан шығы кеткен НҚ жыл басындағы құнына қатынасы арқылы анықталады.

Техникалық жағдайының деңгейі тозу ж/е жарамдылық коэф.арқылы анықталады. Тозу коэф-негізгі қорларды тозу сомасының оның толық құнына қатынасымен анықталады. Жарамдылық коэф- негізгі қорлардың қалдық құнының толық бастапқы құнына қатынасымен анық/ды. Негізгі қорларды пайдалану үшін әртүрлі көрсеткіштер қолданылады. Оларды шартты екі топқа бөлуге болады: жалпылағыш ж/е жеке көрсеткіштер. Жалпылағыш көрсеткіштерге қор қайтарымы ж/е рентабельділік жатады. Көп жағдайда жоғарыда құрал-жабдықтарды пайдаланудың экстенсивті негізгі қорлардың бөлек көрсет/ң пайдалану дәрежесін ғана көрсетеді. Олардың ішінде маңыздысы- негізгі қорлардың қор қайтарымдылығы, өнім көлемінің негізгі қорлардың орташа жылдық құнына қатынасымен анықталады: Қор қайтарым негізгі өндірістік қорларға жұмсалған әрбір тенгені пайдаланудан жалпы қайтарымды көрсетеді.

Негізгі қорларды пайдалану тиімділігінің тағы бір көрсеткіші – қор сыйымдылығы: Қор сыйымдылығының өзгерүі дайын өнімнің 1 теңге құнына келетін негізгі қорлар құнының өсү немесе төмендеуін көрсетеді. Қор сыйымдылығының шекті шамасы бірден төмен болса, негізгі қорларды тиімді пайдалану және өндіріс қуаттылығын пайдалану коэффициентінің өсу туралы айтуға болады

Негізгі қорларды салыстырмалы үнемдеу (артық пайдалану) сомасы келесі формула арқылы анықталады: Э_{салыст.} (S) = (F_е¹ – F_е⁰ ) N¹  Негізгі қорлар құнының өсу қарқынын шығарылым көлемінің өсуімен ара қатынасы қор сыйымдылығының шекті шамасын анықтауға мүмкіндік береді, яғни өнім өсуінің 1% -на негізгі қорлардың өсү пайызы

14.Өндірілген өнімнің материалдық сыйымдылығының төмендеуіне қандай факторлар әсер етеді?

Материал сыйымдылықтың төмендеуі дегеніміз өндірілген өнімнің өзіндік құны мен шикізат бөлімін дамытуға арналған шығындардың төмендеуіне осы материалды ресурстардан жасалатын өнімнің көлемінің көп болуын білдіреді. Өндірілген өнімнің материалдық сыйымдылғының өзгеруіне ұйымның жұмыс жасау белсенділіген тәуелді және тәуелді емес факторлар әсер етеді. Барлық өнімнің материал сыйымдылығы мына факторларға тәуелді:

- өндірілген өнімнің құрылымы мен ассортиментінің өзгерісі;

- материалды ресурстарға тарифтер мен баға өзгерісі;

- жеке шығарылымдардың (шикізаттың үлестік шығыны) материалдық сыйымдылығының өзгерісі;

- дайын өнімнің баға өзгерісі.

Өнімнің матерал сыйымдылығының төмендеуі-өндіріс пен құрылыста материалдарға деген шығындар өнімнің өзіндік құнының жартысынан астамын құрайтындықтан тиімділікті арттырудың ең негізгі бағыттарының бірі. Әрбір ұйымда материал сыйымдылықты төмендететін резервтері болады. Бұл резервтер жаңа ресурстарды қорғаушы технологияларды енгізумен, қымбат материалдардың арзандықтарымен ауыстырумен байланысты.